असजिलोमा अर्थतन्त्र

शुक्रबार, २८ पुष २०७४, १० : ५१ सम्पादकीय


केही समययता वाणिज्य बैंकहरू ऋण दिन नसक्ने अवस्थामा पुगेका छन् । मुलुकका ठूलामध्येको एक सानिमा बैंकले सार्वजनिक रुपमै अतिआवश्यकबाहेक नयाँ ऋण दिन नसकेको बताइसकेको छ। मुलुकका २८ वाणिज्यमध्ये तीन सरकारी र केही ठूलाबाहेक अरु बैंक नयाँ कर्जा दिन नसक्ने अवस्थामा पुग्नु चिन्ताजनक स्थिति हो । राष्ट्रबैंकले बनाएको नियमअनुसार बैंकहरुले संकलित निक्षेपको ८० प्रतिशतसम्म ऋण दिन सक्छन् । अहिले सबै बैंक निक्षेपको औसतमध्ये ७७ प्रतिशतसम्म ऋण गइसकेको छ । बैंकहरूले ऋणमात्र दिने तर त्यसको अनुपातमा निक्षेप नआउने भएकाले यस्तो अवस्था आएको हो । वाणिज्य बैंकहरू ऋण दिन नसक्ने अवस्थामा पुग्नुपछाडि केही कारण छन् । विगतमा जस्तै सरकारले चालू आर्थिक वर्षमा पनि बजेट खर्च गर्न नसक्नु प्रमुख हो । चालू आर्थिक वर्षको आधा समय (पुस २५ सम्म) पनि सरकारले ३० प्रतिशतमात्र बजेट खर्च गरेको छ । यसमा पनि पुँजीगत बजेट खर्चको अवस्था झनै नराम्रो छ । पुस २६ सम्म पुँजीगत बजेट १३ प्रतिशतमात्र खर्च गरिएको छ । अर्कोतिर स्थानीय तहलाई दिएको एक खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँमध्ये धेरै खर्च हुन सकेको छैन । 

बैंकमा पैसा पुर्‍याउन सबैभन्दा पहिला सरकारले खर्च बढाउनुपर्छ । विगतमा जस्तै यस वर्ष पनि सरकारी खर्च वर्षको अन्त्यमा मात्र बढी गर्ने हो भने मुलुकको आगामी दिन त्यति सुखद हुनेछैन । त्यसले भ्रष्टाचार र अकर्मण्यतामात्र बढाउनेछ।

भर्खरै सम्पन्न संघ र प्रदेशको चुनावमा गरिएको खर्च अनुमानविपरीत अझै बैंकिङ प्रणालीमा नआउनु अर्को कारण हो। निर्वाचनका बेला सरकारले मात्र करिब २३ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेको थियो । उम्मेदवारले गरेको सम्पूर्ण खर्च जोड्दा एक खर्ब रुपैयाँमाथि पुगेको अनुमान छ तर त्यो पैसा अहिलेसम्म बैंकिङ प्रणालीमा नआउनुको कारण के हुन सक्छ ? के खर्च गरिएको भन्ने रकम यथार्थमै खर्च भयो वा बिलमात्र आएका कारण त्यो यथार्थमै कतै लुकेर बसेको छ ? बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरू भने बजारमा पुगेको पैसा बैंकिङ प्रणालीमा आउन कम्तीमा तीन महिना लाग्ने ठान्छन् । बैंकहरू आफैंले जथाभावी लगानी गर्नु अर्को कारण हो । बैंकहरूले निक्षेप संकलनमा कमी आउँदा पनि जथाभावी लगानी गर्दै आएका छन् । बैंकका उपल्लो तहका कर्मचारीको वृत्ति विकास उनीहरूको कर्जा लगानी र नाफासँग जोडिएको हुन्छ । कतिपय बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको नियुक्तिकै बेला लगानी र नाफाको लक्ष्य  तोकिएको हुन्छ । बैंकमा लगानीयोग्य पुँजी अहिले औसतमा ३ प्रतिशतमात्र छ । तीन सरकारी र अन्य केही निजी बैंकमा ऋण दिने पैसा पर्याप्त भए पनि धेरै बैंकको लगानी लगभग सीमासम्मै (८० प्रतिशत) पुगेको छ । नियमनकारी संस्था राष्ट्रबैंकले आवश्यकतानुसार अनुगमन गर्नुपर्ने दायित्व यहाँ देखिन्छ । रेमिटेन्स वृद्धि स्थिर हुनु अर्को कारण हो । अघिल्ला वर्षतिर विदेशबाट आउने रेमिटेन्स वृद्धि ३० प्रतिशतसम्म हुने गरेकामा यो वर्ष स्थिर भएको छ । रेमिटेन्स कम भएपछि स्वभावैले बजार र बैंकमा पैसा कम पुग्छ। 

