‘यार’मा म र यारहरू

शनिबार, २९ पुष २०७४, ०८ : ५१ नागरिक


‘नयनराज पाण्डे
जीवनलाई सर्लक्क फैलाएर राजमार्ग बनाउन सकिने भए यो राजमार्गको अनेक मोडमा हामी आफैँलाई पटकपटक भेटिरहने थियौँ । कति रमाइलो हुन्थ्यो होला, आफैँले आफूलाई भेट्नु र आफैँसित ‘हेलो’ भन्दै हात मिलाउनु  आफैँसित आफ्नो हालचाल सोध्नु र आफैँलाई सुनाउनु आफ्नो बिमारी र आरामीको खबर ।

अनि कति मजेदार हुन्थ्यो होला, आफैँले आफूसित हात हल्लाएर ‘बाई–बाई डियर’ भन्दै बिदावारी हुनु र फेरि अर्को यात्रामा संलग्न भइजानु । फेरि अर्को कुनै मोडमा त्यसरी नै भेटिनु र फेरि त्यसरी नै छुट्टिनु । यो रोमाञ्चक यात्राको कल्पना मात्रले पनि आनन्द दिन्छ । तर अहँँ, यसले आनन्द मात्र दिन्नँ मलाई । कहिलेकाहीँ यस्तो कल्पना गर्दा आङ सिरिङ्ग हुन्छ मेरो ।

मलाई मैले कल्पना गरेको राजमार्गको त्यो यात्रा कहिलेकाहीँ कहालीलाग्दो पनि लाग्छ । अत्याउँछ पनि त्यो यात्राको कल्पनाले । यथार्थ यही हो, हामीले यो यात्रा जीवनपर्यन्त जारी राख्नु नै छ– कहिले आनन्दमय ठानेर र कहिले अत्यासलाग्दो मानेर ।

जीवनको राजमार्गमा एक्लै कहाँ हिँडिन्छ र ? आफूले आफैँलाई भेट्नु त छँदै छ । चलिरहन्छ त्यो क्रम । तर, यो यात्राको असली रोमाञ्च त मित्रहरूसितको भेटमा पो हुँदोरहेछ । मित्रहरूसित यात्रारत हुँदा पो हुँदोरहेछ । म पनि हिँडेको छु त्यसरी । अझै हिँडिरहेछु । यात्रा रोक्ने स्थिति नै छैन । किनभने हामी सबै यस्तो वाहनमा सवार छौँ, जसमा एक्सिलेरेटर त छ, ब्रेक छैन । ब्रेक लागेको दिन खेला खत्तम । त्यसपछि कि जिन्दावाद भन्दै जिन्दगानीसित बिदा लिनुपर्छ या रुवाबासी गर्दै जिन्दगीको डोरी चुँडाल्नुपर्छ ।

यसमा बीचको बाटो हुन्न । कुनै शाखा सडक हुन्न, जहाँबाट फुत्त भाग्न सकियोस् मृत्युबाट र जीवनलाई अघाउन्जेल अँगालिरहन पाइयोस् । जीवनको मोह क्या गज्जब हुन्छ बाबै ! यही मोहले त हो, मृत्युलाई कहालीलाग्दो बनाइदिने । म पनि मृत्युको कल्पनाले कहालिन्छु । किनभने, मृत्युलाई सेलिब्रेट गर्ने हैसियतको महामानव हैन म । जीवनसित अनेक गुनासा भए पनि मलाई त जीवन नै प्रिय छ, रुचिकर र प्रीतिकर छ ।

त्यसैले मलाई मेरो नयाँ किताब ‘यार’मा जीवनको कुरा गर्न मन लाग्यो । यही इच्छाले जन्माएको हो ‘यार’लाई । ‘यार’को खास रचनागर्भ यही हो । ‘यार’ त्यसैले मेरो जीवनयात्राको कुरा हो । ‘यार’मा मेरो पदचाप नसुनिएला । तर, यो मैले कहिले छिटो र कहिले बिस्तारै पाइला चाल्दै गरेको मेरो जीवन–राजमार्गको हिँडाइको कुरा हो । यसैको कथा हो । यसैको इतिवृत्तान्त हो ।

‘यार’मा कतै मैले लेखेको छु, ‘जीवनको यो फराकिलो राजमार्गमा धेरै साथीसित सँगसँगै हिँडियो । धेरैसित अझै पनि सँगै यात्रारत छु । केही भने हिँड्दाहिँड्दै कुनै मोडमा छुटे । एकछिन कुरेँ पनि तिनलाई मैले । उनीहरूले पनि खोजे होलान् मलाई । तर, जीवन–मेलाको भीडभाडमा हाम्रो भेट भएन । मेरो यात्रामा त्यस्ता पनि केही साथी थिए, जसले हिँड्दाहिँड्दै चटक्कै मेरो हात छाडेर अर्कोतिर लागे । तिनीहरूको आफ्नै खालको अर्को कुनै मुकाम हुँदो हो । तिनीहरूलाई त्यो मुकामसम्म पुग्ने हतारो हुँदो हो । जो छुटे, तिनीहरूसित अर्को कुनै मोडमा फेरि भेट्ने रहर छ । जो अर्को बाटो लागे, उनीहरूलाई फेरि पनि शुभकामना दिने मन छ ।’

