कांग्रेसले राजपालाई बाहिर राखेकै हो: हृदयेश त्रिपाठी (अन्तर्वार्ता)

बुधबार, २१ असार २०७४, १० : १९ नागरिक


राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका वरिष्ठ नेता हृदयेश त्रिपाठी निरन्तर मधेस र मधेसी जनताको पक्षमा आवाज उठाउने नेता हुन् । पञ्चायतकालमा १३ वर्ष वामपन्थी आन्दोलनमा रहेका त्रिपाठी बहुदलीय व्यवस्थापछि गजेन्द्रनारायण सिंह नेतृत्वको नेपाल सद्भावना पार्टीमा आबद्ध भएर स्थापित भए । तत्कालीन तमलोपाका वरिष्ठ उपाध्यक्षसमेत रहेका उनी भन्दा निकै कनिष्ठहरू अहिले राजपाका अध्यक्ष भएपछि असहज महसुस गरिरहेको बताउँछन् । जारी निर्वाचनमा कांग्रेसले राजपालाई बाहिर राखेकामा आक्रोशित उनै त्रिपाठीसँग नागरिककर्मी प्रकाश तिमल्सिनाले गरेका कुराकानीः

राजपाको निर्वाचन बहिष्कार हुँदाहुँदै पनि जनताले उत्साहपूर्वक मतदान गरेका छन्, राजपाले जनमत नबुझेकै हो त ?

राजपाले सिद्धान्ततः निर्वाचन बहिष्कार गरेको हो । पार्टीलाई थाहा थियो कि हामीले बहिष्कार गर्दा चुनाव रोक्न सक्ने र बिथोल्न सक्ने अवस्था छैन । तर सत्य के हो भने चुनावको दिनमा पनि १ बजेसम्म मतदान गर्न गएनन तर आफूलाई मन नपरेको मान्छेले चुनाव जित्न लागेपछि केही स्थानमा हराउनका लागि जनताले मत हालेको देखियो ।

जस्तो अवस्था भए पनि राजपाको बहिष्कारको प्रभाव त कहीँ पनि देखिएन नि ?

यो समिक्षा गर्दैै जाउँला तर मेरै बुथमा १८ प्रतिशतमात्रै खसेको छ । मेरै गाउँपालिकामा मात्रै ३३ प्रतिशत मत खसेको छ । कुनै बुथमा २ वटामात्रै मत प¥यो, कुनैमा ६५ वटा मात्रै पनि परेका छन् । हामीले जे जसरी बहिष्कार अभियान अघि बढाउनुपथ्र्यो सकेनौँ, कारण– सरकारले वाचा पूरा नगरेर धोका दियो ।

यसरी धोका दिनेलाई नै घरीघरी प्रधानमन्त्रीमा किन निर्वाचित गराइरहनुहुन्छ त ?

हामीले प्रधानमन्त्रीका लागि चन्दा पुरस्कारमा भोट हालेका होइनौं, पहिला पनि ३ बँुदे सहमति गरेपछि भोट हालेका हौं, पछि पनि सहमति गरेर नै भोट हालेका हौं । गर्छु भनेको थियो, विश्वास लाग्यो । तर, दुर्भाग्यवस उनीहरू इमानदार निस्किएनन् ।

गुनासोमात्रै गरिरहने त अब पनि ?

अब राजपाका अगाडि कुनै विकल्प छैन यो सरकारप्रति व्यक्त समर्थन फिर्ता लिनेबाहेक ।

कहिले लिने ?

लाग्छ, ढिलो भइरहेको छ ।

सरकार एक्लैले गर्न सक्ने काम के छ र ?

यो सरकारले गर्न सक्ने काम पनि गरेन । त्यसैले यो सरकार विश्वासयोग्य छैन, बेइमान छ । जुन लिखित सहमति गरेको थियो, मौखिक सहमति गरेको थियो, त्यसमा अड्न सकेन ।

तपाईंले नै मत दिएका प्रचण्ड र देउवाले स्थानीय तहको चुनाव दुई चरणमा गराउनुभयो तर तपाईंहरूलाई भने अन्ततः ८ जिल्लामा सीमित पारिदिए, हैन त ?

