आकाशमा धुलो धुवाँको संगीत

आइतबार, ०७ माघ २०७४, ०९ : ४४ चाँदनी हमाल


काठमाडौं
गार्इ पाल्यो रेलीमाई बनको बाघलाई
छोरो पाल्यो रेलीमाई जर्मनको धावालाई...
यो गीत एक समय नेपाली घर आँगनमा अत्यधिक गुञ्जन्थ्यो । दोस्रो विश्वयुद्धमा चलेको बम बारुदको आवाज पश्चिमा मुलुकको आकाशमा गर्जंदै थियो । आवाजले ध्वनि प्रदूषण बढाएझैं बम बारुदको धुवाँले वातावरण पनि नष्ट गर्दै थियो । त्यो बेला अहिलेका संस्कृतिविद् तथा शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशी ठिटौले थिए । तत्कालीन प्रोफेसर भीमबहादुर पाण्डेले औधोगिक सर्वेक्षणका लागि बनाएको टोलीमा जोशी पनि सदस्य थिए र तनहुँ, लमजुङतिर सर्वेक्षणका लागि खटिएका थिए।

पश्चिमा देशमा विश्वयुद्धका बेला बम र बारुदको विस्फोट हुँदै  गर्दा नेपालमा पनि त्यसको पीडायुक्त संगीत बज्न थालेको थियो । युद्धमा जाने सेनामा भर्ति भएका कारण गाउँ तन्नेरी विहीन थियो । ‘गाउँमा महिला बढी थिए,’ जोशीले सम्झे, ‘अझ तिनले गाउने पीडाका गीतले जो सुकैको मन रुवाउँथ्यो ।’ शनिबार स्वच्छ हावाको लागि अग्रजसँग त्यो बेलाको हावा र अहिलेको हावा विषयमा नागरिक दैनिकका पूर्व प्रधानसम्पादक नारायण वाग्लेले गरेको संवाद कार्यक्रममा जोशीले त्यो बेलाको स्वच्छ हावामा विश्वयुद्धको पीडा मिसिएको उल्लेख गरे ।
विश्वयुद्धमा गएका श्रीमान् तथा छोरा सम्झदै महिलाले गाएका गीतकै कारण त्यो बेला आफूले काम गर्ने प्रेरणा पाएको जोशीले सुनाए । पहिलो पटक राजधानी खाल्डो छाडेर बाहिरी जिल्ला पुगेका उनले तिनै महिलाको पीडा देखेपछि आफूले घर छाड्दाको पीडा भुलेका थिए।

जोशीका अनुसार ‘के खायो रेलीमाई वनको जुरेलीले, के बजायो धुन यस्तो रेलीमाई तिम्रो मुरलीले’ भन्दै श्रीमान् लडाइँमा गएपछि एक्लिएका महिलाका स्वर घाँसपात गर्दागर्दै हावामा विलिन हुन्थे । त्यस्तैगरि, न्याउली रुँदा पनि आफन्तहरू त्यो न्याउलीभन्दा आफू बैरागी रहेको तुलना गरेर गीतबाटै पीडा पोख्दथे । देउरालीमा बनेका वरपिपलको चौतारीमा घाँसको भारी बिसाउँदै गाइने ती गीतहरू पिपलको पात फरफर बज्ने स्वच्छ हावासँगै बहने गरेको अनुभूति जोशीले सुनाए । ‘पीडा पहिले जस्तै भए पनि पोख्ने वनपाखा र वरपिपलको चौतारो कहाँ पाउनु ?’ जोशीले भने । मनको पीडासँगै हावामा धुलो धुवाँको संगीत भरिँदै गएको जोशीले सुनाए।

राजधानीमै पनि पछिल्लो समय बढेको धुलो र धुवाँ प्रदूषणका कारण आफूहरूजस्तो वृद्धवृद्धाले मन विसाउने थलो नपाएको दुखेसो उनले पोखे । स्वच्छ हावा केवल हावा मात्र नभएर सांस्कृतिक र मानसिक चिन्तन छर्ने चेतनाको स्रोत रहेको बताउँदै उनले गौतम बुद्धले पिपलकै रुखमुनी ज्ञान पाएको बताए।

