Sunday 19 Baishak, 2073 |
Menu

अर्थ

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

नाकाबन्दीको धक्का थेग्ने क्षमता ५ दिनमात्रै

(1 Vote)
काठमाडौं- नेपालको अर्थतन्त्रसँग अहिले भारतले लगाएजस्तो नाकाबन्दीको धक्का ५ दिनभन्दा बढी थेग्न सक्ने क्षमता नभएको केन्द्रिय बैंकले प्रस्ट पारेको छ। राष्ट्र बैंक अनुसन्धान विभागले तयार गरेको प्रतिवेदन अनुसार भारतको अघोषित नाकाबन्दीको कारण अहिले नेपाली अर्थतन्त्र समस्यामा छ।
nepalipatr-april
अर्थतन्त्रका विविध आयामलाई केलाउँदै प्रतिवेदनले आयातमुखी चरित्रका कारण अर्थतन्त्रको क्षमता घटेको र नाकाबन्दी थेग्न नसकेको उल्लेख छ।

भारतकेन्द्रित वैदेशिक व्यापार, पेट्रोलियममा पूर्ण परनिर्भरता र भारत–नाका आश्रित, इन्धनमा परनिर्भरता घटाउन वैकल्पिक ऊर्जाको विकास नहुनु, खाद्यान्न, औषधि लगायत अति आवश्यक वस्तु तथा उद्योगको लागि अधिकांश कच्चा पदार्थसमेत भारतबाट आयात गर्नुपर्ने अवस्था रहनुलाई प्रतिवेदनले अर्थतन्त्रको क्षमतामा ह्रास आउनुका कारणको रुपमा औंल्याएको छ।

प्रचुर सम्भावना रहेको जलविद्युत उत्पादन गरेर छिमेकी मुलुकसँग अन्तरनिर्भरताको व्यापार सम्बन्ध विकास गर्न तथा इन्धन, औषधि, खाद्यवस्तु जस्ता अत्यावश्यक वस्तुको कारोबार गर्ने सरकारी संस्थाको क्षमता बढाउन नसक्नुलाई पनि प्रमुख कारणको रुपमा चित्रण गरेको छ।

'पछिल्ला वर्षमा अर्थतन्त्रको संरचनामा भने उल्लेख्य परिवर्तन भएको छ। २०४५ सालमा कुल गार्हस्थ उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको अंश करिब ४८.७ प्रतिशत रहेकोमा २०७२ सालमा ३३.१ प्रतिशतमा झरेको छ,' राष्ट्र बैंक भन्छ, 'कृषिमा व्यवसायीकरण र उत्पादकत्व अभिवृद्धि अपेक्षानुरुप नहुँदा खाद्यान्न आयात वर्षेनी बढ्यो।'

यस अवधिमा मुलुकले विश्व व्यापार संगठन र साफ्टा जस्ता संगठनको सदस्यता लिए पनि नेपाली उद्योग र निर्यात विस्तार हुन सकेको छैन। उल्टै सरकारी स्तरमा सञ्चालित केही उद्योग व्यवसाय समेत निजीकरण मार्फत छिन्नभिन्न भए। विद्युत विकासबाट आर्थिक फड्को मार्न सक्ने प्रचुर सम्भावना भए पनि २०४६ यता जम्मा ५६७ मेगावाट जलविद्युत उत्पादन भयो। विद्युतको आन्तरिक माग धान्न करिब १३ सय मेगावाट चाहिन्छ। आपूर्ति ७ सय ८० मेगावाट मात्र छ।

नेपालको संविधानसभाले संविधान बनाएपछि रुष्ट भारतले नेपालमाथि अघोषित रुपमा नाकाबन्दी गरेको छ। विगतका नाकाबन्दीभन्दा यसपटकको असर धेरै रहेको प्रतिवेदनमा औंल्याइएको छ।

भारतले यसअघि २०२७ र २०४५ नेपालमाथि नाकाबन्दी लगाएको थियो। नाकाबन्दीको स्वरुप र प्रकृति विगतमा भन्दा यसपालि फरक छ। २०२७ सालमा व्यापार तथा पारवहन सम्झौता समयमै नवीकरण हुन नसकेको बहाना भए पनि अरनिको राजमार्ग निर्माण गरेर तातोपानीबाट चीनसँग ब्यापार विस्तार गर्न खोज्दा भारत रिसाएको थियो।