यसमा दुईवटा कुरा छन्– मुख्य कुरा यो राज्यको बनावटसँग जोडिएको कुरा हो । जब राज्यको बनावट बदल्ने कुरा आउँछ, त्यतिबेला ओलीजी, प्रचण्डजी र शेरबहादुरजीबीच खासै भिन्नता आउँदैन, त्यो हामीले संविधान जारी गर्ने बेलामा नै देख्यौं । अर्को नारा आयो– राष्ट्रवादको । नेपाली समाज त्यो नाराबाट धेरै पिल्सियो, धेरै पीडित भयो र धेरै तानाशाहले राज्य पनि गरे । उल्टो के भइरहेको छ भने मधेसको समस्या मधेसको हो, देशको होइन भन्ने ढंगले नेताहरूले काम गरिरहेका छन् ।

राजपाको मागप्रति ओली त नकारात्मक नै मानिए, तर मधेसमैत्री भनिएका शेरबहादुर र प्रचण्डजीले पूरा गर्नुपर्ने हैन र ?

तीनैजनामा खासै फरक छैन । तीनै कुशल व्यवसायी हुन् । ओलीजी विज्ञापन गर्ने कित्तामा पर्नुहुन्छ अनि यी दुई चाहिँ विज्ञापनबेगरका व्वावसायी । तीनैको व्यवसायचाहिँ एउटै हो, भ्रममा नपरे हुन्छ ।

मधेसप्रति शेरबहादुर र प्रचण्ड पनि सकारात्मक छैनन् त्यसो भए ?

विल्कुल छैनन् ।

मधेस आन्दोलनभरि ओलीलाई मात्रै आक्रमण गरियो त ?

ओलीजीले अलि बढी बोल्नुभएकाले मधेसी जनताले उहाँलाई बढी मधेस विरोधी भनेका हुन् ।

मतलव ओलीको बोलीमा तीतो बढी भयो ?

ओलीजी हरेक चीजलाई हल्का पारामा लिइदिनुहुन्छ ।

संघीयता मैैले ल्याएको भनेर दाबी गर्ने प्रचण्डजी पनि पछिल्लो समय मधेस सवालमा अनुदार भएको निष्कर्ष हो तपाईंहरूको ?

कामले प्रमाणित नगरेपछि त्योबाहेक अर्को निष्कर्ष के हुन सक्छ ?

हुन त संघीयतामा जान प्रचण्डजीले आनाकानी गर्दा मधेस आन्दोलन गर्नुपरेको हो भनिन्छ, त्यो दिनको साक्षी त तपाईं पनि होइन र ?

प्रचण्डजीले पनि संघीयतामा जान नमानेपछि हामीले तीन बुँदे ‘नोट अफ डिसेन्ट’ लेख्यौं । प्रचण्डले समेत नमानेपछि मधेस आन्दोलनका लागि बाध्य भयो ।

अहिले समीक्षा गर्दा संघीयता मुलुकमा कसले भित्र्यायो त ?

संघीयता मधेस आन्दोलनले ल्याएको हो ।

अब तपाईंहरूको माग देउवा सरकारबाट पूरा होला त ?

बिल्कुल हुँदैन ।

कहिल्यै पूरा नहुने माग पनि राख्ने हो त ?

यो राजपाको मात्रै माग होइन, आदिवासी, जनजाति मधेसी, थारू सबैको माग हो । यो राज्यको संरचना बदल्ने कुरा हो । त्यसैले यो माग होइन, दाबी हो ।

तत्काल माग पूरा भएन भने प्रदेश नम्बर २ को चुनाव के हुन्छ ?

