मानव–स्मृति

शुक्रबार, ०४ फागुन २०७४

भर्खर भर्खर जस्तै लाग्छ । सँगै बसेको, सँगै खाएको र सँगै रमाएको त्यो पल । कर्णालीवासीको विकासको सपना बाँडेको त्यो दिन । विकासवादी नेतृत्व, कर्णालीका कहिल्यै नअस्ताउने नक्षत्र गुमाउँदाको क्षण । तर चार वर्ष बितेछ । नेपाल एयरलाइन्सको जहाज अर्घाखाँचीको मसिने लेकमा दुर्घटना भई निधन हुनुभएका मेरो पति मानव सेजुवाल गुमाएको दिन।

माओवादी मन्थन

शुक्रबार, ०४ फागुन २०७४

जनयुद्ध थालनीको २३ वर्षमा सामाजिक हस्तक्षेप भयो, घनघोर युद्ध भयो । आशाहीन जागे । त्यस बेला जन्मेका बच्चा अहिले तन्नेरी मात्रै हैन, राज्यको नीति निर्मातासमेत भइसके । प्रख्यात इतिहासकार इरफान हबिब भन्छन्— तपाईं इतिहासलाई फेर्न सक्नुहुन्न । तथ्यलाई सृजित गर्नुहुन्छ भने त्यो इतिहास नभई कल्पना मात्र हुन्छ।

विश्वविद्यालयको गलत अभ्यास

बिहिबार, ०३ फागुन २०७४

गैरशैक्षिक संस्थाहरुलाई विश्वविद्यालयको हातामा गतिविधि सञ्चालनका लागि जग्गा उपलब्ध गराउने त्रिभुवन विश्वविद्यालयको निर्णय नै गलत छ । त्रिविले जुन अभ्यास गरेको छ, यो आफैँमा लज्जाको विषय हो।

कवि मानार्थ जर्नेल बनेपछि

बिहिबार, ०३ फागुन २०७४

एक विशुद्ध कविलाई चुट्की मारेका भरमा एकतारे जर्नेल बनाउने यस्तो अद्भूत सोच सबैभन्दा पहिले आजको घडीमा सत्ताको अन्तपुरमा ढलिमली गरिरहेको कुनचाहिँ घामटको दिमागमा आएको होला ? जटिल अनुमानको विषय भएको छ।

किन कद घटाउँदैछाैं हामी ?

बिहिबार, ०३ फागुन २०७४

२०६३ सालपछि भन्ने गरेको २४० वर्षे नेपाली सेना । मतलब १८२५ मा कान्तिपुर (नेपाल) जितेपछि मात्र नेपाली सेना भएकाले २४० वर्ष भनिएको रे । यो माओवादीको भनाइ थियो । प्रधानसेनापतिको फुली लगाएर पनि यही कुरो बोले र इतिहास लेखाए, एक जनाले । यो सेनाकै दुर्भाग्य हो । १६१६ देखि १८२५ सम्म नेपाली सेनाले गरेका एकीकरण युद्ध, बंगाली फौज र अंग्रेजी फौजसँगको युद्ध कसको नेतृत्वमा कुन देशका फौजले गरे त ?

पशुपति विकास कोषको नाममा

बिहिबार, ०३ फागुन २०७४

पशुपतिनाथमा विगत वर्षभन्दा यस वर्ष फरक अनुभूति र अनुभव रह्यो । विगतमा सुरक्षाकर्मीहरूले लाइन व्यवस्थापनमा अलि ध्यान दिएको महसुस हुन्थ्यो । तर यस वर्ष भने यदाकदा सुरक्षाकर्मीहरू देखिन्थे र स्काउटका कपडा लगाएका साना भाइबहिनीहरू पनि यदाकदा देखिन्थे । एक जना बहिनीले करिब ३०÷४० जनालाई साइड लगाएर अनेक बहानाबाजी गरेर लाइनमा घुसाइन् । मेरै अगाडि एक हुल घुसेर मलाई थर्काइदिए । लाइन बसेको साढे ३ घण्टापश्चात् करिब ११ बजेतिर मन्दिर प्रवेश गर्न पाइयो।

प्रेम : मनभित्रको मौन मस्ती

बिहिबार, ०३ फागुन २०७४

कसैको गल्तीमा मुस्कान छर्ने खुबी हो, प्रेम । तुफानपछिको शान्ति र गीतबिनाको संगीत हो, प्रेम । दिव्यताको अनुभूति हो प्रेम । शाश्वत सत्य हो प्रेम । जुन देखिँदैन, जुन लेखिँदैन, जसको हिसाब छैन, जसको खाता छैन, नाफा छैन, घाटा छैन, सिकायत छैन, ईष्र्या छैन । लोभ छैन, मोह छैन । प्रेममा स्वीकार छ, शान्ति छ । प्रेम मौन छ अनि त्यही मौनताभित्र संगीत छ । त्यही संगीत हो, प्रेम । चाँदनी रातको मधुर प्रकाशको दिव्यता हो, प्रेम । कलकल झरनाको छङछङ संगीत हो, प्रेम।

