कार्ल मार्क्सका नेपाली दास

सोमबार, ०३ माघ २०७३, १० : २० दीपेश केसी


कार्ल माक्र्सले बेलायतमा बसेर ‘डास क्यापिटल’ लेखे । पुँजीवादको नकारात्मक पाटोबारे लेख्दै गर्दा पुँजीवादी मुलुक बेलायतको राजधानी लण्डनमा सुखसयलयुक्त जीवन बिताए । उनै कार्ल माक्र्सको सिद्धान्तले नेपाल जस्तो आर्थिकरूपमा विपन्न देशहरूमा प्रभावमात्र जमाएन, सुसंस्कार र राम्रा संरचनासमेत भताभुंग पा¥यो ।

‘सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व’ स्थापित गर्ने नाममा सभ्य समाजका लागि उपयुक्त रीतिरिवाजमाथि समेत आक्रमण भए । तत्कालीन मालेको झापा विद्रोहदेखि माओवादीको एक दशक लामो हिंसा माक्र्सको सिद्धान्तलाई मूल आधार मानेर गरिएको थियो । कार्ल माक्र्सको सिद्धान्त जहाँ लेखियो त्यहाँ लागु गरिएन किन ? यो यस्तो सिद्धान्त थियो जसलाई पश्चिमाहरूको हितमा चालै नपाउने गरी प्रयोग गरिएको थियो । शान्तिका भूमिहरूमा अशान्तिको आगो सल्काउन माक्र्सवादीहरू योजनाबद्ध तरिकाले लागे । त्यो पनि सर्वहारा किसान र मजदुरका नाममा । माक्र्सवादको फरक प्रयोगका क्रममा क्युबामा जमिन्दारका छोरा फिडेल क्यास्त्रो सशस्त्र माध्यमले सत्तामा पुगेर पाँच दशक शासन गरे । स्वतन्त्र जर्जिया बनाउने उद्देश्यले राजनीतिमा पाइला टेकेका स्टालिन कम्युनिस्ट राजनीतिमार्फत् रूसको सत्तामा पुगेर जमे र उद्योगहरूलाई राज्य नियन्त्रित बनाएर कठोर शासन सञ्चालन गरे । पोलपोटले २० लाख मान्छेको नरसंहार गरेर कीर्तिमान कायम गरे । यो यस्तो सिद्धान्त सावित भयो जसले क्रान्तिका नाममा हिंसाको भाषामात्र बोलेन, संसारमा बगेका धेरै रगतको कारक बन्यो ।

पुष्पकमल दाहाल पुत्र प्रकाश तेस्री पत्नी भित्राएर विलासी जीवन बिताउँदै योग्य सावित भएर बालुवाटारमा राज गरिरहेछन् । प्रकाश त एक पात्रमात्र हुन्, कम्युनिस्ट नेताका छोराछोरी नेपालका कुलीन वर्गका स्तरको जीवन जिएर हिँडेका छन् ।

हिंसाको घोषणापत्र

माक्र्सले धर्मलाई अफिम भने जबकि युरोपमा गैरइशाईहरूको संख्या घटेन । धर्ममाथि प्रहार गर्न गैरइशाई बाहुल्य समाज माक्र्सवादीहरूलाई परिचालन गरे । इमाइल दुर्खिमको व्याख्याअनुसार धर्म र समाज एउटै हो । तर धर्ममाथिको प्रहारका क्रममा नागरिकको आँखामा धर्म विरोधी सिद्धान्तको निर्यातमार्फत् ‘अधर्मी’ बनाउने र पछि धर्म परिवर्तन गराउने योजनाबद्ध कार्य गराए । यसका लागि सबैभन्दा उपयोग भए नेपालका कम्युनिस्ट । आफूहरू इशाईबाट प्रयोग भएको मनन गरेर होला मोहनचन्द्र अधिकारीले जीवनको उत्तरार्धमा भगवान भक्ति देखाए । आफ्नै पृथ्वीनारायण शाह हेलित भएको मनन गरेर होला माक्र्सवादी मोदनाथ प्रश्रित पछिल्लो समय पृथ्वीको शालिकमा माल्यार्पण गर्न हरेक वर्ष २७ पुसमा अग्रपंक्तिमा देखिन्छन् । आफ्नालाई हेला गरी पराईलाई आफ्नो मान्ने गल्तीको ढिलै भए पनि मनन हुँदै गएको छ । तर मोहनचन्द्र र मोदनाथका चेलाहरू आफ्नो माटो बुझेका पृथ्वीका दिव्य उपदेश खोस्टो ठानेर माक्र्सका आक्रामक विचारमा आफ्नो राजनीतिक भविष्य देख्दैछन् ।

