असुरक्षित गर्भपतन नगरौं

शनिबार, १७ भदौ २०७४, ०९ : ४० नागरिक


डा. गणेश दंगाल

 

नेपालमा गर्भपतन गैरकानुनी भएको बेला लुकीछिपी असुरक्षित गर्भपतन हुने गथ्र्यो । यसले गर्दा मातृमृत्यु बढेको र महिलाको प्रजनन स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर परेको थियो । तर, अब भने गर्भपतनले कानुनी मान्यता पाइसकेको छ । गर्भपतन सम्बन्धी कानुनले कति बच्चा जन्माउने र अनिच्छित गर्भ फाल्न निर्णय लिने अधिकार महिलालाई दिएको छ ।

अनिच्छित गर्भलाई सुरक्षित रूपमा अस्पतालमा फाल्न सकिन्छ । अस्पताल बाहिर वा अन्यत्र गएर गराइएको गर्भपतन असुरक्षित तथा महँगो हुने गर्छ । सुरक्षित गर्भपतन सेवा कार्यक्रम लागू भएका स्वास्थ्य संस्थामा तालिमप्राप्त चिकित्सकबाट गराइने गर्भपतन ९८ प्रतिशत सुरक्षित हुन्छ ।

नेपालमा गर्भपतन गराउन सक्ने अवस्था निम्न छन्

-         गर्भवतीले चाहेमा १२ हप्ता सम्मको गर्भलाई फाल्न सक्छन् ।

-         बलात्कार वा हाडनाता करणीले रहेको गर्भ भए १८ हप्तासम्म फ्याक्न कानुनतः सकिन्छ ।

-         आधिकारिक चिकित्सकको सिफारिसमा महिलाको ज्यान÷स्वास्थ्य खतरामा पर्ने भएमा वा विकलाङ्ग शिशुको जन्म हुने सम्भावना भएमा जुनसुकै अवधिको गर्भलाई पतन गराउन सकिन्छ ।

 

निम्न अवस्थामा गर्भपतन गरेमा सजाय हुन्छ

-         गर्भवतीको इच्छा वा मञ्जुरीबिना डर त्रास देखाएर गर्भपतन गराउन पाइँदैन ।

-         गर्भपतन गर्न कानुनले तोकेको अवधि र अवस्था बाहेक अन्य अवस्थामा ।

-        भ्रुणको लिङ्ग पहिचान गरी लिङ्गको आधारमा ।

 

गर्भपतन

गर्भपतन भन्नाले भ्रुण समयभन्दा अगावै गर्भाशयबाट बाहिर निस्केको अवस्था हो । सामान्यतयाः २८ हप्ताभित्रमा गर्भ खेर गएमा वा तुहाइएमा गर्भपतन भएको ठानिन्छ ।

कुनै पनि बाहिरी बल÷वस्तुको प्रयोग नगरी आफै गर्भ खेर गएमा वा तुहिएमा त्यसलाई आफैं हुने गर्भपतन भनिन्छ । यसरी गर्भपतन भएमा तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा गई जाँच तथा उपचार गराउनुपर्छ । गर्भको भ्रुणलाई बाहिरी बाधा दिई गर्भ तुहाउनुलाई जानी जानी गरिएको कृत्रिम गर्भपतन भनिन्छ ।

सुरक्षित गर्भपतन

गर्भवतीको मञ्जुरीमा उनको शरीरलाई हानी नहुने गरी तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीद्वारा अनुमति प्राप्त स्वास्थ्य संस्थामा गरिएको स्तरीय गर्भपतनलाई सुरक्षित गर्भपतन भनिन्छ ।

गर्भपतनका कारण

महिलाहरू थुप्रै कारणले गर्दा गर्भपतन गराउन बाध्य हुन्छन् । गर्भपतन रहर हैन, बाध्यता हो । बच्चा पुगिसकेको तर परिवार नियोजनका साधनबारे राम्रो जानकारी र उपलब्धता नहुँदा, साधनको प्रयोग नगर्दा, साधनको प्रयोगमा त्रुटि हुँदा र साधन असफल हुँदा अनिच्छित गर्भधारण हुन्छ । यस्ता दम्पति पारिवारिक बोझ थपिने हुनाले गर्भपतन गराउन बाध्य हुन्छन् । त्यसैगरी विभिन्न सामाजिक कारण जस्तै अविवाहित, विधवा र गैरवैवाहिक सम्बन्धबाट गर्भधारण भएमा गर्भपतन अपनाउने गरिन्छ । यी बाहेक बलात्कार वा हाडनाता करणीको कारणले गर्भवती भएमा र आमा तथा भ्रुणको स्वास्थ्य खतरामा पर्ने भए पनि गर्भपतन गराइन्छ ।

किन सुरक्षित गर्भपतन नै गराउनु पर्छ ?

