हाम्रो मेयर सा’बलाई मेरो प्रेमपत्र

सोमबार, १३ कार्तिक २०७४, ११ : ३८ जनार्दनप्रसाद आचार्य


विद्याजी, नमस्कार !
सर्वप्रथम त वर्तमान संविधानअनुसार काठमाडौँ महानगरपालिकाको प्रमुखमा विजयी हुनुभएकामा यहाँलाई धेरै धेरै बधाइ । नेपालको राजधानी काठमाडौँको महानगरपालिकाको प्रमुख हुनु भनेको अन्य महानगरपालिकाको भन्दा विशेष महत्वपूर्ण पद हो । काठमाडौँ महानगरपालिकालाई नमुनाका रूपमा देखाउन सक्नु नै अन्य महानगर, उप र नगरपालिकालाई समेत पथ प्रदर्शन हुने कुरामा दुईमत छैन् । अतः काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रमुखले काठमाडौँलाई स्वच्छ, सुन्दर र आकर्षक बनाउन केही दीर्घकालीन योजना तर्जुमा गरी आफ्नो कार्यकालभित्र गर्न सकिने कार्यलाई सम्पन्न गरी बाँकीलाई पछिका दिनमा के कसरी गर्ने भन्ने योजना बनाउन सके मात्र पछि सबैले सम्झिनेछन् । हुन त काठमाडौँ नेपालको सबभन्दा रमणीय र स्वस्थकर ठाउँ हो तर विगतका जनप्रतिनिधिलगायत सरकारी संयन्त्रबाट नै काठमाडौँलाई बिगार्ने काम भएको छ । बिग्रिसकेको छ तर सुधार्न सकिन्छ । यो पत्रमार्फत यहाँलाई म प्रेमपूर्वक केही कुरा सुनाउँछु, कृपया सके यहीँ जवाफ दिनुहोला, नसके पनि पढ्नुहोला भन्ने अपेक्षा राखेको छु।  

काठमाडौँ महानगरको प्रमुखले भक्तपुर र ललितपुरका प्रमुखहरूसँग सामन्जस्य कायम गरी यो उपत्यकालाई नै सुन्दर बनाउन नेतृत्व गर्नुपर्छ । काठमाडौँमा निश्चित ठाउँमा पुग्न सकिने स्थिति छैन। हरेक चौबाटोमा हवाईपुल बनाएर गाडी नरोकिने अवस्था हुनुपर्छ । बाहिरबाट आएका मालबाहक ट्रकहरूलाई कलंकी नाकामा र कोटेश्वर नाकामा नै सामान गोदाम गरी त्यहाँबाट भित्र साना मालवाहकले भित्र्याइनुपर्छ । सडकलाई फराकिलो बनाई, पैदलयात्रीका लागि छुट्टै, साइकलका लागि छुट्टै, मोटरसाइकलका लागि छुट्टै र चारपांग्रेका छुट्टै लेन रिङरोडमा बनाइनुपर्छ । रिङरोडभित्रका सडक र गल्लीहरूमा पनि निश्चित नियम बनाएर दुई पांग्रे र चार पांग्रेलाई छुट्टै लेन बनाइनुपर्छ । सकेसम्म रिक्सा र साइकललाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ । त्यसो भएमा इन्धनको खर्च पनि बचत हुन्छ । साइकल चलाउँदा शरीरलाई कसरत पनि हुन्छ । ब्लडप्रेसर, सुगर र ढाड दुख्ने रोग मोटरसाइकलले ल्याइराखेको छ । रिङरोडमा ठूला बस वा रेलको व्यवस्था गर्नुपर्छ । एक मिनेट पनि यात्रुलाई पर्खन नपर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । माइक्रो बसलाई क्रमशः विस्थापित गर्नुपर्छ।