त्यही भेटको चाहना र त्यही शुभकामना दिने रहरले जन्मायो ‘यार’लाई । ‘यार’मा मैले आफ्ना साथीहरूसितका सुन्दरम या सुखद्तम पलहरूको कुरा मात्र लेखेको छैन, कुरूप र दिगमिग लाग्दा क्षणहरूको कुरा पनि लेखेको छु । सम्बन्धको गरिमाको कुरा त लेखेकै छु, सम्बन्धविच्छेदका दिक्कलाग्दा कुरा पनि लेखेको छु । माया र प्रेमका कुरा मात्र लेखेको छैन, घृणा र चोटका कुरा पनि लेखेको छु ।

‘यार’ मित्रताभित्रका अनेक आयामको कथा बनोस् भन्ने मेरो चाहना थियो । म आफ्नो चाहनाप्रति कति इमानदार हुन सकेँ, यो यारका पाना पल्टाउने मेरा आदरणीय पाठकले पो भन्न सक्नुहोला । मैले यहाँ त्यस्तो दाबी गर्नुको कुनै तुक छैन ।
हो, ‘यार’ मित्रता र सम्बन्धको गाथा भने हो नै । यति त म ठोकुवा गरेरै भन्न सक्छु ।

के मित्रता भन्ने कुरा हामीले जीवन भोग्ने क्रममा गरेका रोचक, रोमाञ्चक र रुमानी अनुभूति मात्र हो ? कि यो हाम्रो मानसिक, सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक सोचको उपज पनि हो । त्यसैले ‘यार’को अन्तिम अनुच्छेद लेखिसकेपछि मैले आफैँसित प्रश्न सोधेँ, ‘के यो किताब मित्रताको आडमा मैले गरेको निजी गन्थन मात्र हो ? अथवा, यसमा हामी बाँचिरहेको समाजको कुनै खालको मनोदशा पनि प्रकट हुन्छ

अहँ, उत्तर मैले सोचिनँ । लेखकले सबै प्रश्नका उत्तर लिएर बस्नु हुँदैन । नत्र, उसको लेखन विद्यार्थीले परीक्षा उत्तीर्ण गर्न लेखेको उत्तरकापीजस्तै हुन्छ । त्यसबाहेक लेखन या साहित्यमा प्रश्न हुनुपर्छ । साहित्यले प्रश्न गर्नुपर्छ । तर, यो प्रश्नपत्रजस्तो पनि हुनुहुँदैन । प्रश्न र उत्तरहरू लेखनभित्र थाहै नदिई र अनेक सुरक्षा नाकालाई छल्दै प्रवेश गर्ने त्यस्तो हतियार हो, जसलाई लेखकले पाठकको जिम्मा लगाएको हुन्छ ।

त्यसपछि पाठकले त्यो हतियारलाई कसरी चलाउँछ, त्यो उसको चेतनाको कुरा हो । यति पक्का हो, त्यो हतियार चल्यो भने विस्फोट हुन्छ र त्यसले धेरै कुरा भत्काउँछ र धेरै कुरा फेरि निर्माण गर्छ ।
त्यसैले ‘यार’भित्रका कुनै प्रश्नको उत्तर मैले दिइनँ । यसभित्र कुनै प्रश्न छन् भने तिनको उत्तर ‘यार’का प्रिय पाठकले दिनु हुनेछ । त्यो उत्तर म पनि सुन्न चाहन्छु र बुझ्न चाहन्छु मेरा प्रश्नहरू कति कामलाग्दा भए, कति धारिला भए या खुकुरी बन्न नसकेर भुत्ते कर्दजस्ता भए ।

‘यार’ लेख्न सुरु गर्दा मैले सोचेको थिएँ, म यसमा आफ्ना साथीहरू या साथीजस्ता मानेका आदरणीय अग्रजका अनेक–अनेक कमी–कमजोरी खोतल्नेछु । ती सबै कमी–कमजोरीलाई निडर भएर उजागर गर्नेछु । तर, मलाई के थाहा, अरुभित्रका कमजोरी खोज्दाखोज्दै मैले आफैँभित्र भेट्नेछु, आफ्ना सहस्र कमजोरीहरू । त्यसैले यारको अन्त्यमा मैले लेखेको छु, ‘यो किताब मेरो आफ्नै वजन जोख्ने तराजु पनि हो । मेरो लम्बाइ, चौडाइ र उचाइ नाप्ने इन्ची–टेप पनि हो ।’

