यसरी सुधारौँ सामुदायिक विद्यालय

बिहिबार, २९ भदौ २०७४, १० : ०६ शुभेच्छा विन्दु तुलाधर


- तानसेन १, पाल्पा, भुषालडाँडा माध्यमिक विद्यालयमा कुनै समय १० जना मात्रै विद्यार्थी थिए । कारण, विद्यालयले समयानुकूल शिक्षा प्रदान गर्न नसक्नु हो । परिणाम, अभिभावकहरूले धमाधम आफ्ना बालबालिकालाई  विद्यालयबाट निकाल्दै अन्यत्र सार्न थाले । तर अहिले अवस्था फरक छ । कम विद्यार्थीका कारण बन्दै हुन लागेको विद्यालयमा हाल चार सय विद्यार्थी पठनपाठन गर्छन् । कारण, विद्यालयमा समयानुकूल शिक्षा र अभिभावकको चाहनाबमोजिम अंग्रेजी माध्यमबाट पढाइ हुने गरेको छ । त्यतिमात्र हैन, विद्यालयको भौतिक संरचनामा पनि व्यापक परिवर्तन भएको छ । उज्याला कक्षा–कोठा, सफा र फराकिलो खेलमैदान, छात्र र छात्रालाई अलगअलग शौचालय, शिक्षक शिक्षिकाबाट हुने नियमित पठनपाठन, विद्यालय र समुदायबीचको आत्मीयताले विद्यालयको स्वरूपमा नै परिवर्तन आएको छ ।

- रुपन्देहीको पश्चिमी क्षेत्रमा पर्ने सियारी गाउँपालिका—७ स्थित त्रिवेणी निमावि पनि विद्यार्थी अभावमा बन्द हुने अवस्थामा पुगेको थियो ।  १४ जना विद्यार्थी भएको सो विद्यालयमा अहिले ४ सय ६८ विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । खरको छानाले छाएको विद्यालय, नेपाली माध्ययमबाट हुने पढाइलाई अंग्रेजी माध्यमका साथै अनिवार्य कम्प्युटर विषय राखिएपछि विद्यालयमा अहिले भर्नाको चाप वर्षेनि बढ्दो छ ।
- बुटवल उपमहानगरपालिका—१० स्थित कालिका माध्यमिक विद्यालयले प्रोजेक्टर, इ–क्लासमार्फत सिकाइमा आधारित भई पठनपाठनलाई समयानुकूल अघि बढाएपछि नेपालकै नम्बर एक सामुदायिक विद्यालय बन्न सफल भएको छ । त्यहाँ पढ्नका लागि हरेक वर्ष दुई हजार सात सयको हाराहारीमा विद्यार्थीहरूले भर्नाका लागि आवेदन दिन्छन् । आवेदन दिएकामध्ये मात्र सात सय विद्यार्थीले त्यहाँ भर्ना हुने अवसर पाउँछन् । इसिडीदेखि नै अंग्रेजी माध्यम र ९ कक्षादेखि १२ कक्षासम्म कम्प्युटर इन्जिनियरिङ विषयसहित समयानुकूल पढाइ हुन थालेपछि अहिले त्यहाँ पढ्ने विद्यार्थीको संख्या चार हजार ३ सय ७० रहेको छ । आकर्षक भवन, उज्याला र ठूला कक्षा कोठाहरू, प्रशस्त खेल मैदान, क्रियाकलापमा आधारित शिक्षण विधि, विद्यार्थीमा देखाइने असल व्यवहार विद्यालयको विशेषताका रूपमा देखिन्छ ।