ऋण दिने पैसा नभएपछि यसको असर सर्वत्र पर्छ । सबैभन्दा ठूलो मार व्यवसायीलाई पर्छ। उद्योगी व्यवसायीले केही रकम आफूले लगानी गरी बाँकी बैंकबाट कर्जा लिएर जोहो गर्ने हो । बैंकहरुले ऋण दिन छाडेपछि स्वभावैले व्यापार व्यवसायमा असर पर्छ। कुनै बैंकबाट ऋण पाए पनि चर्को ब्याजले उत्पादन लागत बढी उत्पादन महँगो हुँदा उपभोक्तामा समेत नकारात्मक असर पर्छ । यस्तो उत्पादनले विदेशी वस्तुसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन हुन्छ। निर्यातमूलक उद्योग र व्यवसाय दुवै धराशयी हुने अवस्था आउँछ । समग्रमा व्यापारिक र औद्योगिक क्रियाकलाप घटेर मुलुकको अर्थतन्त्र प्रभावित हुन्छ। निर्वाचनपछि मुलुक आर्थिक समृद्धिमा जाने भन्ने अपेक्षामा समेत नकारात्मक असर पर्नेछ। यस्तोमा सरकारले राजस्व उठाउन सक्नेछैन भने पैसा नहुँदा खर्च गर्न पनि सक्नेछैन । बैंकमा पैसा नहुँदा फाइदा पुग्ने एउटामात्र वर्ग बचतकर्ता हो । पछिल्लो समय बैंकले सर्वसाधारणबाट लिने निक्षेपको ब्याजदर बढाएका छन्। पैसा पर्याप्त हुँदा निक्षेपकर्तालाई २–३ प्रतिशतमात्र ब्याज दिएका बैंकले अहिले मुद्दतीमा ११ प्रतिशतसम्म ब्याज दिएका छन्। बचतको ब्याज पनि ६ प्रतिशतसम्म पुगेको छ । अतः बैंकमा पैसा पुर्‍याउन सबैभन्दा पहिला सरकारले खर्च बढाउनुपर्छ । विगतमा जस्तै यस वर्ष पनि सरकारी खर्च वर्षको अन्त्यमा मात्र बढी गर्ने हो भने मुलुकको आगामी दिन त्यति सुखद हुनेछैन । त्यसले भ्रष्टाचार र अकर्मण्यतामात्र बढाउनेछ। 

 






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि फोनको ट्रेन्डलाई नियालेर हेर्दै र सेल्फि क्यामरा राम्रो हुनलाई केको आवश्यकता पर्छ भन्ने विषयमा टिप्पणी । ...

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

सानदार स्क्रिन हुने, बोक्न गाह्रो नहुने र चलाउन सजिलो हुने भएकाले ट्याब्लेट छोटो समयमा नै अत्यधिक लोकप्रिय भएको छ ।...

ल्यापटप छान्न सरल

ल्यापटप छान्न सरल

गाह्रोभन्दा गाह्रो कामहरु पनि सजिलै गर्न मिल्ने तर जता पनि सजिलै बोकेर हिंड्न मिल्ने भएकाले ल्यापटप अहिले पुराना शैलीका डेस्कटप...

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभी हेर्न सजिलो छ । किन्न भने त्यति सरल नहुन सक्छ । अहिले पुराना शैलीका सिआरटि टिभीहरु उत्पादन हुन छोडिसके...

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

झण्डै डेढ महिनादेखी बढेको चिसोविच सोमवार मनाइएको बसन्तपञ्चमीको अवरमा वीरगन्जस्थित ठाकुरराम बहुमुखि क्याम्पसमा आयोजित साँगितिक कन्सर्टले माहोल ततायो। ...

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

दोस्रो सिजनको हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्टको पहिलो अडिसन पोखरामा भएको छ। शनिबार पोखरामा भएको अडिसनमा कुल २८ जनाले सहभागिता जनाएका थिए।...

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

बलिउडका ‘मिस्टर परफेक्शनिष्ट’ आमिर खानको पछिल्लो फिल्म ‘सिक्रेट सुपरस्टार’लाई चीनमा रुचाइएको छ। भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार यो फिल्मले चिनियाँ बक्स अफिसमा...

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

सञ्जयलिला भन्सालीको विवादित फिल्म ‘पद्मावती’को विरोध बढिरहेको छ। जनवरी २५ मा प्रदर्शन हुने फिल्मको रिलिज मिति नजिकिँदा भारतका विभिन्न राज्यमा...