राजनेताका रूपमा अाेली

बिहिबार, ०३ फागुन २०७४

२००८ फागुन ११ गते पूर्वी नेपालको तेह्रथुममा जन्मनुभएका खड्गप्रसाद शर्मा ओली २०२६ माघमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता लिनुभन्दा अगाडिदेखि निरन्तर पूर्णकालीन राजनीतिमा हुनुहुन्छ । ५ दशकभन्दा लामो राजनीतिक यात्रामा देशको कार्यकारी पदमा भने २९ महिना मात्र रहनुभएको रहेछ । २०२८ सालमा झापा आन्दोलन संगठन कमिटीको प्रमुखमा मनोनित भएर राजनीतिक जिम्मेवारी बहन गर्नुभएका ओली २०३० देखि १४ वर्ष जेल जीवन पश्चात् २०४४ असार ११ मा रिहापछि नेकपा मालेको केन्द्रीय कमिटी सदस्यको जिम्मेवारीमा रहनु भयो ।

अख्तियारबारेकाे आग्रह

बुधबार, ०२ फागुन २०७४

अख्तियारले काम गर्न नसक्नुमा त्यहाँ पुग्ने पात्रको छनोट मुख्य हो । त्यसमा पुनर्विचार नभएसम्म सुशासको अवस्था सुध्रिँदैन र अख्तियारका नाममा भएको गतिविधि पनि प्रभावकारी हुँदैन ।

वाम एकताको प्रसव वेदना

बुधबार, ०२ फागुन २०७४

यी दुईको एकतापछि यिनीहरूसँग असहमतहरूको ठूलो पंक्ति चन्द र वैद्यका तम्बुभित्र सुशोभित हुनेमा सन्देह गरिरहनुपर्दैन । यसैकारण यो एकताले लोकतन्त्रलाई कुनै फाइदा पुर्‍याउने छैन ।

कसरी सुरु भयो भ्यालेन्टाइन डे ?

बुधबार, ०२ फागुन २०७४

प्रेम हाँसो र आँसुसँग खेल्छ । जीवनका सबैथोक प्रेमको अङ्गालोभित्र आउँछन् । जीवनका प्रत्येक कदमसँगै सबै क्षेत्रमा यसले प्रभाव पार्छ । त्यसैले प्रेमलाई हामी सबैले जान्नु र अध्ययन गर्ने गर्नुपर्छ । प्रेम दिवसलाई अहिले प्रिय चाड मान्नेहरूको पनि कमी छैन । भ्यालेन्टाइन डे आउनु महिनौँअघि नै युवायुवती प्रेमको रङ्गमा रंगिने गरेका छन्।

माओवादको लोकतान्त्रिक अवतरण

बुधबार, ०२ फागुन २०७४

राज्य सत्ताबाहेक अरू सबै भ्रम हो भन्दै दीर्घकालीन सशस्त्र संघर्षको थालनी गर्ने पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको पार्टीले अन्ततः आफ्नो जनयुद्धको तेइसौँ वार्षिकोत्सवकै हाराहारीमा नेपालमा माओवादको कुशलतापूर्वक अवतरण गरेको छ । आफ्नो पार्टीबाहेक अस्तित्वमा रहेका अन्य सबै कम्युनिस्ट पार्टीलाई दक्षिणपन्थी अवसरवादको हिमायती ठहर गर्दै बाइस वर्षअघि दाहालले नयाँ जनवादी क्रान्ति सम्पन्न गर्ने लक्ष्यसाथ दीर्घकालीन जनयुद्ध सुरु गरेका थिए ।

प्रेम, ब्रेन र रोग

बुधबार, ०२ फागुन २०७४

सामान्यतया जब मानिसको मस्तिष्कमा कुनै व्यक्ति, पशुपक्षी, स्थान तथा पदार्थप्रति आकर्षण विकसित हुन्छ, तब यस्तो संवेगात्मक स्थितिलाई प्रेम (लभ वा एफेक्सन) को संज्ञा दिइन्छ । स्नायुविज्ञानका अनुसार प्रेमका तीन चरण हुन्छन् ः बासना (लस्ट), आकर्षण (अट्राक्सन) तथा आसक्ति (अटेचमेन्ट)।

रोमान्टिक लभको समाजशास्त्र

बुधबार, ०२ फागुन २०७४

रोमान्टिक लभ सार्वकालिक र सर्वव्यापी कुरा होइन । यो समाज विकासको खास अवस्थाले निर्माण गरेको हो । कोही पनि प्रेमी वा प्रेमिका छनौट गर्न स्वतन्त्र छैन । ‘पिरती आफैँ हुँदो रैछ’ जस्ता गीतहरू सुनाइयो । त्यसैले हामीलाई लाग्यो कि हामी रोमान्टिक लभ गर्न पूर्णतः स्वतन्त्र छाँै । तर यथार्थता के हो भने माया आफैँ हुँदैन ।