काठमाडौँको घनाबस्ती इटुम्बाहलमा रहेको सामुदायिक विद्यालय श्री केशचन्द्रमा शिक्षकभन्दा विद्यार्थी थोरै छ । त्यहाँ शिक्षक चार र विद्यार्थी तीन जना छन् । यो कहालीलाग्दो सामुदायिक विद्यालयको अवस्थाले सबैको मन खिन्न बनाएको छ । तर माथि उदाहरणमा दिएका तीनै सामुदायिक विद्यालय, जहाँ विद्यार्थीहरू हरेक दिन रमाउँदै विद्यालय जान्छन् । दिनभरि पढेर रमाउँदै घर फर्कन्छन् । समुदायमा आएको शैक्षिक जागरण, विद्यालयले अभिभावक र समुदायको मागबमोजिमको पठनपाठन, शैक्षिक स्तरमा सुधार अनि शिक्षक–शिक्षिकाले नियमित पठनपाठन गराउन थालेपछि सामुदायिक विद्यालयको स्तरोन्नति  भएको छ ।
नेपालमा हाल ३० हजारभन्दा बढी सामुदायिक विद्यालय छन् । सामुदायिक विद्यालयमा ८० लाखभन्दा बढी विद्यार्थी छन् ।  ती  विद्यालयहरूमा एक लाखभन्दा बढी शिक्षक–शिक्षिका छन्  । निजी स्तरमा खुलेका संस्थागत विद्यालयहरूमा भौतिक संरचनालगायत आवश्यक पूर्वाधारहरूको विकासका कारण अभिभावक र समुदाय त्यसतर्फ आकर्षित हुँदै गएको अवस्थामा सामुदायिक विद्यालयहरूले पनि त्यसलाई चुनौती दिँदै युग सुहाउँदो शिक्षा दिन थालेपछि सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थीको आकर्षण पछिल्लो समय ह्वात्तै बढ्दै आएको छ ।
विद्यालयमा गुणस्तरीय शिक्षाका लागि जागरूक स्थानीय समुदाय, अभिभावक, विद्यालय व्यवस्थापन समिति, शिक्षक अभिभावक संघ, शिक्षक शिक्षिकामा सकारात्मक शैक्षिक जागरणले गर्दा सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तरमा सुधार हुँदै आएको छ । ३० हजारभन्दा बढीको संख्यामा रहेका सामुदायिक विद्यालयलाई सुधार गर्न सरकारले सफल सामुदायिक विद्यालयलाई नमुना विद्यालयका रूपमा अन्य सामुदायिक विद्यालयसमक्ष प्रस्तुत गराउनुपर्छ । तर सरकारले सामुदायिक विद्यालयका लागि युग सुहाउँदो ठोस एकीकृत नीति तथा योजना ल्याउन सकेको छैन भने भएको कार्यक्रम र ऐन प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न सकिरहेको छैन । यसबाट गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्दै आएका सामुदायिक विद्यालयसमेत ओझेलमा परेका छन् भने श्री केशचन्द्र विद्यालयजस्ताले अन्य सामुदायिक विद्यालयका असल सिकाइलाई आत्मसात् गर्न नसक्दा राजधानीकै विद्यालय पनि दुरवस्थामा पुगेका छन् ।

