प्रदूषणको प्रभाव

सोमबार, २७ कार्तिक २०७४, ०९ : ३६ सम्पादकीय


पछिल्ला वर्षहरूमा वातावरण प्रदूषण ‘साइलेन्ट किलर’ बन्न पुगेको छ । यसको विद्रुप रुप भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा देखिन थालेको छ । मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्तै खतरनाक अवस्थामा पुगेको त्यहाँको हावाको गुणस्तरका कारण संकटकालीन स्थिति आएको छ । सञ्चारमाध्यमले दिल्लीको अवस्थालाई ‘ग्यास च्याम्बर’ का रुपमा चित्रण गरिरहेका छन् ।

नेपालमा प्रतिवर्ष वायु प्रदूषणले ९ हजार ९ सय ४३ को ज्यान लिने गरेको छ । वायु प्रदूषणबाट हुने मुत्यु सशस्त्र द्वन्द्वका क्रममा मारिनेभन्दा धेरै हुने गरेको छ । नेपालमा प्रदूषणका कारण प्रत्येक एक लाखमा ३६ जनाको मृत्यु हुनु आफैंमा डरलाग्दो संकेत हो ।

त्यहाँको सरकारले समस्या समाधानका लागि जोर र विजोर गरेर सवारीसाधन चलाउन थाले पनि यो व्यवस्था धेरै दिन टिक्न सकेन । गत वर्ष पनि त्यहाँको सरकारले यो व्यवस्था लागू गरेको थियो । दिल्लीको अरविन्द केजरीवाल सरकार जोरविजोर प्रणाली लागू गर्न तयार भए पनि महिला र मोटरसाइकललाई छुट दिने प्रावधानप्रति सहमत हुन सकेको थिएन । एक सातादेखि प्रदूषणको चपेटामा परेको दिल्लीले बर्सेनि यो अवस्थाबाट गुज्रिनुपरेको छ । यो अवस्थामा सुधारका लागि जोर र विजोर सवारीसाधनलाई समाधानका रुपमा अघि सारे पनि समस्या त्यतिमै सीमित छैन । दिल्लीनजिकैका पन्थाब र हरियाणाका किसानले कृषि कर्मका लागि पराल आदि जलाउने गर्दा यस किसिमको भयावह अवस्था निम्तिने गरेको छ । किसानलाई खेतीपाती गर्न यस्ता सामग्री जलाउनुपर्ने बाध्यता भए पनि त्यसले ल्याउने परिणाम भयावह हुन पुगेको छ । यसको विकल्पका रुपमा त्यहाँको सरकार र नीति निर्माताले अवश्यक काम गर्लान् ।
धन्य, दिल्लीको प्रदूषणले काठमाडौंलाई सीधा प्रभाव पारेको छैन । तर, काठमाडौं आफैंले भने यसबारेमा सोच्नुपर्ने बेला भइसकेको छ । प्रायः सरकारी निकायले काठमाडौंमा ठूलो समस्या नरहेको बताउने गरे पनि पानी नपर्ने हिउँदको बेला भने प्रदूषण मानव स्वास्थ्यका निम्ति जोखिमपूर्ण अवस्थामा पुग्ने गरेको छ । दिल्लीको हावामा सूक्ष्म पिएम २.५ कणको मात्रा ७ सय माइक्रोग्राम प्रतिघण्टा पुगेको छ । मानव स्वास्थ्यका लागि यो अत्यन्तै खतरनाक अवस्था हो । यस्तो अवस्थामा धुलोका करण फोक्सोमा पुगेर मानव स्वास्थ्यमा सीधै असर पार्छ । काठमाडौंमा पनि धुलोको यो मात्रा ८० देखि एक सय माइक्रोग्रामसम्म पुग्ने गरेको छ । झरी परेको बेलामा भने राजधानी काठमाडौंको अवस्था विश्व स्वास्थ्य संगठनले तोकेको २५ माइक्रोग्रामभन्दा कम हुने गरेको छ । नेपालको राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार यो ४० माइक्रोग्राम भन्दा बढी हुनुहुँदैन । तर, बिहान ६ देखि १० बजेसम्म प्रदूषणको यो तह काठमाडौंमा अहिल्यै नाघिसकेको छ । दिल्लीको अवस्थालाई हेरेर हामीले स्वस्थ हावामा सास फेरिरहेको महसुस गर्न सक्छौं । तर, पछिल्ला केही वर्षमा हाम्रा सडकको मर्मत नहुँदा, निर्माण कार्य अधुरो छोड्दा र २० वर्षभन्दा पुराना सार्वजनिक सवारीसाधन सञ्चालन गरिरहँदा स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्नेगरी प्रदूषण बढिरहेको छ ।
भारतको दिल्लीमा हावाको गुणस्तर बिग्रेर कणको मात्रा ९ सय ९९ माइक्रोग्रामसम्म पुगेको छ । यो तहको प्रदूषणमा सास फेर्नु भनेको प्रति दिन दुई बट्टा चुरोट खाएजत्तिकै हानिकारक हो । विषाक्त हावा रुखाखोकी तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगको कारण बन्ने गरेको छ । राजधानी काठमाडौंमा अचेल बिरामीको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ । यसको मुख्य कारक प्रदूषित हावा हो । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) को २०१६ को तथ्यांकअनुसार बाह्य वायु प्रदूषणबाट बर्सेनि ३० लाख मानिसको मृत्यु भएको छ । नेपालमा पनि प्रतिवर्ष वायु प्रदूषणले ९ हजार ९ सय ४३ को ज्यान लिने गरेको छ । वायु प्रदूषणबाट हुने मुत्यु सशस्त्र द्वन्द्वका क्रममा मारिनेभन्दा धेरै हुने गरेको छ । नेपालमा प्रदूषणका कारण प्रत्येक एक लाखमा ३६ जनाको मृत्यु हुनु आफैंमा डरलाग्दो संकेत हो । वातावरणीय सुधार सूचक (२०१६) अनुसार नेपाल हावाको गुणस्तर खराब भएका १ सय ८० मुलुकमध्ये १ सय ४९औं स्थानमा परेको छ । हाम्रा नीतिनिर्माताले सोच्नु र तदनुकूल नीति तथा कार्यक्रम लागू गरी वायु प्रदूषणबाट सर्वसाधारणको जीवन रक्षाका लागि सोच्न सक्नुपर्छ । वायु प्रदूषणका हिसाबले पनि दिल्ली काठमाडौंबाट ‘दूर’ छैन ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