यहाँ रेमिट्यान्सबाट आएको पैसा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी नगरीकन सोख र भोगविलासमा खर्च भइरहेको छ । मोटरसाइकलको र कारको विज्ञापन बढी छ । राष्ट्रबैंकले पनि ती सामान खरिद गर्न ऋण दिन्छ । जबकि अन्य कुरामा ऋण लिन कठिन छ । विदेशीको सामान व्यापार गर्ने नियत मात्र देखियो । विदेशीको सामान किनेर विदेशबाट आएको तेल हालेर गर्व गर्नु बेकार छ । जाम नियन्त्रण गर्न या त चौबाटोमा सबै आकाशे पुल हालेर गाडी नै नरोकिने व्यवस्था हुनुपर्‍यो या त दुई पांग्रे खरिद गर्नमा पनि नगरको अनुमति लिनुपर्‍यो । सामान बेचिने एउटाको, पैसा कमाउने व्यापारी अनि जाम र प्रदूषण नगरको ?

जथाभावी गाडी कुदाउनेलाई सिसिटिभीबाट कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्छ । कसले नियम मिचेको छ त्यो सिसिटिभीमा कैद गरेर उसलाई सम्बन्धित ठाउ“मा पुगेपछि त्यो प्रत्यक्ष देखाएर कारबाही गर्नुपर्छ । माइक्रोबस चालक र मोटरसाइकल चालकहरूले सडक र ट्राफिक नियम बढी उल्लंघन गरेको देखिन्छ । त्यस्तालाई तुरुन्त कारबाही गर्नुपर्छ । ट्राफिक पुलिसको काम अनियमित गर्नेलाई कारबाही गर्ने हो । उपत्यकाबाहिर चलाउने अटोमोबाइलहरूलाई सहज र सरल बनाउनुपर्छ । उपत्यकाभित्र उनीहरूमा काम हेरेर कर लगाउनुपर्छ । सोखले घुमघाम मात्र गर्नेलाई विशेष कर लगाउनुपर्छ । सार्वजनिक सवारी साधनलाई व्यापक गरी निजीलाई न्यूनीकरण गरिनुपर्छ । अटोमोबाइल्सले कुल राजस्वमा १७ प्रतिशत योगदान दियो भन्दैमा सडकले नधान्ने साधन किन खरिद गर्ने ?