कुनै पनि सामुदायिक विद्यालयमा विद्यालय व्यवस्थापन, शिक्षक शिक्षिका र समुदायको त्रिकोणात्मक समन्वय रहने हो भने त्यसले उन्नति गर्न सक्दा रहेछन् भन्ने उदाहरण हेर्न हामीलाई विदेश जानुपर्दैन । हाम्रै देशमा त्यस्ता उदाहरण प्रशस्त छन् । बरू त्यसका लागि राज्यबाट थोरै समन्वय गर्नुपर्ने आवश्यकता भने छ । राजधानीलगायत विभिन्न जिल्लाका खराब अवस्थामा पुगेका सामुदायिक विद्यालय र माथि उदाहरणमा दिइएका सामुदायिक विद्यालयबीच अनुभव आदानप्रदान गर्ने वातावरण बनाइदियो भने विद्यालय–विद्यालय आपसमै सिकेर अगाडि बढ्न सक्थे ।
राजधानीका सामुदायिक विद्यालयहरूमा आवश्यक परेको खण्डमा भौतिक सुविधा जुटाउन खासै समस्या पर्ने पनि देखिँदैन । त्यसको व्यवस्थापन समुदायले कुनै न कुनै रूपमा गर्न सक्छ । अहिलेको युग सुहाउँदो शिक्षाका लागि आवश्यक भौतिक पूर्वाधारहरू उपलब्ध गराउन राज्यबाट कुनै पहल नगरीकनै पनि समुदायले त्यसको व्यवस्थापन गर्न सक्छ भन्ने उदाहरण राजधानीबाहिर रहेका जिल्लामै छ भने राजधानीको विद्यालयले त्यो व्यवस्था गर्न नसक्ने कुनै कारण छैन । तर त्यसको व्यवस्थापन र कार्यान्वयन कसरी गर्ने भन्ने अनुभवको कमी भने अवश्य रहेको छ । यसका लागि राज्यको पहल आवश्यक छ । राजधानीमा टोलटोल र गल्लीगल्लीमै निजी विद्यालय प्रशस्त खुलेका कारण सामुदायिक विद्यालयको आवश्यकतालाई महत्व नदिइएको वा त्यसप्रति कम मात्रै ध्यान दिइएको पनि हुन सक्छ । तर सामुदायिक विद्यालय भनेको समुदायको आफ्नै सम्पत्ति हो । ८० प्रतिशत अभिभावकका बालबच्चा तिनै सामुदायिक विद्यायमा पढ्छन् । त्यसैले समुदायमा बस्ने प्रत्येक व्यक्तिको त्यसमाथि हक लाग्छ । सामुदायिक विद्यालयले निजी विद्यालयहरूले जस्तो कमिसन पाइने प्रकाशकको पुस्तक पढाउने, भर्नालगायत अरू शुल्क आफूखुसी लिने, पुस्तक, कापी र पोसाकसमेत आफैँले बेचेर कमिसन खानेजस्ता काम गर्दैनन् । आफ्नो समुदायमा रहेको सामुदायिक विद्यालय आफ्नो पनि हो भन्ने अपनत्व जगाउन सकियो भने समुदायका कुनै पनि अभिभावक आफ्ना बालबालिकालाई सामुदायिक विद्यालयमा पठाउन हिच्किचाउँदैनन् । समुदायका बालबालिकाहरूबाटै कक्षाकोठा भरिनु भनेकै सामुदायिक विद्यालय सफल हुनुको संकेत हो । साथै, यो नै सामुदायिक विद्यालयको बल पनि । जिल्लामा आफ्नो वरपर भएका सामुदायिक विद्यालयकै स्तरोन्नति गरी बालबालिका पढाउनुपर्ने बाध्यता पनि स्थानीय जनताको छ । राजधानीजस्तो सहर बजारमा त्यस्तो बाध्यता कम मात्रै होला । तर समुदायमै प्रचलित कला, संस्कृति, भाषा, रहनसहन, सामाजिक जीवनबारे पढाउने राम्रो थलो भनेको सामुदायिक विद्यालय नै हो ।
अहिले संघीय प्रणालीमा गरिएको नयाँ व्यवस्थाले गर्दा विद्यालय सञ्चालनको जिम्मेवारी पनि स्थानीय निकायलाई आएको छ । र, हालै मात्र स्थानीय निकायहरूमा निर्वाचित भई स्थानीय जनताले नै निर्वाचित गरेका पदाधिकारीहरू बहाली भएका छन् । त्यसैले स्थानीय तह र स्थानीय जनता मिलेर पनि सामुदायिक विद्यालयको स्तरोन्नति गर्न सकिने अवसर अहिले प्राप्त भएको छ । आफ्नो क्षेत्रका सामुदायिक विद्यालयहरूको स्तर उकास्न स्थानीय तहका पदाधिकारीहरूले अरू जिल्ला वा स्थानीय तहमा उन्नति गरिरहेका सामुदायिक विद्यालयहरूसँग समन्वय वा सहकार्य पनि गर्न सक्छन् ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

‘पद्मावती’ विवाद

‘पद्मावती’ विवाद

महंगो सेटमा फिल्म बनाउन माहिर बलिउड निर्देशक सञ्जय लीला भन्सालीको फिल्म ‘पद्मावती’को फष्र्टलुक सार्वजनिक हुनासाथ फिल्मकर्मीदेखि दर्शकसम्मले फष्र्टलुकको तारिफ गरे...

फूलमानको ‘नीरफूल’मा म्यान्मारका राजदूत दम्पती

फूलमानको ‘नीरफूल’मा म्यान्मारका राजदूत दम्पती

सञ्चारकर्मी फूलमान बलको निर्देशन रहेको फिल्म ‘नीरफूल’मा म्यान्मारका राजदुत ऊ लिउन ऊ देखिने भएका छन् । भूकम्पले तितर वितर पारेको...

दसैंका गीतमा पीडा

दसैंका गीतमा पीडा

वाल्यकालमा औंला भाँँच्दै धेरैले यही गीत गाउँदै दसैंलाई निम्ता दिन्थे । यो गीत गाउँदा घरमै दसैं आइसकेको धेरैलाई आभाष हुन्थ्यो...

तीन फिल्मसँग आउँदै ‘तान्द्रो’

तीन फिल्मसँग आउँदै ‘तान्द्रो’

आगामी कात्तिक २४ गते ‘सकस’, ‘रोमियो’ र ‘मेला’ रिलिज हुने चर्चा चलिरहँदा यही मितिमा अर्को फिल्म ‘तान्द्रो’ पनि रिलिज हुने...