अब यसै हो प्रचण्डज्यू ?

मङ्गलबार, २५ पुष २०७४, ०८ : ४५ नरेन्द्रजंग पिटर


भन्नै परेन, नेपाली जनमत वामढलो छ । यस वर्ष माक्र्सको दुई सयौँ जयन्ती, कम्युनिस्ट घोषणापत्रको १ सय ५० वर्ष र अक्टोबर क्रान्तिको सय वर्ष बिते । यी दुई सय वर्षमा विश्वमा दर्शन, विज्ञान, आविष्कार, सूचना, सञ्चार र प्रविधिको अभूतपूर्व विकास भयो । त्यसले दर्शन, राजनीतिक शास्त्र, संर्घष र मनोविज्ञानमा समेत अत्यन्तै ठूलो प्रभाव पा¥यो ।

युद्ध र शान्तिको अभ्यास गरेका नेपाली ‘कम्युनिस्ट’हरूले निर्वाचनमार्फत अहिले स्पष्ट बहुमत हासिल गरे । सरकार बनाउने संघारमा छन् । तर ‘वामपन्थ’ र दक्षिणपन्थको टकराव सत्ता हस्तान्तरणमा भने मौनयुद्ध बन्दै देखापर्दैछ । भन्नै परेन, हाम्रो भूराजनैतिक जटिलता र विश्व शक्तिसंघर्ष यहीँकै राजनीतिक पार्टीमार्फत गरिन्छ नै ।

नेपाली कम्युनिस्टहरू घोषितरूपमै माक्र्सवादी मात्रै हैनन्, माओवादी पनि थिए । अझ सरकारको नेतृत्व लिन थालेको नेकपा मालेको जन्म माओको जन्मदिन २६ डिसेम्बरमा भएको थियो । माओवादी केन्द्रले त आप्mनो नाम र कर्म नै माओवादी राखेको छ । कुनै बेला माओ जयन्तीलाई उत्सव पर्वका रूपमा मनाउनेहरूले यसपटक भने सामान्य औपचारिकता पु¥याउनसमेत आवश्यक ठानेनन् । कुनै दिन आन्दोलन, विद्रोह र सपना बनेको माओवादी र कम्युनिस्ट लोकप्रिय शब्द अब भने नेपालमा ट्रेडमार्कमा सीमित रहन पुग्यो ।

एमाले र माओवादी ‘वामगठबन्धन’का सर्वशक्तिमान र सर्वमान्य नेता केपी ओलीले सारेका पाँच प्रसंगलाई दुवै पार्टीबाट कुनै प्रतिक्रिया नआउनुले नेपाली अफिसियल कम्युनिस्टको आधिकारिक लाइन अब भने १) साम्यवाद रमाइलो कल्पना मात्रै हो । २) जनयुद्ध सैद्धान्तिक भूल थियो । ३) गणतन्त्र आउनुमा जनयुद्धको कुनै भूमिका छैन । ४) एमाले र माओवादी केन्द्र मिलेर बन्ने पार्टी कम्युनिस्ट र वामपन्थी दुवै हुनेछैन । ५) बल प्रयोग कुनै आधारभूत सवाल होइन भन्ने भयो ।

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीभन्दा एक वर्ष पहिला भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीको गठन भएको थियो । चिनियाँ आधार क्षेत्र बनाउनु पहिल्यै भारतीय लालसेनाले तेलगंनालाई (आन्ध्र प्रदेश) आधार क्षेत्र तयार गरिसकेर आफ्नै स्वतन्त्र सत्ता सञ्चालन गरेका थिए । तर, रुसी कम्युनिस्ट पार्टीको मार्गचित्रमा फाँसिवादविरुद्धको मोर्चामा रहेको अंग्रेजप्रति भारतीय कम्युनिस्टको नरम व्यवहारले मौलिक कार्यनीति अघि बढाउन सकेनन् । वर्गसंघर्ष मुख्य बनाउने नाममा उनीहरू उत्पीडनकारी उपनिवेशवादी अंग्रेजप्रति नरम हुँदा देशभक्त आम भारतीय मनोविज्ञान जित्न सकेनन् । अझ हिन्दी भाषीक्षेत्र चपेटामा प¥यो । त्यसको असर यस उपमहाद्वीपको कम्युनिस्ट आन्दोलनमै पर्न गयो । विश्वमै निर्वाचनमार्फत ‘समाजवादी’ अभ्यासको थालनी केरलामा भयो भने त्यो फैलिएर पश्चिम बंगाल, त्रिपुरामा पनि रह्यो । केन्द्रीय सत्ताको प्रमुख शक्ति पनि बन्न पुग्यो ।