प्रदेश नम्बर २ को चुनाव कठिन त छ तर सरकारले चाहे भने हुन्छ । सत्यचाहिँ के हो भने सरकार चुनाव गराउन भन्दा संविधान कार्यान्वयन गराउन खोजिरहेको छ । यसमा कांग्रेस, एमाले र माओवादी मिलेका छन् भने विजय गच्छदार र उपेन्द्रजीको पार्टी टाँसिन पुगेका हुन् । उनीहरूको हैसियत कैफियतमात्रै हो ।

विजय गच्छदार, उपेन्द्र यादव, कांग्रेस, एमाले र माओवादीभित्रका मधेसी नेता चुनावमा जान हुने, राजपालाई मात्रै केको आपत्ति ?

संविधान संशोधनको मुद्दा र स्थानीय तहको संरचनाप्रति राजपाको फरक मतमात्रै छैन, त्यसलाई मान्यता पनि दिएका नै छैनाँै । पुनर्संरचना आयोगले पनि १३ जिल्लामा राय संकलन गर्न सकेनौं भनेर निर्णय गर्ने जिम्मा सरकारलाई छाडेर विवादित छ भनेको थियो । त्यसैकारण संरिक्षत क्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र, विशेष क्षेत्र बनाउन नसकेको हो ।

दुवै पक्षले विवादित भनेकाले मान्यता नदिइएको हो र ?

तराईमा ५१ प्रतिशत जनसंख्याको बसोबास छ तर स्थानीय तह ३२ प्रतिशतमात्रै छ । मेरै गाउँपालिकामा करिव ५० हजार जनसंख्या छ र मेरै जिल्लामा डाँडा काट्ने बित्तिकै ३३ हजारमा नगरपालिका बनाइएको छ। अनि कसरी चित्त बुझाउनु ? त्यसैलेनिर्वाचनमा भाग लिनु भनेको त्यो बनावटलाई मान्यता दिनु हो । हामी सिद्धान्तको लडाइँ लडिरहेका छौँ भनेको पनि यसै कारण हो ।

भनेपछि सिद्धान्ततः लडाइँका कारण चुनावमा भाग लिनुभएन ?

हो नै त्यही ।

मधेस आन्दोलनको नेतृत्व गर्ने उपेन्द्र यादव होस् वा कांग्रेस छाडेर मधेसका लागि राजनीति गर्ने विजय गच्छदारले भाग लिएपछि त चुनाव उसै वैधानिक भएन र ?

यो निर्वाचनमा संवैधानिक वैधानिकताको प्रश्न छैन । पञ्चायती संविधान पनि वैधानिक थियो, वैधानिकरूपले पञ्चायत गएको पनि होइन । ती सबै जनविद्रोह र जनआन्दोलनबाट गएका हुन् ।

निर्वाचनलाई उपयोग गर्न त सकिन्थ्यो नि, जसरी कांग्रेस र एमालेले पञ्चायतकालमा गरेका थिए...

मलाई लाग्छ, चुनावको उपयोग गरिएको छैन, उपभोग गरिएको छ ।

पूर्वगृहमन्त्री तथा कांग्रेस नेता विमलेन्द्र निधीले भनेजस्तै राजपासँग चुनावका लागि उम्मेदवार पनि छैन, जित्न सक्ने अवस्था पनि छैन भन्ने अवस्था नै हो ?

एकातिर राजपाले भएभरकालाई स्वतन्त्र उम्मेदवार उठाइदियो भन्ने अर्कोतिर उनीहरूसँग उम्मेदवार नै छैनन् भन्ने ? निधीको त्यो निष्कर्ष हो भने उहाँले कांग्रेस छिट्टै डुबाउनुहुन्छ भन्ने बुझे हुन्छ ।

उहाँ त कांग्रेसलाई झन् बलियो बनाउन लागिरहनुभएको छ । कसरी डुब्छ ?