सबैभन्दा रोचक पक्ष नेपालका कम्युनिस्टले दुई वर्षअगावै कार्ल माक्र्सको द्विसह्रशताब्दी मनाउन शुरू गरे । जबकि उनीहरूले नेपाल राष्ट्रका एकीकरणकर्ता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मदिवस पुस २७ मा मनाउँदै आएको राष्ट्रिय एकता दिवस खारेज गरे । तिनका लागि माक्र्स प्रिय भए, पृथ्वी होइन । पृथ्वीनारायण शाहले हिंसाबाट राज्य जितेकोदेखि कीर्तिपुरका नेवारहरूको नाक काटेको किंवदन्ती बनाइयो । हिंसाबाट शाहले राज्यको सीमा कोरेकामा कुनै शंका गर्नुपर्दैन । तर, माक्र्सको उत्तेजित पार्ने र अराजकता निम्त्याउन योगदान गर्ने सिद्धान्तले आजसम्म कति युद्ध भए र कति मान्छे मारिए त्यसको गणना गर्ने हो भने विश्वयुद्धमा मारिएकाको भन्दा बढी हुनुपर्छ । कम्युनिस्टहरूले कम्बोडियामा मात्र २० लाख मान्छेको ज्यान जाने गृहयुद्ध मच्चाए । नेपालमा १८ हजार मारिए । ल्याटिन अमेरिकाका देशहरूमा लाखौंको ज्यान जाने युद्ध भयो । अफ्रिकाका देशहरूमा कम्युनिस्ट सिद्धान्त लागु गर्न तम्सिएकाहरूका कारण गृहयुद्ध मच्चिएको इतिहास साक्षी छ । यस्तो विशेषता बोकेका उग्र कम्युनिस्टहरूको बुझाइमा पुथ्वीनारायण हिंस्रक अनि माक्र्सचाहिँ महान् ? गहिरिएर केलाउँदा माक्र्सको घोषणापत्र र पुस्तकले हिंसा फैलाउन भूमिका खेलेको छ ।

विलासी कम्युनिस्ट

माक्र्सको कम्युनिस्ट मेनिफेस्टो अर्थात् कम्युनिस्ट घोषणापत्रमा सर्वहाराले नभई बुर्जुवा क्रान्तिको मुख्य कारण हुने उल्लेख छ । सर्वहाराको अधिनायकत्वको सपना देखाउँदै तिनै बुर्जुवाले युद्धमा सर्वसाधारणलाई होमे । नेपालमा निर्दोष किशोरकिशोरी हिंसाको सिकार भए । मारिने र अङ्गभङ्ग हुने सबै सामान्य जनताका छोराछोरी भए । अयोग्य तिनै सोझासाझा भए । पुष्पकमल दाहाल पुत्र प्रकाश तेस्री पत्नी भित्राएर विलासी जीवन बिताउँदै योग्य सावित भएर बालुवाटारमा राज गरिरहेछन् । प्रकाश त एक पात्रमात्र हुन्, कम्युनिस्ट नेताका छोराछोरी नेपालका कुलीन वर्गका स्तरको जीवन जिएर हिँडेका छन् । जति पनि बनेका नयाँ अग्ला टावर छन् कम्युनिस्ट नेताका आसेपासे र नातागोताका उत्तिकै छन् । अनि तिनै नेताहरू माक्र्सवादका सिद्धान्तले छरेका भ्रमको खेती गर्दै राज गर्न पल्केका छन् । माक्र्सको सिद्धान्तमा जातीय राज्य कहाँ छ ? वर्गविहीन समाजको परिकल्पना गर्ने माक्र्सले अतिरिक्त धनलाई क्रान्तिको कारण मानेका छन् । तर कम्युनिस्ट नेताहरूमा अतिरिक्त धन बढ्दो छ । कुनै बेला व्यक्तिगत धनदौलतको विरोध गर्नेहरू मौजा र अग्ला टावरका मालिक बनेका छन् । तिनले लुकाएर खाने र लुकाएर जोहो गर्ने गरेको छिप्दैन । कम्युनिस्ट भन्नु उपयुक्त नलागेर होला, प्रदीप नेपालले बारम्बार एमालेको नाम फेर्न जोड गरेका । केपी ओलीदेखि माधव नेपाल हुन् या एमालेका नयाँ पुस्ताका नेता किन नहुन् लामो समय आलोचित भइएला कि भनेर सम्पत्ति र अतिरिक्त धन लुकाएरै बसे । समयको सुनामीले धेरै तथ्य उजागर ग¥यो । अख्तियारका निलम्बित प्रमुख आयुक्त लोकमानसिंह कार्कीले कम्युनिस्ट नेताहरूतर्फ औंला तेर्साउँदै बस्त्र खोलिदिने धम्की दिइसके । बस्त्र खोल्दा कार्कीको बस्त्र पहिले फुस्कनु स्वाभाविक हो । तर, नेपालमा नवपुँजीवादीहरूको फेहरिस्त आउँदा कम्युनिस्टहरूको बहुमत बन्नेछ । कांग्रेसमध्ये कतिपय त राजाकै पालामा डामिइसके । खुमबहादुर खड्का, चिरञ्जीवी वाग्ले, जयप्रकाश गुप्ता जेल गए । गोविन्दराज जोशीमाथि खतराको घण्टी टरेको छैन । कांग्रेसी धनी हुन्छन् भन्ने कम्युनिस्ट बुझाइ यसकारण पनि सत्य हो कि उनीहरूको सम्पत्ति र धेरै यथार्थ लुक्दैन । कम्युनिस्टहरू गोपनीयता कायम गर्नुपर्ने स्कुलिङ गर्दै नेताहरूको अँध्यारा पक्ष बाहिर जान दिँदैनन् । नत्र, माओत्सेतुङको विलासी जीवनबारेको तथ्य बाहिर आउन दशकौं लाग्दैनथ्यो ।