सवाल सामाजिक सुरक्षा भत्ताको

मङ्गलबार, ०१ फागुन २०७४

दोस्रो विश्वयुद्ध समाप्तिपछि हतियारमा धेरै रकम खर्चनुपर्ने बाध्यता हट्यो । संयुक्त राष्ट्र संघ स्थापनाले अर्को महायुद्धको संभाव्यता ट¥यो । सैन्य तयारीको बदला पुँजी अन्यत्र खर्चन सक्ने अवस्थामा मुलुकहरू पुगे । लोककल्याणकारी अवधारणा विकास भयो । सम्पन्न मुलुकले आफ्ना जनतालाई आआफ्नै ढड्गले जनआकांक्षा पूर्ति गरेका थिए । तर गरिब मुलुकमा अवस्था फरक देखियो । वृद्ध, अशक्त तथा गरिब जनताको जीवन कष्टकर थियो।

उपचार खर्चमा बेथिति

मङ्गलबार, ०१ फागुन २०७४

स्वास्थ्योपचारका निम्ति शक्तिशालीहरूलाई राज्य ढुकुटीबाट गरिने खर्चको औचित्यमाथि पटक–पटक प्रश्न उठ्ने गरेको छ । पछिल्ला दिनमा मन्त्रीदेखि विभिन्न नेताको उपचारका लागि दिइएको खर्चले राज्य सञ्चालनमा विधि र प्रक्रियाको ठाडो उपहाससमेत गरेको छ । राज्यले गर्ने कुनै पनि निर्णय औचित्यपूर्ण हुनुपर्छ । त्यस्ता निर्णय प्रभावका आधारमा हुन थाल्यो र त्यही किसिमको उपचारबाट सर्वसाधारण भने वञ्चित हुने अवस्था आउनु निःसन्देश समतामूलक समाजको लक्षण होइन । समतामूलक समाज त्यही हो, जसले आवश्यक औषधोपचारका लागि पहुँच प्रयोग गर्नु नपरोस्।

बदलिँदो रेडियो–शैली

मङ्गलबार, ०१ फागुन २०७४

फेब्रुअरी १३ तारिखमा पर्ने विश्व रेडियो दिवस मनाइँदै गरेको सन्दर्भमा रेडियोको दिगो विकासका सवालहरू उठिरहेका छन् । विश्वमा सबैभन्दा धेरै मानिसको पहुँचमा पुग्न सफल, सरल र भरपर्दो प्रसारण माध्यम रेडियोको विकास, प्रभाव र प्रगतिलाई सम्मान गर्दै विश्व रेडियो दिवस मनाउन सुरुवात गरिएकोे हो । आजभन्दा ७२ वर्षअघि फेबु्रअरी १३ तारिखका दिन संयुक्त राष्ट्रसंघ रेडियो स्थापना भएको दिनको सम्झनामा संसारभरिका गैरसरकारी संस्था, सञ्चारमाध्यम, विश्वविद्यालयहरू र सरकारहरूले रेडियो दिवस मनाउन लागेका हुन् । नेपालमा पनि सामुदायिक रेडियो प्रसारक संघ लगायत विभिन्न रेडियोका संघ संस्थाहरूले यो दिवस मनाउँदैछन्।

पुनर्निर्माणकै निर्माण

मङ्गलबार, ०१ फागुन २०७४

नेपालको संविधान २०७२ ले आवासलाई मौलिक अधिकारका रूपमा स्पष्ट पारेको छ । सबै प्रकारको भौतिक पुनर्निर्माण सोचेअनुरूप हुन नसकेको कुरा सर्वविदितै छ । विशेष गरी व्यक्तिगत घर निर्माणको अवस्था सन्तोषजनक छैन । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका कार्यकारी सदस्य विष्णु भण्डारीद्वारा प्रस्तुत पछिल्लो तथ्यांकअनुसार ७ लाख ९२ हजार ६ सय ९९ घर निर्माण गर्नुपर्ने छ । जसमध्ये ६ लाख ६६ हजार ९ सय ६२ घर निर्माणका लागि अनुदान सम्झौता सम्पन्न भएको छ । अनुदान सम्झौता भएअनुरूप ६ लाख ५२ हजार ३ सय ७१ घरधुरीले पहिलो किस्ता प्राप्त गरेका छन्।

सेनाको नेपाल – साइनो

मङ्गलबार, ०१ फागुन २०७४

सत्तामुखी इतिहासकारबाट कि शाहका कथा नेपालको इतिहास बनेका छन्, कि राणाका कथाहरू, कि दलका । सेनाको कथा कतै छैन, किनभने सेनाको कथा भनेको गाउँगाउँका जनताको कथा हो । जनताको कथालाई सामन्तवादले देशको कथा मान्दैन।

चमेलियाको बिजुली

सोमबार, २९ माघ २०७४

चमेलिया ढिलै भए पनि निर्माण सम्पन्न हुनु जति सुखद हो त्यति नै दुःखद यसलाई ढिलो गरेर लाभान्वित हुनेमाथि कुनै कारबाही नहुनु । यो आयोजनाको सफलताभित्र लुकेका भ्रष्टाचारजन्य व्यवहार भविष्यका आयोजनामा नदोहोरिऊन् भन्नेमा सबैको ध्यान जानुपर्छ।

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।