प्रिय विद्याजी ! एकदम आवश्यक परे मात्र प्रेसर हर्न बजाउनुपर्छ । अन्यथा जथाभावी हर्न बजाउनेलाई कारबाही गर्नुपर्छ । गाडी चलाउने पनि एउटा निश्चित गति निर्धारण गर्नुपर्छ । जथाभावी बाटो क्रस गर्नेलाई कारबाही गर्नुपर्छ । आवश्यक ठाउ“मा जेब्राक्रस अनिवार्य व्यवस्था गर्नुपर्छ । टेलिफोनका तार र बिजुलीका तारहरूलाई जमिनमुनिबाट व्यवस्था गर्नुपर्छ । माथिबाट गर्ने हो भने सबैलाई एउटै पाइपबाट व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । जथाभावी कालो तारले सडक वरपर तान्द्राङ–तुन्द्रुङ झुन्डेको अवस्थालाई तुरुन्त विस्थापन गर्नुपर्छ । जबसम्म फोहोरको व्यवस्थापन हु“दैन, तबसम्म कसैले पनि फोहोर सडकमा फाल्न नपाइने गर्नुपर्छ । सुर्ती खानेले थुक्ने र सुर्तीको खोल बाटामा फाल्नेलाई सिसिटिभीमार्फत रेकर्ड राखी तुरुन्त कारबाही गर्नुपर्छ । घरमा कुकुर पाल्ने र सडकमा लगेर कुकुरलाई दिसा गर्न लगाउनेलाई कडा कारबाही गर्नुपर्छ । कुकुर पाल्नेले कुकुरको दिसा–पिसाब सडकमा लगेर हैन, तिनले आफ्नो घरभित्र नै व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। नगरले प्रत्येक घरलाई डस्टबिन व्यवस्था गर्न लगाई कुहिने र नकुहिने पदार्थ रिसाइकिलिङ गर्ने संस्थालाई दिन लगाउनुपर्छ । कुहिने पदार्थबाट बायोग्यास र जैविक मल बनाउने संस्थालाई दिने व्यवस्था गर्नुपर्छ । फोहोरलाई ती दुवै थरी संस्थाले किनेर लाने व्यवस्था हुनुपर्छ । फोहोरबाट पैसा आउ“छ भन्ने धारणा प्रत्येक व्यक्तिमा जागरण गराउनुपर्छ। यहा“ फोहोर त उल्टो पैसा दिएर पठाउनुपर्छ । त्यसैले जथाभावी सडकमा फोहोर फ्याँक्ने काम गर्छन् । कुहिने र नकुहिने फोहोरलाई घरबाट नै भिन्नाभिन्नै बनाएपछि त्यसको व्यवस्थापन पनि सजिलोसँगै गर्न सकिन्छ । नकुहिने पदार्थ अर्थात् प्लास्टिकहरू जलाउने कार्य गर्न पाइन्न । यसबाट आएको धुवाँले स्वास्थ्यलाई धेरै असर गर्ने भएकाले कसैले जलाउने, डढाउने गरेमा उसलाई जरिवाना गर्नुपर्छ । घरघरबाट निस्कने फोहोरबाहेक बाह्य सडक वरपर देखिने चाउचाउका खोल, चकलेटका खोल वा अन्य पाकेटवाला पदार्थको खोल, सुर्तीको खोल, चुरोटको बट्टा आदिलाई सडकको किनारमा डस्टबिन राखेर व्यवस्था गर्नुपर्छ । सडक किनारा र आकाशे पुलमा राखिने खुद्रा व्यापारीलाई निश्चित ठाउ“ तोकेर व्यापार गर्न दिनुपर्छ । धुवाँ निकालेर कुद्ने गाडीलाई तुरुन्त बन्द गर्नुपर्छ । त्यस्ता गाडी चलाउन दिनुहुँदैन । सडकमा धुवाँ–धुलोलाई नियन्त्रण गर्न र सवारी चालकलाई जथाभावी गाडी नचलाउन निर्देशन गर्नुपर्छ । नियम उल्लंघन गर्नेलाई कारबाही गर्नुपर्छ । सडकका खाल्डाखुल्डी पुर्न प्रधानमन्त्रीले निर्देशन गर्ने हैन, सम्बन्धित नगरको पदाधिकारीले नै आफ्नो वडाको धुलो हटाउन र खाल्डाखुल्डी पुर्न तुरुन्त विभिन्न स्रोत परिचालन गरी स्वच्छ, सफा र हराभरा बनाउनुपर्छ । जुन वडाले सरसफाइ र वातावरण स्वच्छ राख्न पहल गर्छ त्यस्तो वडाको प्रतिनिधिलाई पुरस्कृत गर्नुपर्छ । 
नेपालको पहिचान नै काठमाडौँबाट हुन्छ । विदेशी पर्यटकले आएर हेर्ने भनेकै काठमाडौँलाई हो । यदि काठमाडौँ हराभरा हुन्छ भने उनीहरूले अन्त पनि यस्तै छ भन्ने सोच्छन् । घरका सबैले फोहोरलाई आफ्नै ढंगले व्यवस्थापन गर्ने हो भने सडकमा फाल्न पनि पर्दैन । दैनिक सडक बढार्न कुचिकारको आवश्यकता नै पर्दैन । सडकको किनारामा दिसासमेत देखापर्छ । त्यो त्यहीका मानिसले गरेको हो । दरबार हाइस्कुल अगाडि जमलतिर, भोटाहिटीतिर, रानीपोखरी अगाडितिर दिसा–पिसाब सडकमै गरेको पाइन्छ । नारायणहिटी दरबारको पश्चिम ढोका साइडतिर पनि दिसा–पिसाब सडकमै देखिन्छ । त्यस्तालाई कारबाही किन हुँदैन, विद्याजी ? 