असुरक्षित गर्भपतनका परिमाण जटिल हुन्छन् ।

 

तुरुन्तै देखिने जटिलता

-        गर्भपतन पूर्णरूपमा नहुनु ।

-         बढी रक्तश्राव हुनु ।

-          पाठेघरमा संक्रमण हुनु ।

-         पाठेघरमा प्वाल परी पेटभित्र चोट पर्नु ।

-          बेहोस हुनु ।

-          पाठेघरै फाल्नुपर्ने अवस्था आउनु ।

-         मृत्यु हुनु ।

 

पछि हुनसक्ने जटितला

-          तल्लो पेट र पाठेघर दुखिरहनु  ।

-         बा“झोपन हुन सक्नु ।

-         पाठेघर नै निकाल्नुपर्ने हुनु ।

-        डिम्ब बाहिनी नलीमा गर्भ रहनु ।

-       धेरै समय बिरामी हुनाले आर्थिक अवस्था कमजोर हुनु ।

 

असुरक्षित गर्भपतन गर्दा महिलाको ज्यानै पनि जान सक्ने हुनाले असुरक्षित गर्भपतन गराउन हुँदैन ।

 

सुरक्षित गर्भपतन गरिसकेपछि ध्यान दिनुपर्ने कुरा

 

आराम गर्ने : गर्भपतन गरेको दिन पूर्णरूपले घरमै आराम गर्नुपर्छ ।

दुखेमा : हल्का दुखेमा सिटामोल वा ब्रुफिन खान सकिन्छ ।

परिवार नियोजन : गर्भपन गरेको १० दिनभित्रै फेरि गर्भवती हुने सम्भावना भएकोले यौन सम्पर्क गर्दा भरपर्दो परिवार नियोजनको साधन प्रयोग गर्नुपर्छ । गर्भपतन गरेको सात दिनसम्म सहवास गर्नु हुँदैन । सामान्यतया गर्भपतन गरेको एक महिनापछि महिनावारी हुन्छ ।

जचाउन जाने : धेरै रगत बगेमा, दस दिनसम्म पनि रगत बग्न कम नभएमा, तल्लो पेट कडासँग दुखेमा, ज्वरो आएमा वा ६ हप्तापछिसम्म पनि महिनावारी नभएमा चिकित्सकसँग जचाउनु पर्छ ।

असुरक्षित गर्भपतन रोकथाम गर्न निम्न कार्य गर्न सकिन्छ

-          कानुनको प्रचारप्रसार गरी गर्भपतन सम्बन्धी व्यवस्थाबारे सबैलाई सचेत गराउने ।

-        असुरक्षित गर्भपतनबाट हुन सक्ने खतराबारे मानिसको चेतना बढाउने ।

--       गर्भपतनसम्बन्धी सेवा दिने स्वास्थ्यकर्मीलाई थप तालिम दिई उनीहरूको सीप बढाउने ।

-        परिवार नियोजन सेवालाई प्रभावकारी बनाई अनिच्छित गर्भ रहने अवस्थालाई कम गराउने ।

असुरक्षित गर्भपतन रोकथाम गर्नु हामी सबैको दायित्व हो ।

 

(लेखक : काठमाडौं मोडेल अस्पतालमा स्त्री रोग तथा प्रसूति विशेषज्ञका रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।) 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सुटिङका लागि नेपाल आउँदै अर्जुन-परिणिती

सुटिङका लागि नेपाल आउँदै अर्जुन-परिणिती

अभिनेता अर्जुन कपुर र अभिनेत्री परिणिती चोपडाको अभिनय रहने नयाँ फिल्म ‘सन्दीप और पिंकी फरार’ को सुटिङ नेपालमा पनि गरिने...

सकियो श्वेताको ‘कान्छी’

सकियो श्वेताको ‘कान्छी’

नायिका तथा निर्मात्री श्वेता खड्काले निर्माण गरेको फिल्म ‘कान्छी’ को छायांकन सकिएको छ । आकाश अधिकारी निर्देशित फिल्मले ५० दिनको...

‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

दुई दशक अघिसम्म खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–३ च्यास्मीटारका टोल–टोलमा बिनायो र मुर्चुङ्गा बज्थे । मेलापात घाँस–दाउरा, हाटबजार, अर्मपर्मका बेला घन्किने...

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तिहारको अन्तिम दिन शनिबार दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई र दाजुभाइले दिदी बहिनीलाई यश, ऐश्वर्य र दीर्घायुको कामना गर्दै आ–आफ्नो परम्पराअनुसार पञ्चरंगी वा...