अविकासको अन्तर्कथा

मङ्गलबार, २५ पुष २०७४, ०८ : ५९ सम्पादकीय


मेलम्ची खानेपानी नामको अधुरो आयोजनाले राजधानी काठमाडौंका बासिन्दालाई मर्नु न बाँच्नुको अवस्थामा पु¥याएको छ । यो आयोजनाको कार्यान्वयन सुरु भएपछि राष्ट्रिय ढुकुटीको दोहन तीव्र गतिमा भइरहेको छ । ठेकेदार पोस्ने र राष्ट्रिय ढुकुटी सोस्ने अभियानमा यसका कर्मचारी र राजनीतिक नेतृत्व लागेका छन् ।

राजधानी काठमाडौंमा जताततै खनिएको छ । बुङबुङ्ती धुलो उडिरहेको छ । खानेपानीको अभिसप्त काकाकुल सपनालाई सिरानी हालेर राजधानीबासी पर्खिरहेका छन्, आफ्नो स्वास्थ्यलाई जोखिममा पार्दै । अन्यत्र मुलुकमा हुँदो हो त मेलम्ची खानेपानी आयोजना र ठेकेदार कम्पनीले यसको क्षतिपूर्ति तिरेर भ्याउने थिएनन् । धन्य, जनताको सहनशीलताले अन्याय सहिरहेको छ ।

जनस्वास्थ्यमात्र होइन, मुलुकको ढुकुटीमाथि पनि यो आयोजनाका सञ्चालकले गम्भीर घात गरेका छन् । जहिल्यै ‘ब्रेकथ्रु’ भन्दै ढुकुटी लुट्दै गर्ने बानी नै बसिसकेको छ यसका सञ्चालकलाई । मेलम्ची आयोजनाले नेतालाई गाडी चढ्न दिन्छ । तिनका आसेपासेलाई जागिर लाइदिन्छ । जोसुकै सत्तामा आए पनि मेलम्ची आयोजना तिनको आँखाको नानी बन्छ । आयोजनालाई पछि धकेल्दै लगेर त्यसबाट अवाञ्छित लाभ लिने एउटा समूह सरकारभित्रै सक्रिय छ । त्यसैले जनताको आँखामा छारो हालेर ‘लौ आइहाल्यो’ भन्दै ‘लखनउ लुट’ जारी छ ।

समयमै आयोजना पूरा नगर्दा अन्यत्र मुलुकमा सम्बन्धित कर्मचारीको कार्यक्षमता मूल्यांकनमा असर पर्छ । ठेकेदारको मूल्यांकनमा पनि त्यसले प्रभाव पार्छ । तर, यहाँ जति ढिला उति मालामाल हुने परिस्थिति बनाइएको छ । केही वर्षयता बन्द–हडताल आदिका कारण काम रोकिने गरेको छैन तर यसैलाई आधार बनाएर पनि विगतमा फाइदा लिने गरेको देखिएको छ ।


पछिल्लो समाचारअनुसार उच्च सरकारी अधिकारीको मिलेमतोमा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको सुरुङ निर्माण सम्पन्न नहुँदै इटालियाली ठेकेदार कम्पनी कोअपरेटिभ मुरातोरी एन्ड सिमेन्टिस्टी (सिएमसी) लाई २६ करोड रुपैयाँ भुक्तानी दिइएको छ । यो चलखेलमा खानेपानी तथा सरसफाइ मन्त्रालय, मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका पदाधिकारी संलग्न छन् । सम्बन्धित कम्पनीलाई उपकरणलगायतका सामग्री किन्न आर्थिक संकट भएको निहुँ पारेर यो रकम भुक्तानी गरिएको हो । कम्पनीले वित्तीय संकट भन्दै काम पूरा नहुँदै सात अर्ब २१ करोड रुपैयाँ भुक्तानी लिइसकेको छ । जब कि यो आयोजनाको कुल लागत सात अर्ब ७२ करोड रुपैयाँमात्र हो । सम्पन्न ९० प्रतिशत कामका आधारमा ठकेदारले ६ अर्ब ९४ करोड ८० लाख रुपैयाँमात्र भुक्तानी पाउनुपर्ने हो ।

ठेकेदारहरूले जहिल्यै आयोजनाको लागत बढाएर फाइदा उठाइरहेका छन् । त्यो फाइदामा हात चोपल्न बानी परेको हाम्रो सरकारी संयन्त्र त्यसैको प्रतीक्षामा रहने गरेको छ । यसै पनि यस्ता ठेकेदारले ‘मोबिलाइजेसन’ का नाममा सुरुमै रकम लिएर काम ढिलो गर्ने गरेको देखिएको छ । मेलम्ची आयोजनाको हकमा पनि त्यस्तै भएको छ । यसले आयोजनाको सुरुमै ‘मोबिलाइजेसन’ बापतको एक अर्ब ५४ करोड रुपैयाँमध्ये अहिलेसम्म एक अर्ब रुपैयाँमात्र घटाएको छ । ९० प्रतिशत कामबापतको रकम भुक्तानी हुँदा मोबिलाइजेसनका लागि लिएको रकम पूरा घटाइसक्नुपर्ने आवश्यकता महसुस कसैले पनि गरेको देखिएको छैन ।