उपत्यकाभित्रको सहरी विकासमा कामपाले सम्पूर्ण नेतृत्व गर्नुपर्छ । ५० वर्षदेखि १०० वर्षसम्म कस्तो व्यवस्था गरेर उपत्यकालाई सफा, सुन्दर र आकर्षक बनाउन सकिन्छ, योजना तर्जुमा गर्नुपर्छ । र त्यसको गुरुयोजना बनाएर कार्यान्वयन गर्न पहल गर्नुपर्छ । बाह्य चक्रपथको निर्माण गरी मेट्रो रेल वा ट्रलीबस सेवा सञ्चालन गर्नुपर्छ । उपत्यकाका डा“डा–पाखामा व्यवस्थित बसोवासको प्रबन्ध गरी व्यावसायिक रूपमा पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न, चन्द्रागिरीजस्तै विभिन्न शिवपुरी, नागार्जुन, नगरकोटलगायत अन्य रमणीय डा“डा र भञ्ज्याङमा केबुलकार सञ्चालन गरी ठूला र तारे होटलहरूको व्यवस्था गरिनुपर्छ । सडक, खानेपानी, बिजुली र सञ्चार वा साधनहरूको निर्माण, मर्मत र संरक्षणका निमित्त जनसहभागितामा आधारित सिद्धान्तबमोजिम उनीहरूसँग विशेष कर लगाएर उनीहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता कायम गरिनुपर्छ । सडक, खानेपानी, ढल बिजुली र सञ्चारका कार्यलाई एकीकृत रूपमा एकैपटक गर्नुपर्छ । सडक बनाउने, खानेपानीले भत्काउने, फेरि बनाउने अनि ढलले भत्काउने, फेरि बनाउने जस्तो गर्नुहुन्न । घर बहाल करलगायत अन्य सेवा सुविधाको कर पनि नगरपालिकाले नै लिनुपर्छ । कर कार्यालयले छुट्टै र नगरले छुट्टै लिने व्यवस्थालाई खारेज गरी नगरपालिकाले मात्र लिनुपर्छ । केन्द्र सरकारबाट नगरपालिकाले लिने हैन, केन्द्र सरकारलाई नगरले आफूले उठाएको करको केही प्रतिशत बुझाउने व्यवस्था हुनुपर्छ । नगरले आवास र औद्योगिक क्षेत्रलाई ठाउ“ तोकिदिनु पर्छ।

इँटाभट्टाहरूलाई उपत्यकाबाट क्रमशः हटाउनुपर्छ । डा“डा पाखाहरूको वन जंगललाई व्यवस्थित गरी संरक्षण र संवद्र्धन गरिनुपर्छ । सहरभित्र पनि ग्रिनबेल्ट तोकिनुपर्छ । प्रत्येक टोलमा चिल्ड्रेन पार्क र ज्येष्ठ नागरिकहरूको भेला हुने पार्कको व्यवस्था गर्नुपर्छ । विद्यालयलाई निजी आवासीय घरमा चलाउनु अनुमति दिनु हुँदैन । करिब पाँच रोपनी घटी जग्गामा आधारभूत विद्यालयसमेत चलाउने अनुमति पनि दिनुहुन्न ।

