दश वर्षमा चार स्मार्ट सिटी

सोमबार, ०५ असार २०७४, ०९ : ५८ खिलक बुढाथोकी  | @KhilakB


योजना अनुसार काम अघि बढे अब केही वर्षमै काठमाडौं उपत्यकाका चार कोणमा अत्याधुनिक नयाँ सहर बन्नेछन् ।

कसैले तिनलाई नयाँ सहर र कसैले ‘स्मार्ट सिटी’ नामाकरण गरेका छन् । जहाँ हुनेछन्, हालसम्म विश्वमा उपलब्ध सबैखाले सहरी सुविधा र सूचना प्रविधिको उच्चतम प्रयोग ।

काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणले १ लाख ३० हजार रोपनी क्षेत्रफल ओगट्ने गरी स्मार्ट सिटीको अवधारणामा चार नयाँ सहरको अवधारणा अघि बढाएको हो । यी सहरमा उपलब्ध ‘स्मार्ट’ सुविधाको कुनै पनि सीमा नभएकाले नयाँ सहर नामाकरण गरिएको प्राधिकरको दाबी छ ।

‘उपत्यकाको चार दिशाका चार कोणमा नयाँ सहर बनाउन लागेका छौं,’ प्राधिकरण प्रमुख आयुक्त भाइकाजी तिवारीले भने, ‘यी अहिले भइरहेको भन्दा व्यवस्थित, सुविधासम्पन्न र सहज हुनेछन् ।’ उनले यी सहरमा उपलब्ध हुने सुविधाको ‘स्मार्टपन’को कुनै सीमा नभएकाले नयाँ सहर भनिएको बताए । उनले यी सरहमा विश्वमा उपलब्ध सबै सुविधा पाइने जानकारी दिए ।

सरकारी तहबाट नयाँ सहर कस्ता बनाउने भनेर स्पष्ट खाका भने अझै तयार भइसकेको छैन । तिवारीका अनुसार अहिले नयाँ सहरको अवधारणा अनुसार कस्तो खाका बनाउने तयारी भइरहेको छ । त्यसले गर्दा केही समयपछि मात्र स्पष्ट खाका बाहिर आउनेछ ।

कहाँ बन्दैछन् ‘स्मार्ट सिटी’ ?

उपत्यकामा तीन स्थानमा १० हजार रोपनी क्षेत्रफल र एक स्थानमा १ लाख रोपनी क्षेत्रफलमा ‘स्मार्ट सिटी’ बनाइनेछ ।

उपत्यकाको चारै दिशाका चार कोणमा नयाँ सहर बनाउन प्राधिकरणले जग्गाको कित्ताकाट समेत रोकिसकेको छ । काठमाडौंको इसान कोण (पूर्व–उत्तर), आग्नेय कोण (पूर्व–दक्षिण), नैऋत्य कोण (दक्षिण–पश्चिम) र उत्तर दिशामा यी सहर बनाइनेछ ।

प्राधिकरणले गत वैशाख २४ गतेदेखि चारै स्थानमा जग्गाको कित्ताकाट रोकेको छ । नयाँ सहरको पूर्वाधारबारे अध्ययन गरी योजना तर्जुमाका लागि तीन वर्षसम्म यी क्षेत्रमा कित्ताकाट रोकिएको हो । ‘यी ठाउँमा कित्ताकाट गर्न पाइँदैन,’ प्राधिकरण सूचना अधिकारी केशवप्रसाद न्यौपानेले भने, ‘कित्ताकाट भइसकेको जग्गा किनबेच गर्न पाइन्छ ।’

यी क्षेत्रका सबै जग्गा नयाँ सहर विकासका लागि सरकारले लिनेछ । आवश्यक पूर्वधार बनाएर जग्गा फिर्ता गरिनेछ । पूर्वधार बनाउँदा खर्च भएको जग्गा भने समानुपातिक रूपमा काटेर बाँकी फिर्ता गरिने उनले बताए ।

नक्सा पास नहुने गरी जग्गा बाँकी रहेको खण्डमा जग्गा थपेर दिने प्राधिकरणको योजना छ । थपिएको जग्गा बराबरको रकम भने जग्गा लिनेले बुझाउनु पर्छ । पूर्वधार विकासका क्रममा निर्माण भइसकेका घर भत्काउनुपर्ने अवस्था आयो भने प्राधिकरणले घरको क्षतिपूर्ति दिनेछ । यी सहर स्थापना हुन छिटोमा पनि १० वर्ष लाग्नेछ । प्राधिकरणले सहरको डिजाइनका लागि परामर्शदातालाई दिने तयारी गरेको छ ।

‘स्मार्ट सिटी’को सुरुवात

‘लुम्बिनी शान्ति शहर’को गुरुयोजना बनाउँदा आधुनिक सूचना प्रणालीसँगै पार्क, हरियाली र वातावरणमैत्री तथा प्रदूषणरहित सहरका रूपमा ‘लुम्बिनी शान्ति शहर’लाई अघि सारिएको थियो । सन् २०१२ मा अघि बढाइएको लुम्बिनी शान्ति सहर नै ‘स्मार्ट सिटी’का रूपमा विकास हुन सक्ने भन्दै सरकारले बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीलाई ‘स्मार्ट सिटी’ को अवधारणा अनुसार विकास अघि बढायो ।