कालान्तरमा पार्टीमा विभाजन आयो । नक्सल विद्रोहका रूपमा चारु मुजमदार, कानु सन्याल, कोणपल्ली सितारामैया, सत्यनारायण सिन्हा, नागभूषण पटनायकहरूले माओवादी विद्रोह फेरि सुरु गरे । चिनियाँहरूले नक्सल विद्रोहलाई वसन्तको मेघ गर्जन पनि भने । कालान्तरमा नक्सल आन्दोलन पनि विभाजित हुँदै गयो । अहिले भने भाकपा माओवादीको नेतृत्वमा सशस्त्र संघर्ष चलिरहेको छ ।

श्रीलंकामा जनता विमुक्ति पेरुमना सिंहल–चेतना जातिवादभन्दा माथि उठ्न सकेन, अन्य सिद्धान्त रक्षामै सीमित रहे । बंगलादेशमा सिद्धान्त रक्षाका नाममा माओवादी विभाजन पीडादायी नै रह्यो । बर्मामा विद्रोह पनि घुमन्ते क्रान्तिकारी र वनवासीमै सीमित छ । पाकिस्तानमा जातीय उग्रताको कालो छायाँमा कम्युनिस्ट आन्दोलन साहित्य, कलामा रहे पनि आन्दोलन भने धनञ्जय वायुमा टिकेको छ । कुन बेला कुन नारा र कार्यक्रम अगाडि बढाउने भन्ने सिद्धान्तको विषय नै तत्कालीन अवस्थाको सूक्ष्म अध्ययन पार्र्टीलाई हुनैपर्छ, त्यसको उदाहरण बन्न पुग्यो भारतीय कम्युनिस्ट आन्दोलन ।
 नेपाली र माओवाद
कम्युनिस्ट आन्दोलनको महाविवादमा नेपाली कम्युनिस्टहरूको पनि कित्ताबन्दी भयो । रुसी लाइनको वकालत केशरजंग रायमाझी, विष्णुबहादुर मानन्धर, नीलाम्बर आचार्य, मदनमणि दीक्षितहरूले गर्न थाले भने पुष्पलालको अगुवाइमा माओवादी चिन्तन सक्रिय भयो । त्यो विभिन्न शाखा, प्रशाखा हुँदै बढ्यो । झापा विद्राहको अंशियार कोअर्डिनेसन केन्द्रबाट नेकपा माले बनेर सच्चा माओवादीको दाबी ग¥यो । तर, चिनियाँ नयाँ नेतृत्वले सांस्कृतिक क्रान्तिलाई कालो याम भन्नेबित्तिकै आफ्नै पूर्वमान्यतामा भने अडेन । पुष्पलाल समूहबाट त्यहाँ मिसाएको मुक्ति मोर्चा समूहले (मदन भण्डारी, मोदनाथ प्रश्रित, जीवराज आश्रित, वामदेव गौतम) माओवादी सिद्धान्त खारेजै नगरे पनि निरन्तरता दिन भने आवश्यक ठानेनन् । ०४३ को स्थानीय पञ्चायतको चुनावमा जनपक्षीय सहभागिता हुँदै गयो ।

१) साम्यवाद रमाइलो कल्पना मात्रै हो । २) जनयुद्ध सैद्धान्तिक भूल थियो । ३) गणतन्त्र आउनुमा जनयुद्धको कुनै भूमिका छैन । ४) एमाले र माओवादी केन्द्र मिलेर बन्ने पार्टी कम्युनिस्ट र वामपन्थी दुवै हुने छैन । ५) बल प्रयोग कुनै आधारभूत सवाल होइन ।

स्मरण रहोस्, तत्कालीन माले नै अहिलेको एमाले संस्करण हो । माओवादी र मसालको माउ पार्टी चौथो महाधिवेशनले चीनमा प्रतिक्रान्ति घोषणा गर्दै सांस्कृतिक क्रान्ति र माओवादको पक्षमा उभियो । अनेकौँ विवाद, मसालको टुटफुट र एकता गर्दै नेकपा माओवादीको गठन र सशस्त्र संघर्षको २०५२ फागुन १ को दीर्घकालीन जनयुद्ध थालनी भयो । झापाको विद्रोही भुल्कापछि योजनाबद्ध माओवादी सिद्धान्तमा टेकेर थालनी गरिएको विद्रोह थियो, त्यो । माओवादी प्रस्तावना, दीर्घकालीन जनयुद्ध, गाउँले सहर घेरेर केन्द्रीय सत्ता हासिल गर्ने, सत्ता बन्दुकको नालबाट जन्मन्छ र क्रान्तिपछाडि पनि सांस्कृतिक क्रान्तिको अनिवार्यता हुन्छ भन्ने कुरालाई राजनीति र युद्धसँगै अघि बढाउने माओवादीको मान्यता थियो ।