अझै पनि कालो कम्युनिस्टले माओको सुरा र सुन्दरीप्रेमको तथ्य पत्याउँदैन । समाजवादी विचारक प्रदीप गिरी लेनिनको पुरानो कोटको प्रसंग रोचक ढंगले दोहो¥याउँदै लेनिनको समाजवादी चरित्र भन्छन् तर उनी लेनिनको ऐयासी जीवनबारे केलाउन उपयुक्त ठान्दैनन् । सच्चा समाजवादी र आफूलाई सर्वहारा बनाइरहने त रूसी लेखक लियो टल्सटय थिए जसले संसारलाई आदर्शले भरिएको जीवन सन्देश दिएर गए । महात्मा गान्धीको त्यागले भरिएको जीवन प्रयोग टल्सटयबाट प्रभावित छ । रूसी साहित्यकार टल्सटयका जीवन आदर्श भन्दा माक्र्सवादबाट प्रभावित लेनिन र स्टालिनका बुनिएका कथा कम्युनिस्ट संयन्त्रद्वारा युवा विद्यार्थीको मस्तिष्कमा भरिन्छ । नेतालाई भगवान् जस्तै बनाएर तिनको नकारात्मक पक्ष सुन्न पनि नचाहने गरी स्कुलिङ गरिने कम्युनिस्ट परिपाटी विश्वभरमै छ जुन नेपालमा झनै व्याप्त छ । स्टालिनदेखि पोलपोटका कर्तुतलाई कम्युनिस्ट समर्थक सुन्न चाहँदैनन् । सुने पनि अँध्यारा पक्ष छोप्न खोज्छन् । माओले सांस्कृतिक क्रान्तिमा युवतीलाई शृंगार गर्नबाट समेत वञ्चित गरे । आफूलाई भगवान् जसरी प्रस्तुत गरे । धर्मलाई अफिम ठहर गर्ने तर आफूलाई भगवान्भन्दा जय÷जयकारको स्थानमा पु¥याउने अवस्था धेरै कम्युनिस्ट नेताले सिर्जना गरे ।

स्वजातिको हितरक्षा

संसारमा दुईजना यहुदी थिए जो जर्मनीमा जन्मिएर खेदिए । कार्ल माक्र्स र सिग्मन फ्रायडको सिद्धान्त विवादास्पद बन्यो । समाजमा अराजकता ल्याउने निष्कर्षपछि माक्र्स जर्मनीबाट फ्रान्स खेदिएका थिए । त्यहाँ पनि टिक्न नसकेर बेलायत बसे । फ्रायडको यौनसम्बन्धी सिद्धान्तलाई जर्मनीमा ‘यहुदीको अश्लील ग्रन्थ’ भनेर च्यातियो । उनी निर्वासित भई बेलायत बस्न बाध्य भए । अहिले यहुदी प्रतिपादित सिद्धान्तले विश्वमै तरंग ल्याइरहेछ । विश्वमा प्रभाव कायम गर्ने यहुदी सिद्धान्तको सही सदुपयोग तिनै यहुदीले मात्र गर्न सके । इशाई धर्मावलम्बी बाहुल्य देशहरूले ती सिद्धान्तलाई आफ्नो हितका लागि प्रयोग गरे । तर, नेपाल जस्ता देशमा यहुदीबाट प्रतिपादित सिद्धान्त दुरुपयोग भएको छ । जसमध्ये माक्र्सको सिद्धान्त हिंसा र अराजकता निम्त्याउने अस्त्र बनेको छ । कार्ल माक्र्सका दासीहरू राज्यको उपल्लो तहदेखि तल्लो तहसम्म प्रभाव बनाएर बसेका छन् ।