यो किताबमा मैले घटना र दुर्घटनाहरू पक्कै लेखेको छु । तर, मैले कतै पनि यसमा मेरो यो मित्र राम्रो, यो नराम्रो भनेर लेखेको छैन । मेरो आफ्नै सिर्जना भए पनि यो किताबले मलाई मेरा मित्रहरूतिर औँला ठड्याएर ‘यो असल’ या ‘यो खराब’ भनेर निर्णय सुनाउने अनुमति दिएको छैन । किनभने मलाई यति त हेक्का छ, म लेखक हुँ, मित्रको हैसियत र नियतमाथि प्रश्न उठाउने न्यायाधीश होइन । मैले किताबमा सहर्ष स्विकारेको छु, ‘त्यस्तो संकेत पनि कतै प्रकट भएको छ भने त्यो मेरो लेखनको विफलता हो । त्यसका लागि पनि म मेरा मित्रहरूसित क्षमा माग्छु ।’

‘यार’ संस्मरणको किताब हो । तर, यो ढाँटको संस्मरण होइन । इमानदारी भएन भने संस्मरण किर्ते लेखन हो । ठग्ने नियतले तयार पारेको तमसुकजस्तै हो । तर, मैले आफूलाई ‘यार’मा ठगीबाट बचाउने प्रयास गरेको छु । त्यसका लागि मैले प्रयोग गरेको एउटै हतियार हो, इमान्दारी ।
इमानदार हुने नाममा या किताबलाई सनसनीपूर्ण बनाउनका लागि मैले कसैलाई यसमा नियतवश नंग्याएको पनि छैन । बरु, ‘यार’का हरेक पृष्ठमा मेरै आवरणहरू उत्रिएका छन् । पटकपटक म नग्न भएको छु, ‘यार’मा । यसपटक मलाई आफू नांगिनुमा मजा आयो । जसरी मजा आउँथ्यो, बाल्यकालमा नांगै भएर वर्षात्मा भिज्दा ।

‘यार’ पढ्दा पाठकलाई ती वर्षात्का केही छिटाहरू अवश्य लाग्नेछन् ।

(पाण्डेको नयाँ पुस्तक ‘यार’ शनिबार राजधानीमा सार्वजनिक हुँदै छ ।)
   






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि फोनको ट्रेन्डलाई नियालेर हेर्दै र सेल्फि क्यामरा राम्रो हुनलाई केको आवश्यकता पर्छ भन्ने विषयमा टिप्पणी । ...

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

सानदार स्क्रिन हुने, बोक्न गाह्रो नहुने र चलाउन सजिलो हुने भएकाले ट्याब्लेट छोटो समयमा नै अत्यधिक लोकप्रिय भएको छ ।...

ल्यापटप छान्न सरल

ल्यापटप छान्न सरल

गाह्रोभन्दा गाह्रो कामहरु पनि सजिलै गर्न मिल्ने तर जता पनि सजिलै बोकेर हिंड्न मिल्ने भएकाले ल्यापटप अहिले पुराना शैलीका डेस्कटप...

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभी हेर्न सजिलो छ । किन्न भने त्यति सरल नहुन सक्छ । अहिले पुराना शैलीका सिआरटि टिभीहरु उत्पादन हुन छोडिसके...

पद्मावतीलाई चार राज्यमा प्रतिबन्ध, अदालत पुगे निर्माता

पद्मावतीलाई चार राज्यमा प्रतिबन्ध, अदालत पुगे निर्माता

राजपूत समुदायको विरोधपछि फिल्मको नाम परिवर्तन (पद्मावत) र दृश्य परिमार्जनसहित सेन्सर बोर्डबाट प्रदर्शनको अनुमति पाएको ‘पद्मावती’लाई राजसंस्थान, हरियाणा, गुजरात र...

साली बन्दै मरिस्का

साली बन्दै मरिस्का

नेपाली कथानक चलचित्र ‘साली कसको भेनाको’ मंगलबार चितवनमा शुभमुहूर्त गरिएको छ । मुभिङ पिक्चर्सद्वारा निर्मीत फिल्ममा वरिष्ठ कलाकार ऋद्धिचरण श्रेष्ठले...

‘शेरबहादुर हलिउडबाट प्रभावित’

‘शेरबहादुर हलिउडबाट प्रभावित’

फिल्म ‘शेरबहादुर’को ट्रेलर सार्वजनिक हुँदा यो फिल्म हलिउडको फिल्म ‘डन्ट ब्रिथ’बाट प्रभावित भएको आरोप लागेको थियो । फिल्म प्रभावित भएको...

लघुकथा वाचन तथा विमोचन

लघुकथा वाचन तथा विमोचन

शब्दपथको आयोजनामा लघुकथा सर्जक महेश प्रसार्इंको लघुकथा ‘अतिरिक्त स्वरहरू’को विमोचन ललितपुरको सिद्धेश्वर मन्दिर प्राङ्गण, लेलेमा सम्पन्न गरिएको छ । ...