गलत निष्कर्ष निकाल्न थाल्नुभयो भने डुबिहाल्छ नि । विचरा कांग्रेसले आफैँलाई बचाउन सुरु गरे हुन्छ ।

यसो भन्दैमा कांग्रेस कसरी डुब्छ ?

कांग्रेसबाट प्रतिनिधित्व गर्ने २ नम्बर प्रदेशका ३२ जना सांसद र ८ जना जिल्ला सभापतिले यथास्थितिमा चुनाव सम्भवः छैन भन्नुभएको थियो । कसलाई देखेर यसो भन्नुभएको थियो त ? तर निधीजी आँखा चिम्लिनुभएछ । ठीकै छ ।

यसरी चुनाव बहिष्कार गर्दै गएपछि राजपाको पकड क्षेत्र गुम्दै जाला नि ?

पकड क्षेत्र कतै कसैसँग हुन्न, त्यो लामो समयसम्म रहनु पनि हुन्न ।

राजपाको माग पूरा नगरी प्रदेश नम्बर २ मा चुनाव भएन भने स्थिति के हुन्छ ?

त्यसको निर्णय अध्यक्षमण्डलले अवश्य लिनेछ ।

राजपाको अध्यक्षमण्डलका शरदसिंह भण्डारी र महेन्द्र रायलगायतले चुनाव उपयोग गर्नुपर्छ भने तर अरु अध्यक्षले मानेनन् भन्ने हो ?

म त अध्यक्षमण्डलमा छैन तर पनि उहाँहरूले त्यस्तो भनेजस्तो लाग्दैन ।

चुनाव भएपछि के समीक्षा गरिरहनुभएको छ ?

मधेसमा चुनावको मुखमा अचानक कांग्रेस विरोधी सेन्टिमेन्ट देखा परेकाले पनि एमालेले जित्ने आधार बन्यो । क्षणिक र स्थानीय प्रतिक्रियाले पनि काम गरेको देखिन्छ ।

अध्यक्ष महन्थ ठाकुरले पहिला आक्रोश एमालेतिर थियो, अहिले कांग्रेसतिर स¥यो भन्नुभयो । स्थिति कोल्टे फेरेकै हो र ?

त्यो सही हो । जुन तरिका देउवा सरकारले ग¥यो, त्यो पुरै मधेस विरोधी छ, त्यो व्यवहारमा पनि देखियो। जस्तो कि महन्थ ठाकुर उपस्थित रहेको सभामा नै नग्न ढंगले आक्रामण गरियो । अश्रुग्यास हानियो ।

अश्रुग्यासले आक्रोश कांग्रेसतिर स¥यो ?

त्यो पनि एउटा कारण हो, मुख्यतः व्यवहारका कारण हो । उनीहरूको व्यवहारकै कारण एमालेको मत आएको देखेर कांग्रेस आफैँ आतंकित छन् ।

अझै पनि आतंकित छन् त ?

एकदम । त्यसैले अब पनि राजापाले चुनावमा भाग लिइदिएन भने कांग्रेस पहिलो पार्टी हुनेछ, नत्र हँुदैन भनेर दाउ कुरेर बसिरहेका छन् ।

भनेपछि नियोजितरूपमा नै राजपालाई चुनावबाहिर राखियो, राखिँदैछ ?

यो चरणमा पनि कांग्रेसले नियोजितरूपमा राजपालाई बाहिर राखेकै हो ।

भोट पकेट क्षेत्र एउटै भएकाले यसो गरिएको हो कि ?

यो सबैलाई थाहा छ । पहाडमा एमाले बलियो मात्रै होइन, निकै बलियो रहेछ भनेर देखिइसक्यो । कांग्रेसको आधारभूमि मधेस नै हो । कांग्रेसलाई जोगाइदिने मधेस नै भएकाले यस्तो स्थिति सिर्जना गरिएको हो । हिजो पनि त कृष्णप्रसाद भट्टराई पनि पहाडमा जित्न नसकेर पर्सा आउनुपरेको हो नि ।

भनेपछि कांग्रेसलाई एमालेभन्दा पनि राजपासँग बढी डर भयो हैन त ?