एमाले–माओवादी मिलेर बन्ने पार्टीका नेता केपी ओलीले भनेजस्तै साम्यवाद रमाइलो कल्पना, जनयुद्ध सैद्धान्तिक भूल, गणतन्त्र आउनुमा जनयुद्धको कुनै भूमिका छैन, एमाले र माओवादी केन्द्र मिलेर बन्ने पार्टी कम्युनिस्ट र वामपन्थी दुवै हुनेछैन, बल प्रयोग कुनै आधारभूत सवाल नै होइन भन्ने नै हो त ? सिद्धान्तको राजनीति सुविधाको राजनीतिमा फेरिएपछि अनुकूलता अनुसारका यस्ता तर्क त गढिन्छन् नै । दर्शनको अन्त भएकै हो ? इतिहासको अन्त भएकै हो ? हजारौँ वर्षदेखि राज्यसत्ता चलाइरहेको अवस्थाविरुद्धको माक्र्सवादी सिद्धान्त शैशवकालमै रहेको छ र संसारका सबै राजनीति, अनुसन्धान वा आविष्कार प्रत्यक्ष वा परोक्ष कुनै न कुनै सिद्धान्तमा आधारित हुन्छन् भन्ने नै हो !

विश्वमै भएका कम्युनिस्ट आन्दोलन र गठन भएका कम्युनिस्ट पार्टीहरू भने ‘साम्यवाद रमाइलो परिकल्पना’ भनेर गठन भएका थिएनन् । माक्र्सवादका विरोधीहरूले अझ बुझेका छन् । उनीहरू वर्गसंर्घषलाई विषयान्तर गराउन जातीय उन्माद, धार्मिक उत्तेजना, नश्लीय घृणाको भावना दोहन गराएर क्रान्ति रोक्न उत्तेजना पो फैलाउँदै छन् । विषयलाई कुन चस्माले हेर्ने ? कुन भावनाले ग्रहण गर्ने ? के अब यसै हो त प्रचण्डज्यू ?

 






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि फोनको ट्रेन्डलाई नियालेर हेर्दै र सेल्फि क्यामरा राम्रो हुनलाई केको आवश्यकता पर्छ भन्ने विषयमा टिप्पणी । ...

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

सानदार स्क्रिन हुने, बोक्न गाह्रो नहुने र चलाउन सजिलो हुने भएकाले ट्याब्लेट छोटो समयमा नै अत्यधिक लोकप्रिय भएको छ ।...

ल्यापटप छान्न सरल

ल्यापटप छान्न सरल

गाह्रोभन्दा गाह्रो कामहरु पनि सजिलै गर्न मिल्ने तर जता पनि सजिलै बोकेर हिंड्न मिल्ने भएकाले ल्यापटप अहिले पुराना शैलीका डेस्कटप...

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभी हेर्न सजिलो छ । किन्न भने त्यति सरल नहुन सक्छ । अहिले पुराना शैलीका सिआरटि टिभीहरु उत्पादन हुन छोडिसके...

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

झण्डै डेढ महिनादेखी बढेको चिसोविच सोमवार मनाइएको बसन्तपञ्चमीको अवरमा वीरगन्जस्थित ठाकुरराम बहुमुखि क्याम्पसमा आयोजित साँगितिक कन्सर्टले माहोल ततायो। ...

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

दोस्रो सिजनको हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्टको पहिलो अडिसन पोखरामा भएको छ। शनिबार पोखरामा भएको अडिसनमा कुल २८ जनाले सहभागिता जनाएका थिए।...

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

बलिउडका ‘मिस्टर परफेक्शनिष्ट’ आमिर खानको पछिल्लो फिल्म ‘सिक्रेट सुपरस्टार’लाई चीनमा रुचाइएको छ। भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार यो फिल्मले चिनियाँ बक्स अफिसमा...

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

सञ्जयलिला भन्सालीको विवादित फिल्म ‘पद्मावती’को विरोध बढिरहेको छ। जनवरी २५ मा प्रदर्शन हुने फिल्मको रिलिज मिति नजिकिँदा भारतका विभिन्न राज्यमा...