२०४५ सालमा १० देखि २०४७ जेठ महिनासम्म करिब १५ महिना भारतले नेपालमा नाकाबन्दी लगाएको थियो। त्यो बेला नेपालले चीनबाट हतियार किनेपछि नयाँ दिल्लीले पारवहन सम्झौता गर्न आलटाल गरी नेपालमाथि आर्थिक नाकाबन्दी लगाएको थियो।

भूपरिवेष्ठित मुलुकको समुन्द्रसम्मको निर्वाध पहुँच आवागमन एवं पारवहन हकको स्थापित मान्यता उपभोग गर्न नदिएर उसले यसपटक पनि नेपाली अर्थतन्त्रको ढाड भाँचेको छ। प्रतिवेदन अनुसार ४० मध्य–दशकसम्म नेपालको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको योगदान ६० प्रतिशतभन्दा बढी थियो। खाद्यान्नमा देश लगभग आत्मनिर्भर थियो। चारपांग्रे र दुईपांग्रे सवारी साधन ७४ हजार मात्र थियो। २०४५ सालसम्म वार्षिक १ अर्ब रुपैयाँभन्दा कमको इन्धन आयात हुन्थ्यो। वैदेशिक व्यापारमा भारतसँगको अंश ३४.३ प्रतिशत मात्र रहेकोले पनि त्योबेला नाकाबन्दीको व्यवस्थापन धेरै कठिन भएन।

त्यसयता परिस्थितिमा निकै परिवर्तन आइसके पनि अर्थतन्त्रलाई यस्ता नाकाबन्दी थेग्न सक्ने बनाउनेतर्फ सरकारले पहल गरेन। त्यसको मार अहिले भोग्दैछ।

जनसंख्या वृद्धिसँगै सहरीकरण र आधुनिकीरणले इन्धनको माग अत्यधिक बढ्दा अहिले नेपाल आयल निगमको भण्डारण क्षमताले पेट्रोल लगभग एक हप्ता र डिजेल तीन हप्ता मात्र धान्न सक्ने अवस्था छ। मुलुकभित्र खाद्यान्न र औषधि भण्डारण व्यवस्थित गर्ने प्रभावकारी संयन्त्र समेतको अभाव छ। प्रतिवेदन अनुसार घरेलु माग धान्न अहिले १ खर्बभन्दा बढीको पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्नुपर्छ।

सरकारी खातामा ८६ अर्ब

मधेस आन्दोलन र भारतीय नाकाबन्दीका कारण विकास–निर्माण ठप्प हुँदा सरकारी खातामा करिब ८६ अर्ब रुपैयाँ थुप्रिएको छ। चालु र पुँजीगत खर्च दुवै हुन नसकेकाले सरकारी खर्च घटेको नेपाल राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

राष्ट्र बैंकले आइतबार प्रकाशित गरेको असोज मसान्तसम्मको देशको आर्थिक स्थिति अनुसार सरकारको चालु खातामा ८५ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ बचत छ। पोहोर यस्तो रकम ६ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ मात्रै थियो।

नगद प्रवाहमा आधारित सरकारी बजेट ४० अर्ब ६८ करोडले बचतमा छ। स्रोत परिचालनमा कमी आए पनि सरकारी खर्चमा उल्लेख्य गिरावट आउँदा यस्तो बचत भएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

इन्धन अभावका कारण विकास निर्माणका काम हुन नसक्दा सरकारको पुँजीगत खर्च अत्यन्तै न्यून छ। २०७१ असोजको तुलनामा यसपालि असोजमा पुँजीगत खर्च ५८.६ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ८७ करोड पुगे पनि यो रकम पुँजीगत बजेट अनुमान (२०८ अर्ब रुपैयाँ) को जम्मा १.४ प्रतिशतमात्रै हो।

प्रतिक्रिया

खडेरीले खेतबारी खङ्ग्रङ्ग

खडेरीले खेतबारी खङ्ग्रङ्ग

झापा–बोटले थामिनसक्नु गरी लागेका आँपका चिचिला धमाधम झर्न थालेका छन् । लिचीको हालत पनि उस्तै छ । सधैँ यतिबेला खेतबारीमा हरियै भएर मौलाउने मकैका बोट ओइलाउँदैछन् । चिया बगानमा अरुबेला...

