अावरण

महिला समानता कि आधिपत्य ?

आइतबार, २९ साउन २०७४, ११ : ५४ अनन्तराज लुइँटेल


कानुनमा एउटा छ भनाइ छः एब्सुलुट पावर करप्ट्स एब्सुलुट्ली अर्थात् पूर्ण अधिकार खतराजनक हुन्छ ।

महिला अधिकारका सम्बन्धमा पनि अहिले यदाकदा अधिकारहरुको दुरुपयोग भएको देख्न पाइन्छ । समाजमा आएको परिवर्तनसँगै कतिपय परिवारमा परिवर्तन देखिन्छन् । कतिपय परिवारमा सकारात्मक र कतिपय परिवारमा नकारात्मक परिर्वतन स्वाभाविक रुपमा भएका छन् । महिला र पुरुष बराबरीको हिसाबले खट्ने, बराबरीको हिसाबले कमाउने र बराबरीको हैसियतमा भएका परिवार खुसी छन्, सुखी छन् र सम्पन्न देखिन्छन् । समान अधिकार र समान हैसियतका कारण कतिपय परिवारमा महिला ठूलो कि पुरुष भन्ने दम्भ पनि नदेखिएको होइन किनभने जहाँ अधिकार हुन्छ, त्यहाँ दुरुपयोगको सम्भावना पनि हुन्छ ।

२०५९ असोज १० देखि लागू भएको मुलुकी ऐनको एघारौँ संशोधनले छोराछोरीलाई समान अंशको भागीदार बनाएपछि परिवारमा परिवर्तनका संकेतहरु देखिन थालेका छन् । छोरा र छोरीमा जकडिएको विभेदलाई त्यसले केही हदसम्म न्यून गरिदिएको छ । छोराको दर्जा पाएका कैयौँ छोरीहरु टाउको ठाडो गरेर हिँड्न सक्ने भएका छन् र बाबुको सम्पत्तिको वास्तविक हकदार बनेका छन् । बाबुआमाले छोराछोरीको मञ्जुरी नलिइकन उनीहरुको हक लाग्ने सम्पत्ति आफूखुसी गर्न नपाउने व्यवस्थाले सन्तान दुवैलाई आफ्नो अधिकारप्रति ढुक्क बनाइदिएको छ ।

पहिला बाबुको सम्पत्तिमा छोरीलाई उत्तराधिकारी बनाउँदा बाबुको सम्पत्ति खाने अर्कै कोही माइकलाल आउला कि भन्ने ठानिन्थ्यो । त्यस पछाडिको कारण आफ्नो सम्पत्तिमा अरुको रजाइँ नहोस् भन्ने मानसिकताले प्रेरित भई छोरीलाई माया गर्ने तर सम्पत्ति दिन हिच्किचाउने अवस्था थियो । छोरीलाई पनि दिने तर छोरीकी छोरीले नपाओस् भन्ने चाहना राख्ने मानिस अझै पनि देखिन्छन् । अंश नपाएका श्रीमती र छोराछोरीले दायर गरेका अंश तथा मानाचामलको मुद्दाको संख्या आँकलन गर्ने हो भने यस्तो मानसिकता अझै समाजमा व्यापक छ ।

महिलाले भने आफ्नो लोग्नेबाट पनि अंश पाउने र बाबुबाट पनि अंश पाउने दोहोरो सुविधा किन भन्ने प्रश्न पनि नउठेका होइनन् । बाबुबाट पनि अंश पाउने र लोग्नेबाट पनि अंश पाउने हुँदा महिला विस्तारै धनी र शक्तिशाली हुने तर पुरुषहरु भने तुलनात्मक रुपमा कमजोर हुने अवस्था नआउला भन्न सकिन्न । यद्यपि बाबु वा आमा जोसँग भए पनि सम्पत्तिको हकदार छोराछोरी नै हुने वा उनीहरुलाई नै दिने संस्कार समाजमा हुञ्जेल त्यसबाट आत्तिहाल्नु पर्ने अवस्था छैन ।

सामान्यतः परिवारमा महिलालाई नै खटनीया बनाइने गरिएको छ अहिले । लोग्नेले कमाएर ल्याउने र श्रीमतीले त्यसलाई व्यवस्थापन गर्ने चलन नौलो होइन । र, त्यसको उल्टो कुनै पुरुष घरबूढो भएर बस्ने र महिलाले कमाएर परिवार धानेका सम्पन्न परिवारहरु पनि नभएका होइनन् । परिवारहरुमा पैतृक सम्पत्तिबाहेक कुनै नयाँ सम्पत्ति जोडेको छ भने श्रीमतीकै नाममा जोड्ने चलन पनि छ । खासगरी श्रीसम्पत्ति जोड्ने तथा जग्गाजमिन खरिद गर्दा पत्नीलाई पनि अघि सारौँ न त भन्ने परिवारमा यो भिन्न अवस्था देखिन्छ । र, यसलाई सरकारी दस्तुरमा दिइएको छुटले समेत प्रोत्साहित गरेको छ ।

अंशबण्डा गर्दा होस् वा सम्बन्ध विच्छेद गर्दा होस् महिलाले सम्पत्ति पाइरहेको पनि देखिन्छ । सम्पत्तिको अधिकारले महिलालाई अलि सक्षम पनि बनाएको छ । मसँग सम्पत्ति छँदैछ लोग्नेको यातना किन खप्ने वा सासुससुराको बुहार्तन किन ब्यहोर्ने भन्ने महिला पनि समाजमा नदेखिएका होइनन् तर कतिपय उदाहरण कस्तोसम्म देखिएको छ भने मसँग सम्पत्ति छँदैछ किन त्यसलाई कुरेर बस्ने भन्दै लोग्ने विदेश गएको मौकामा श्रीमतीले सम्बन्ध विच्छेद गर्ने गरेको पनि पाइएको छ ।  