डरभन्दा पनि राजपा चुनावमा भाग नलिइदिए भाग बढ्थ्यो भन्ने मानसिकताले काम गर्‍यो ।

त्यसरी दाउ हानेर बसिरहने कांग्रेसलाई नै राजपाले बढी विश्वास गर्नुपर्नाको कारण के हो ?

कुरालाई विश्वास गर्ने हो । लिखितमलाई नै विश्वास गर्ने हो । निधारमा यो ठगै हो भनेर लेखिएको हुन्न । तर ठग सावित भए साथीहरू ।

उसो भए देउवा सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता कहिले फिर्ता हुन्छ ?

चाँडै लिनुपर्छ । जनता यही कुरिरहेका छन् ।

समर्थन फिर्ता लिएपछि जाने कहाँ त ?

यो त पहिलो कदम हो, अरु त निर्णय हुँदै जान्छ नि ।

एमालेसँग सहकार्य हुँदैछ भन्ने खबर पनि आएका छन् नि ?

समर्थन फिर्ता लिने कुरा सुनेपछि एमालेलाई काउकुती लागेको हुनसक्छ ।त् योभन्दा बढी केही होइन ।

एमालेलाई निषेध नगरी सहमत गराउनतिर लागेको भए धेरै माग पूरा भइसक्थ्यो कि ?

यो समस्या हाम्रो होइन । संविधान संशोधन प्रस्ताव सरकारले ल्याएकाले पारित गराउन पनि ऊ नै लाग्नुपथ्र्यो ।

तैपनि, आफ्नो माग पूरा गराउने मुख्य भूमिका तपाईंहरूकै हुनुपर्ने हैन र ?

यहींनेर मूर्ख बनिरहेका छन् सबै । देश यहीं धोका खाँदैछ । प्र्रस्ताव सरकारको अनि पारित गर्न नसकी निर्लज्ज भएर फिर्ता लिने ? अनि सो प्रस्ताव मधेसीको भनेर प्रचार गर्ने ? यस्तो झुट ?

पास हुन नसकेपछि फिर्ता लिइदिनुहोस् भन्नुभयो रे नि त ?

यस्तो हामीले कहीँकतै भनेका छैनाँै । आन्दोलनबाट जोगिन प्रचण्ड सरकारले संविधान संशोधन प्रस्ताव फिर्ता लियो र बदनामचाहिँ हामीलाई गराउने काम भयो ।

तपाईंको निष्कर्ष, जसले ल्यायो उसैले राजपालाई बदनाम गराउँदै लग्यो ?

त्यही गराउँदैछ । प्रस्ताव सरकारको, बदनामचाहिँ राजपा हुने ? यस्तै गरिरहेको छ ।

एमालेलाई निषेध नगरी हार्दिकतापूर्वक कुराकानी ग¥यो भने संशोधन सजिलै पास हुन्थ्यो कि ?

नेताहरूसँग व्यक्तिगत सम्बन्ध सबैसँग राम्रो छ । तरराजनीतिमा अन्धराष्ट्रवादको टोपी लगाएर हिँडिरहेको छ, त्यो देशभक्त भने छैन ।

भनेपछि मुलुकलाई राष्ट्रवादीभन्दा देशभक्त समूह चाहिएको छ ?

एकदम ।

प्रसंग बदलौं, मधेस आवाज निरन्तर उठाउने तपाईंले नै राजपामा उचित जिम्मेवारी पाउनुभएन भन्ने छ नि ?