कार्यक्रममा सहभागी अर्का जेष्ठ नागरिक डा. मृगेन्द्रराज पाण्डेले उतिबेला घरभित्र सीमित रूपमा रहेको दूषित वातावरण अचेल धुलो र धुवाँको संगीतले भरिपूर्ण सिंगो सहरमा परिणत भएको बताए । ‘साँधुरा घरमा बालिने धुवाँको मुस्लोले जसरी घरपरिवारको स्वास्थ्यमा असर गर्दथ्यो,’ उनले आफ्नो अनुसन्धानमा भेटिएको कुरा बताए, ‘अहिले राजधानीको धुलो धुवाँयुक्त  हावाको संगीतले हरेक आम नागरिक पीडित भइरहेका छन् ।’ बाह्य आकाशको प्रदूषणयुक्त त्यो वातावरण हटाउन कोही सक्रिय नभएका प्रति उनले रोष प्रकट गरे।

अर्का पाका व्यक्तित्व हिमालयशमशेर राणालाई पनि राजधानीको आकाशमा फैलिएको प्रदूषणयुक्त हावाको संगीत मन परेको छैन । ‘पहिले पहिले चार बजे उठेर घरभित्रको थोरै फोहर हावाबाट धेरै सफा हावा खान जाने चलन थियो,’ राणाले आफ्नो अनुभव बताए, ‘अहिले घरभित्रैको हावा बरु केही सफा होला बाहिरको हावा खाने त के कुरा । हावाको आवाज सुन्न पनि मन नलाग्ने भएको छ ।’ हावामा माटो मात्र हैन डिजेलको धुवाँ र अनेक खालका केमिकल मिसिएकाले पनि हावा खान र यसको वेग सुन्न लायक नरहेको उनको कथन थियो।

सहजकर्ता वाग्लेले हामीले फेर्ने सासको वास्ता गरे पनि प्रकृतिले फेर्ने हावाको वास्ता मानिसले नगरेकै कारण अहिले हावाको रूप नै फेरिएको औंल्याए।





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी खरिद गरिसके पछि सो सवारी सडकमा चलाउनु अगाडी नै दर्ता गरिसकेको हुनुपर्छ | ग्राहकलाइ सजिलो होस् भनेर दर्ता...

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

गाडीको बनावटमा आधारित गाइड ...

किन गर्ने गाडीको बिमा?

किन गर्ने गाडीको बिमा?

भविष्यमा हुन सक्ने दुर्घटनाको बारे हामी अनविज्ञ छौं । तेस्रो पक्षको सवारी विमा गरेर यस्तो दुर्घटनाको क्षति कसरी न्यूनीकरण गर्न...

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जान्नुहोस् केहि रोचक जुक्ति र ह्याकहरु जसबाट तपाइले गाडीमा आइपर्ने जाडो सम्बन्धि समस्याहरुबाट छुटकारा पाउन सक्नुहुन्छ ...

फिल्म अभिनयमा अर्की सुन्दरी !

फिल्म अभिनयमा अर्की सुन्दरी !

मिस नेपाल सौन्दर्य प्रतियोगितामा आफ्नो प्रतिभा देखाउन मात्र होइन, फिल्म प्रवेशको पनि माध्यम बन्दै गएको छ । पछिल्लो समयमा पूर्वमिस...

सेलिव्रेटीलाई मन पर्याे ‘कान्छी’

सेलिव्रेटीलाई मन पर्याे ‘कान्छी’

सफलताका साथ प्रदर्शन भइरहेको फिल्म ‘कान्छी’को रेड कार्पेट सो गरिएको छ । आइतबार कुमारी हलमा आयोजना गरिएको सेलिव्रेटी सोमा मह...

थापा र वैद्यलाई कृपा सम्मान

थापा र वैद्यलाई कृपा सम्मान

कृपा फाउन्डेसनले ‘कृपा संगीत रत्न सम्मान’ द्वारा वरिष्ठ गीतकार रत्नशमशेर थापा र वरिष्ठ गायक योगेश वैद्यलाई सम्मान गरेको छ ।...

रसियामा नेपाली नाटक मञ्चन

रसियामा नेपाली नाटक मञ्चन

रसियाको नोभोसिबिर्सक सहरमा भइरहेको ‘वान, टु, थ्री थिएटर फेस्टिभल’मा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै कान्तिपुर फिल्म एकडेमीका विद्यार्थीले नाटक प्रस्तुत गरेका छन्।