कम्पनीले भेरिएसनका लागि ५८ करोड रुपैयाँ क्षतिपूर्ति माग गरेको थियो । बिचौलियामार्फत सो रकम भुक्तानीका लागि पहल गरिएको थियो । भेरिएसनको रकम माग्नुको औचित्य पुष्टि नहुने भन्दै संसद्को सार्वजनिक लेखा समितिले पनि चासो राखेको थियो । पछि लेखा समितिले पनि सो विषयलाई कुनै निष्कर्षमा नपु¥याई चटक्क छाडेको थियो ।

आयोजना सम्पन्न गर्न अझै डेढ वर्ष लाग्ने देखिएको छ, जब कि यो आयोजना गत दसैंमै सम्पन्न हुने भनेर डंका पिटाइएको थियो । यो मुलुकको विकास निर्माण समयमै सम्पन्न नहुनुपछाडि ठेकेदारहरूले लिएको काम पूरा नगर्नु नै हो । तिनले पाउने मोबिलाइजेसन रकमलाई लामो समयसम्म आफ्नो स्वार्थका लागि प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ । समयमै आयोजना पूरा नगर्दा अन्यत्र मुलुकमा सम्बन्धित कर्मचारीको कार्यक्षमता मूल्यांकनमा असर पर्छ । ठेकेदारको मूल्यांकनमा पनि त्यसले प्रभाव पार्छ । तर, यहाँ जति ढिला उति मालामाल हुने परिस्थिति बनाइएको छ । केही वर्षयता बन्द–हडताल आदिका कारण काम रोकिने गरेको छैन तर यसैलाई आधार बनाएर पनि विगतमा फाइदा लिने गरेको देखिएको छ ।

आफ्नो काम ढिला हुनुको कारण बन्द–हडताल वा अन्य यस्तै राजनीतिक गतिविधिलाई देखाएपछि आयोजनाको समय र लागत बढाउने अवसर प्राप्त हुन्छ । देशभित्र सञ्चालित सबैजसो आयोजनाको अवस्था यही हो । मेलम्चीले जस्तै तिनले पनि आयोजना ठेकेदारलाई जिम्मा लगाउने, परिचालन खर्च दिने र त्यसलाई वर्षौंसम्म लम्ब्याएर फाइदा उठाउने गरिएको छ । समयमा आयोजना नसक्दा सबैतिर पीडाको अवस्था छ । ठेक्का लिँदा थोरै लागतमा बनाउने दाबी गर्ने र पछि समय लम्ब्याएर फाइदामा पुग्ने मोडालिटीमा मुलुकको निर्माण क्षेत्र चलेको देखिएको छ । मेलम्ची खानेपानी आयोजना मुलुकको अविकासको ज्वलन्त नमुना हो । यसमा भइरहेको ढिलाइ र अनियमिततामाथि छानबिन र कारबाही नहुने हो भने अकर्मण्यतामै मुलुकको विकास अलमलिनेछ ।






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि फोनको ट्रेन्डलाई नियालेर हेर्दै र सेल्फि क्यामरा राम्रो हुनलाई केको आवश्यकता पर्छ भन्ने विषयमा टिप्पणी । ...

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

सानदार स्क्रिन हुने, बोक्न गाह्रो नहुने र चलाउन सजिलो हुने भएकाले ट्याब्लेट छोटो समयमा नै अत्यधिक लोकप्रिय भएको छ ।...

ल्यापटप छान्न सरल

ल्यापटप छान्न सरल

गाह्रोभन्दा गाह्रो कामहरु पनि सजिलै गर्न मिल्ने तर जता पनि सजिलै बोकेर हिंड्न मिल्ने भएकाले ल्यापटप अहिले पुराना शैलीका डेस्कटप...

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभी हेर्न सजिलो छ । किन्न भने त्यति सरल नहुन सक्छ । अहिले पुराना शैलीका सिआरटि टिभीहरु उत्पादन हुन छोडिसके...

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

झण्डै डेढ महिनादेखी बढेको चिसोविच सोमवार मनाइएको बसन्तपञ्चमीको अवरमा वीरगन्जस्थित ठाकुरराम बहुमुखि क्याम्पसमा आयोजित साँगितिक कन्सर्टले माहोल ततायो। ...

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

दोस्रो सिजनको हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्टको पहिलो अडिसन पोखरामा भएको छ। शनिबार पोखरामा भएको अडिसनमा कुल २८ जनाले सहभागिता जनाएका थिए।...

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

बलिउडका ‘मिस्टर परफेक्शनिष्ट’ आमिर खानको पछिल्लो फिल्म ‘सिक्रेट सुपरस्टार’लाई चीनमा रुचाइएको छ। भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार यो फिल्मले चिनियाँ बक्स अफिसमा...

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

सञ्जयलिला भन्सालीको विवादित फिल्म ‘पद्मावती’को विरोध बढिरहेको छ। जनवरी २५ मा प्रदर्शन हुने फिल्मको रिलिज मिति नजिकिँदा भारतका विभिन्न राज्यमा...