सडक पिच गरेको एक महिना नपुग्दै खाल्डाखुल्डी देखिन्छ । यो ठेकेदारहरूको लापरबाही हो । कमिसनको खेल अन्त्य गरिनुपर्छ । खानेपानी कर तिरेको छ तर खानेपानी आउँदैन भने नगरले सबै ठाउँमा समानुपातिक रूपमा खानेपानी वितरण गर्नुपर्छ । जुन टोलले खानेपानीको कर्मचारीलाई प्रलोभनमा पारेको छ त्यतातिर पानी आउँछ, अन्यत्र नआउने समस्या छ । त्यसमा पनि नगरका जनप्रतिनिधिले कडाइसाथ सम्बन्धित निकायमा दबाब दिनुपर्छ । विषादी हालेका अन्न, गेडागुडी, फलफूल र सागसब्जीलाई पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ । अग्र्यानिक खेतीमा जोड दिन पनि नगरले भूमिका खेल्नुपर्छ । नेपालमा उत्पादन हुने वस्तुमा भन्दा विदेशबाट आउने वस्तुमा थप कर लगाउनुपर्छ । नेपालका किसानहरूले उत्पादन गरेको वस्तुलाई बजार प्रवद्र्धन गर्नमा नगरपालिकाले गहन भूमिका खेल्नुपर्छ । आवश्यक परे नगरले नै खरिद गरी भण्डारण गरेर सर्वसाधरण जनतालाई सुपथ मूल्यमा बिक्री गर्नुपर्छ । उपत्यकामा अपराध र हिंसा रोक्नुपर्छ। 

प्रिय मेयर सा’ब ! नगर प्रमुखको हैसियतले सम्पूर्ण कार्यको जिम्मेवारी लिनुपर्छ । सरकारले गरेन भनेर हिजोका दिनमा जस्तो केन्द्र सरकारलाई मात्र दोष थुपारेर आफू चोखिने दिन गइसके । अब त सिंहदरबारको अधिकार स्थानीय तहमा गइसक्यो । अबको सरकार भनेको त स्थानीय तह हो । स्थानीय तहको पनि महानगर त्यसमा पनि काठमाडौँलाई हेरेर नेपालको कल्पना गर्ने हो सबै ठाउ“मा । भौगोलिक कारणले पनि एकनाशको विकास सम्भव छैन । प्रयास समान ढंगले गर्नुपर्छ । तर काठमाडौँ उपत्यकाको विकास भने तीनवटै नगरको समन्वय गरी एकीकृत विकासको योजनामा काठमाडौँ महानगरको प्रमुख भूमिका हुनुपर्छ । ठूला कुरा गरेर मात्र हु“दैन । साना कुरा गरेर, थोरै काम गरेर देखाए राम्रो । लौ त, पत्र धेरै लामो भयो । गल्ती भए क्षमा पाऊँ। 
यहाँको शुभचिन्तक
जनार्दनप्रसाद आचार्य
म्हेपी काठमाडौँ ।

 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

मिस वर्ल्डमा नेपालको अहिलेसम्मकै राम्रो प्रदर्शन

मिस वर्ल्डमा नेपालको अहिलेसम्मकै राम्रो प्रदर्शन

विश्वभरिका सुन्दरीहरुका लागि एउटा सपना हो– मिस वर्ल्ड। यस वर्षको मिस वर्ल्ड उपाधि भारतकी मानुसी छिल्लरले जितेपछि सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न...

‘महिलाको चरित्र चित्रणमा कमजोर नेपाली फिल्म’

‘महिलाको चरित्र चित्रणमा कमजोर नेपाली फिल्म’

नेपाली फिल्मलाई बलिउडको नक्कल गर्ने आरोप लागेको छ । अझ त्यसरी बनेका फिल्ममा पनि शिल्प र सौन्दर्य नभएको गुनासो सुनिन्छ...

धनगढी तताए हेमन्तले

डोट्याली कवि हेमन्त विवशका सृजनाबाट शनिबार धनगढीका साहित्यपारखी मन्त्रमुग्ध बनेका छन् । रुबस होटलमा दिउसो भएको एकल रचना वाचन कार्यक्रममा...

‘गुडबाई काठमाडौं’लाई कोलकातामा अवार्ड

‘गुडबाई काठमाडौं’लाई कोलकातामा अवार्ड

दशकअघि देशमा विद्यमान जनयुद्धको पृष्ठभूमिमा बनेको फिल्म ‘गुडबाई काठमाडौं’ले भारतको कोलकातामा भएको ‘कोलकाता इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभल’मा ‘नेटप्याक अवार्ड’मा ‘उत्कृष्ट फिल्म’को...