'नेपालको पर्यटन अकासिँदै छ'

'नेपालको पर्यटन अकासिँदै छ'

उपल मजुमदार मुलुकको सबैभन्दा जेठो र पहिलो डिलक्स पाँचतारे होटल सोल्टी क्राउन प्लाजाका महाप्रबन्धक हुन्। उनी दुई दशकदेखि पर्यटन उद्योगमा छन्। विनाशकारी भूकम्प र नाकाबन्दीमा पनि सोल्टीको व्यापारलाई थामेका उनी...

ग्यास उत्खनन्ः पूरा भएन मन्त्रीको प्रतिबद्धता

ग्यास उत्खनन्ः पूरा भएन मन्त्रीको प्रतिबद्धता

दैलेख-एक महिनाभित्र यहाँ रहेको ग्यास र पेट्रोलियम पदार्थ उत्खनन प्रक्रिया थाल्ने मन्त्रीको प्रतिबद्धता पाँच महिना पुग्दा नपुग्दै सेलाएको छ । खनिज भएकै स्थानमा गएर अवलोकन गरेका उद्योगमन्त्री सोमप्रसाद पाण्डेले पत्रकार...

पूर्वाधार बैंक खोल्ने तयारी

पूर्वाधार बैंक खोल्ने तयारी

काठमाडौं–नेपाल राष्ट्र बैंकले 'राष्ट्रिय पूर्वाधार बैंक'लाई अनुमति दिन आवश्यक नीति बनाउन कार्यदल गठन गरेको छ । जलविद्युत, सडक तथा अन्य ठूला पूर्वाधार आयोजनामा लगानी गर्ने उद्देश्यले बैंक गठनको तयारी भइरहेको...

अभावको मौका छोपेर दोब्बर मूल्य

अभावको मौका छोपेर दोब्बर मूल्य

काठमाडौं–सुक्खायामको मौका छोप्दै खानेपानी ट्यांकर व्यवसायीले पानीको मूल्य दोब्बर बढाएका छन् । पानीको हाहाकार बढ्दै जाँदा उपत्यकामा चल्ने खानेपानी ट्यांकरले दोब्बरभन्दा धेरै मूल्य बढाउँदै कालोबजारी गरिरहेका छन्।

टमाटरसँगै उम्रिए, लहराए, फूले अनि फले उनी

टमाटरसँगै उम्रिए, लहराए, फूले अनि फले उनी

सर्लाही– 'पत्रिकामा छापिएका रोजगारीसम्बन्धी प्रत्येक विज्ञापन नछुटाई हेर्थें,' लटरम्म फलिरहेको आफ्नो कृषि फार्मको टमाटर टनेलबाट बाहिर निस्किएपछि दीपेन्द्रले सम्झिए, तीन वर्षअघि काठमाडौंमा भौंतारिँदाको आफ्नो दैनिकी।

चिनियाँ जहाज नेपाल लाने अन्तिम तयारी

चिनियाँ जहाज नेपाल लाने अन्तिम तयारी

सियान (चीन)-नेपालका लागि निर्मित चारवटा जहाज अब छिट्टै नेपाल ल्याइने भएको छ । यसको अन्तिम तयारी भएको चिनियाँ कम्पनीले जनाएको छ। सन् २०१५ को डिसेम्बरमा नै तयार भएका ती जहाज...

लाङटाङ उठाउँदै गाउँले

लाङटाङ उठाउँदै गाउँले

नुवाकोट–गतवर्ष वैशाख १२ को भूकम्पसँगै हिमपहिरो गएको १ वर्ष पुग्नै लाग्यो। भूकम्पसँगै गएको हिमपहिरोले धेरैको घरमात्र पुरिएन, सँगालेर राखेका धेरै सपनाका पहाड भत्किए। धेरैले आफन्त गुमाए, बाँच्ने टुहुरा भए तर...