मिस वर्ल्डमा नेपालको अहिलेसम्मकै राम्रो प्रदर्शन

मिस वर्ल्डमा नेपालको अहिलेसम्मकै राम्रो प्रदर्शन

विश्वभरिका सुन्दरीहरुका लागि एउटा सपना हो– मिस वर्ल्ड। यस वर्षको मिस वर्ल्ड उपाधि भारतकी मानुसी छिल्लरले जितेपछि सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न...

‘महिलाको चरित्र चित्रणमा कमजोर नेपाली फिल्म’

‘महिलाको चरित्र चित्रणमा कमजोर नेपाली फिल्म’

नेपाली फिल्मलाई बलिउडको नक्कल गर्ने आरोप लागेको छ । अझ त्यसरी बनेका फिल्ममा पनि शिल्प र सौन्दर्य नभएको गुनासो सुनिन्छ...

धनगढी तताए हेमन्तले

डोट्याली कवि हेमन्त विवशका सृजनाबाट शनिबार धनगढीका साहित्यपारखी मन्त्रमुग्ध बनेका छन् । रुबस होटलमा दिउसो भएको एकल रचना वाचन कार्यक्रममा...

‘गुडबाई काठमाडौं’लाई कोलकातामा अवार्ड

‘गुडबाई काठमाडौं’लाई कोलकातामा अवार्ड

दशकअघि देशमा विद्यमान जनयुद्धको पृष्ठभूमिमा बनेको फिल्म ‘गुडबाई काठमाडौं’ले भारतको कोलकातामा भएको ‘कोलकाता इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभल’मा ‘नेटप्याक अवार्ड’मा ‘उत्कृष्ट फिल्म’को...