अदालतसम्म आउने मुद्दाहरुलाई समाजमा भइरहेका घटनाको एउटा पाटोका रुपमा विश्लेषण गर्ने हो भने अधिकारहरु दुरुपयोग पनि हुनसक्ने अवस्था छ । श्रीमतीको नाममा सम्पत्ति जम्मा गर्ने, भएभरको सम्पूर्ण जग्गाजमिन श्रीमतीकै नाममा रजिस्ट्रेसन पारित गरेर राख्दा परिवारहरुमा यदाकदा बेमेल भएको र त्यसलाई सल्टाउन खोज्दा पैतृक सम्पत्ति भन्दा पनि स्त्री अंशधनको सम्पत्तिको रुपमा महिलाले लिने र सम्पत्ति बण्डा गर्न नचाहँदा मुद्दाहरु अदालतसम्म पुग्ने गरेका छन् । लोभ लालचबाट गरिएका यस्ता कार्यले परिवारलाई नै अप्ठ्यारोमा पारेका छन् । वास्तविकता लुकाई गरिएको कार्यले केही दिन सुखसयल भए पनि पारिवारिक मिलनको सम्भावनालाई सधैँ टाढा धकेलिदिन्छ ।  

अदालतमा कतिपय मुद्दा कस्तासम्म पनि आएका छन् भने पटक पटक सम्बन्ध विच्छेद गर्दै सम्पत्ति लिँदै जाने प्रवृत्ति पनि देखिएको छ । अर्काेतिर लोग्नेकै कारणबाट आफ्नो नाममा आएको सम्पत्तिसमेत लोग्नेलाई थाहै नदिई अपचलन गर्ने र परिवारभन्दा पनि अन्य अन्य काममा खर्च गर्ने गरेका कारण परिवारमा बेमेल, झैँझगडाहरू भएका छन् ।

यथार्थमा सम्पत्ति आफैँमा शक्ति पनि हो । त्यसैले त मानिसहरु यसको पछि दगुरिरहेका हुन्छन् तर त्यस्तै परिवारहरुमा किचलो देखिन्छ जसले सम्पत्तिलाई सहज ढंगले व्यवस्थापन गर्न र हिस्सेदारहरुलाई सहज ढंगले सम्पत्तिको अधिकारमा सहभागी बनाउँदैनन् । जुन परिवारमा श्रीमती, छोराछोरी वा परिवारका अन्य सदस्यभन्दा पनि ठूलो सम्पत्तिलाई ठान्ने गरिन्छ, त्यस्ता परिवारमा सधैँ सम्पत्तिको कलह देखिन्छ । सम्पत्ति त परिवार चलाउनका लागि हो । परिवारलाई खुसी र सुखी राख्नका लागि हो भन्ने परिवारमा यस्तो अवस्था सितिमिति आउँदैन ।
 
अन्त्यमा अदालतसम्म पुगेका प्रतिनिधि घटनाबाट के भन्न सकिन्छ भने अधिकार जसलाई दिए पनि खासै फरक पर्दैन । र, जसले प्रयोग गरे पनि परिवार सक्षम बनाउने काममा प्रयोग भएमा तथा दुरुपयोगको सम्भावना नभएमा खासै फरक पर्दैन । परिवारभित्रको सम्पत्तिको अधिकार पनि त्यही अवस्थाबाट गुज्रिएको छ । अधिकारभन्दा पनि अनुत्तरदायी बनी आधिपत्य जमाउन खोज्ने प्रवृत्तिले सधैँ अधिकार दुरुपयोगतर्फ उकास्न प्रेरित गर्छ ।  

(नागरिक परिवारबाट साभार)

 









यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

बाढी पीडितको सहयोगार्थ ‘कफी र कविता’

बाढी पीडितको सहयोगार्थ ‘कफी र कविता’

ठमेलको अन्नपूर्ण मार्केटस्थित फ्रेस विन्च क्याफेमा सधै जसो विदेशी गीत संगीतको चर्चा हुन्छ । यहाँ आउने पाहुनाहरू अधिकांश विदेशी हुन्छन्...

थरिथरि भाका, थरिथरि सन्देश

थरिथरि भाका, थरिथरि सन्देश

तीज आउन अझै केही दिन बाँकी छ। तर, तीजका गीत भने महिनाअघि नै घन्किन थालिसकेका छन्। महिनाअघि घन्किन थालेका तीज...

बाढी पीडित सहयोगार्थ दीप श्रेष्ठले गाउने

बाढी पीडित सहयोगार्थ दीप श्रेष्ठले गाउने

अविरल वर्षाका कारण तराईमा भएको डुबानले पीडितको सहयोगार्थ गायक तथा संगीतकार दीप श्रेष्ठ शनिबार ललितपुरको झम्सिखेलस्थित मोक्षमा गुञ्जिने भएका छन्। 'विकेन्ड...

सपनाको सहर : 'पाइलैपिच्छे समस्या छन्'

सपनाको सहर : 'पाइलैपिच्छे समस्या छन्'

मिलेका भवन होऊन्, वरिपरि हरियाली देखियोस्। आफू बसेको ठाउँनजिकै सबै सुविधा पाइयोस्। सडक सफा होस्, ठाउँठाउँमा ट्राफिक चिह्न होऊन्। नत्र...