त्यसैका आधारमा सरकारले आर्थिक वर्ष ०७२÷७३ को बजेटमार्फत पहिलोपटक ‘स्मार्ट सिटी’ निर्माण गर्ने अवधारणा सार्वजनिक गरेको थियो । बजेटमा काठमाडौं उपत्यका, लुम्बिनी र निजगढमा एक–एकवटा ‘स्मार्ट सिटी’ विकासको गुरुयोजना तयार पार्ने उल्लेख थियो । त्यसपछिका सबै सरकारले ‘स्माट सिटी’ अवधारणालाई अघि बढाइरहेका छन् ।

स्थानीय तह निर्वाचनमा पनि उम्मेदवराले ‘स्मार्ट सिटी’ बनाउने भन्दै भोट मागे । स्र्माट सिटी कस्तो हुने भनेर कुनै निकायले पनि खाका हालसम्म बनाएको भने छैन । राष्ट्रिय योजना आयोगले ‘स्र्माट’ जनता, शासन, पूर्वाधार, अर्थव्यवस्था आधारभूत विशेषतायुक्त ‘स्मार्ट सिटी’को अवधारणापत्र भने तयार पारेको छ ।

के हो स्मार्ट सिटी ?

संयुक्त राष्ट्रसंघ आर्थिक र सामाजिक परिषद्का अनुसार ‘स्मार्ट सिटी’को सर्वस्वीकार्य परिभाषा छैन । विकासको तह एवं सामाजिक र आर्थिक विकासका आधारमा विभिन्न राष्ट्रले आफ्ना सहरलाई ‘स्मार्ट सिटी’को परिभाषामा ल्याएका छन् ।

सूचना प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गरेर विकसित सहरी पूर्वाधार विकास गरेपछि त्यसलाई ‘स्मार्ट सिटी’ नामाकरण गर्न सकिने विज्ञको बुझाई छ ।

सहरी विकास मन्त्रालय अन्तर्गतको सहरी वातावरण सुधार आयोजनाका आयोजना निर्देशक चक्रवर्ती कण्ठका अनुसार न्यूनतम पूर्वधार विकास गरेर सबैखाले काम सूचना प्रविधिमार्फत गर्न सकिएमा त्यसलाई ‘स्मार्ट सिटी’ मान्न सकिन्छ ।

जनता, सरकार, अर्थतन्त्र, आवागमन, वातावरण र जीवनस्तरलाई ‘स्मार्ट सिटी’का सूचक मान्न सकिने उनी बताउँछन् । नेपालमा ‘स्मार्ट सिटी’ बनाउन सकिने भए पनि कार्यान्वयन पक्ष भने चुनौतीपूर्ण रहेको उनी बताउँछन् । ‘स्मार्ट सिटी बनाउन कुनै गाह्रो छैन,’ उनले भने, ‘हाम्रो जस्तो राजनीतिक अस्थिरता भएको देशमा स्मार्ट सिटी बनाउन त्यत्ति सहज भने छैन ।’

धेरै जनतालाई मितव्ययी र व्यवस्थित ढंगले सेवा र सुविधा समयमै प्रवाह गर्न सकिने खालको व्यवस्था सहितको सहर नै ‘स्मार्ट सिटी’ भएको योजना आयोगका सदस्य सुनिलबाबु श्रेष्ठ बताउँछन् । उनी नेपालमा इन्टरनेटको उच्चतम प्रयोग र सूचना प्रविधिमा आधारित सेवा प्रवाहयुक्त सहरलाई यो परिभाषामा समेट्न सकिने बताउँछन् ।

पूर्वाधार विज्ञ सूर्यराज आर्चायका अनुसार ‘स्मार्ट सिटी’मा सहरको आवश्यकता र सेवा सुविधालाई केन्द्रमा राखिन्छ । ‘स्मार्ट सिटी’मा सबैखाले पूर्वाधारलाई सूचना प्रविधिसँग एकीकृत गरेर हरेक सेवा घरैमा बसीबसी लिन सकिने बनाइन्छ । ‘स्मार्ट सिटीमा खानेपानी, स्वास्थ्य, शिक्षा, व्यापार, यातायातलगायत सबै सेवा सूचना प्रविधिसँग जोडिएका हुन्छन्,’ उनी भन्छन् ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

ऐश्वर्याकी आमा बस्ने घरमा आगलागी

ऐश्वर्याकी आमा बस्ने घरमा आगलागी

बलिउड अभिनेत्री ऐश्वर्या राय बच्चनकी आमा बस्ने घरमा आगलागी भएको छ । बान्द्रास्थित लामेर भवनको १३ औं तल्लामा लागेको आगलागीलार्इ...

दर्शकलाई ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ चढाउँदै केकी

दर्शकलाई ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ चढाउँदै केकी

सात वर्ष अघि फिल्म ‘स्वर’बाट फिल्मी अभिनयमा डेब्यु गरेकी अभिनेत्री केकी अधिकारीले झण्डै दर्जन फिल्ममा अभिनय गरेपछि भूमिका परिवर्तन गरेकी...

सोनमको चित्त दुखाइ

सोनमको चित्त दुखाइ

जस्तालाई तस्तै’ व्यवहारका लागि प्रख्यात छिन् सोनम कपुर । उनलाई कसैले चित्त नबुझ्ने कुरा ग¥यो जवाफ दिन रत्तिभर पनि हिच्किचाउन्नन्...

सुटिङमा ‘शत्रु गते’

सुटिङमा ‘शत्रु गते’

झण्डै एक महिना अघि घोषणा गरिएको फिल्म ‘सत्रु गते’ सोमबारबाट सुटिङका लागि फ्लोरमा गएको छ । किरण केसी प्रस्तुतकर्ता रहेको...