तिनले सर्वहाराको अधिनायकत्वको सपना देखाएर धर्म, संस्कृति र सामाजिक सद्भावमाथि प्रहार गरे । कुनै पनि समाज बदल्न सुधार महत्वपूर्ण हुन्छ, भत्काउनुपर्छ भन्दै विनाशमा लागेर समाजमा अस्थिरता ल्याए । कार्ल माक्र्सका सिद्धान्तका सही प्रयोगकर्ता बेलायतमा छन् जसले आफ्नो देशलाई समृद्ध र स्थिर बनाइरहेछन् । रूसमा थिए जसले सोभियत संघको रचना गरेका थिए । नेपालमा माक्र्सका दास हावी भए । जसले यहाँको अराजकतामा मुख्य भूमिका खेलिरहेछन् । जङ्गबहादुरलाई ‘बेलायतको बफादार कुकुर’ भन्ने माक्र्स पुजिएका छन् । तर जङ्गको देशभक्ति बेवास्तामा परेको छ । जङ्गबहादुर के कति कारणले खराब थिए इतिहासले मूल्यांकन गर्छ तर उनले कूटनीतिक चातुर्यताले फिर्ता ल्याएको नयाँ मुलुक, समाज परिवर्तन र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको अस्तित्व बलियो गरी दर्ज गरेको यथार्थ लुक्दैन । पृथ्वीनारायणको जन्मदिन बेवास्तामा परेको छ, माक्र्सको जय÷जयकार गरिरहेछन् । माक्र्सका दासहरू धर्म÷संस्कृतिमाथि मात्र होइन, राष्ट्रको अखण्डतामाथि नै जानीनजानी प्रहार गरिरहेछन् । तिनको दास स्वभावले माक्र्सको पूजा गर्छ, आफैले टेकेको धर्तीका सपुतहरूको अवहेलना गरिरहेछ । राष्ट्रवादी दाबी गर्ने नेपालका कम्युनिस्टहरूले विगतका कार्यशैलीको गम्भीर समीक्षा गर्नुपर्छ । माक्र्स या अन्य कुनै सिद्धान्तकारको दास होइन कमीकमजोरी केलाएर स्वदेशको हितमा प्रयोग गर्नु गलत होइन । तर, तिनको दास बन्ने प्रवृत्ति त्याग्नुपर्छ । विगतको गल्तीबाट माफी मागेर स्वदेशका महानायक र युगद्रष्टाहरूको सम्मान गर्ने परिपाटी पुनस्र्थापितमात्र होइन, बलियो बनाउनुपर्छ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सुटिङका लागि नेपाल आउँदै अर्जुन-परिणिती

सुटिङका लागि नेपाल आउँदै अर्जुन-परिणिती

अभिनेता अर्जुन कपुर र अभिनेत्री परिणिती चोपडाको अभिनय रहने नयाँ फिल्म ‘सन्दीप और पिंकी फरार’ को सुटिङ नेपालमा पनि गरिने...

सकियो श्वेताको ‘कान्छी’

सकियो श्वेताको ‘कान्छी’

नायिका तथा निर्मात्री श्वेता खड्काले निर्माण गरेको फिल्म ‘कान्छी’ को छायांकन सकिएको छ । आकाश अधिकारी निर्देशित फिल्मले ५० दिनको...

‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

दुई दशक अघिसम्म खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–३ च्यास्मीटारका टोल–टोलमा बिनायो र मुर्चुङ्गा बज्थे । मेलापात घाँस–दाउरा, हाटबजार, अर्मपर्मका बेला घन्किने...

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तिहारको अन्तिम दिन शनिबार दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई र दाजुभाइले दिदी बहिनीलाई यश, ऐश्वर्य र दीर्घायुको कामना गर्दै आ–आफ्नो परम्पराअनुसार पञ्चरंगी वा...