महन्थ ठाकुर, विजय गच्छदार, उपेन्द्र यादव र शरदसिंह भण्डारीबाहेक सबै मभन्दा कनिष्ठ नेता हुन् । राजेन्द्र महतो र महेन्द्र राय त मेरो सहायक नै थिए, अनिल झा मेरा विद्यार्थी हुन् ।

त्यसैले हो महन्थजीले पनि पार्टीभित्र तपाईंको उचित व्यवस्थापनको आवाज उठाएको ?

मेरो काम थियो– जुटाइदिने । भाग खोज्ने काम पनि थिएन । अध्यक्षमण्डलका नेताहरू कतिपय काममा अनिर्णयको बन्दी बन्नुभएको छ । जुन जोश र ऊर्जाका साथ एकीकरण गरियो, त्यो जोश र ऊर्जा एकीकरणपछि कायम हुन सकेन ।

कनिष्ठलाई नेता मान्नुपर्दा असहज लाग्छ ?

निश्चितरूपमा ।

राजपामा कसरी तपार्इँको व्यवस्थापन हुन सक्छ त ?

उहाँहरूको त्रुटि सच्चाएर गुरु भएर काम गर्छु अब ।

त्रिपाठीजी पार्टी छाड्दै हुनुहुन्छ भन्ने हल्ला पनि आए नि यसबीच ?

त्यस्तो मनस्थिति बनिसकेको छैन ।

भनेपछि विकल्प खोजीमा हुनुहुन्छ ?

म कुनै भगवानको दाजुभाइ त होइन, मान्छे नै हुँ ।

मतलव राजपा गठनपछि आन्तरिकरूपमा कुनै पनि काम अघि बढ्न सकेन ?

यो सत्य हो कि अहिलेसम्म विधान पनि बन्न सकेन, न केन्द्रीय समितिले नै पूर्णता पाउन सक्यो ।

सही व्यक्तिलाई सही जिम्मेवारी नभएर हो ?

यो पार्टी एकीकरणले सबैभन्दा बढी घाटा र नोक्सान तमलोपालाई भयो ।

यसै क्षति स्वीकारेर बस्ने कि उपाय खोज्ने ?

अब कोर्स अघि बढिसकेको छ । दूधभित्र सुरुमा नै घिउ देखिन्न । घिउ बन्न दही बन्नुपर्छ, दही बनेपछि मात्रै नौनी बन्छ । त्यतिमात्रैले घिउ बन्दैन, तताउनुपर्छ । अहिले दही बन्ने क्रममा छ ।

कतै दूध फाटिरहेको अवस्था त होइन ?

 फाट्यो भने छेना निस्केला, एउटै स्थितिमा त रहन्न ।









यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

कवि बने रंगकर्मी

कवि बने रंगकर्मी

अभिनेता, निर्देशक वा लेखक भएर रंगमञ्चमा व्यस्त भइरहने रंगकर्मीहरू सोमबार भने फरक रूपमा प्रस्तुत भए । मञ्चमा विभिन्न भूमिकामा देखिने...

भारतको पुनेमा नेपाली फिल्म

भारतको पुनेमा नेपाली फिल्म

भारतको पुनेमा आगामी साउन १३ गतेदेखि आयोजना हुन लागेको एक कार्यक्रममा नेपालका १० फिल्म देखाइने भएको छ । ‘इन द...

विवादमा 'छक्का पञ्जा २'को गीत

विवादमा 'छक्का पञ्जा २'को गीत

युट्युबमा सार्वजनिक भएको २४ घण्टा बित्न नपाउँदै फिल्म 'छक्का पञ्जा २'को गीत 'ए दाजु नसमाऊ नारीमा' विवादमा आएको छ। प्रिन्स ...

'ए मेरो हजुर २'को ट्रेलर सार्वजनिक

'ए मेरो हजुर २'को ट्रेलर सार्वजनिक

१३ वर्षअघि निर्मित फिल्म 'ए मेरो हजुर' नाम सापटी लिँदै बनेको 'ए मेरो हजुर २'को ट्रेलर सार्वजनिक भएको छ। अघिल्लो...