पट्यार नलाग्ने यार

शनिबार, २० माघ २०७४, ०९ : २० नागरिक


प्रभाकर गौतम
हाम्रो निजी–सामाजिक जीवनमा थेगो बनिसकेको शब्द हो, ‘यार’ । यही शब्दलाई आख्यानकार नयनराज पाण्डेले आफ्नो पहिलो गैरआख्यान किताबको नाम दिएका छन् ।

शब्दकोशले यारलाई ‘मन मिलेको साथी÷हितले खाएको मित्र- दोस्त’का रूपमा अथ्र्याएको छ । साथै यसको दोस्रो अर्थ पनि उल्लेख छ, ‘अर्काकी स्त्रीसँग अनैतिक सम्बन्ध राख्ने व्यक्ति÷गुन्डो÷जार’ । सामान्य अर्थमा यारले दुई मित्रबीचको घनिष्ट सम्बन्धलाई इंगित गरे पनि लेखकका यारहरूमा पछिल्लो नकारात्मक अर्थ दिने खालका किस्साहरू पनि अटाएका छन् । त्यसैले जिग्री साथीलाई भनिने यारजस्तो मात्रै नभएर उनको यारको परिभाषा ‘उदार’ छ ।

मान्छेको जीवनयात्राका अनेक घुम्तीमा थरीथरीका मान्छेसँग जम्काभेट हुन्छ । केहीसँग गजबको सम्बन्ध गाँसिन्छ त केही देखादेख हुँदैमा दृश्यबाट अलप हुन्छन् । तर नजिक भए बाहेकका कतिपय मान्छे समेत हाम्रो स्मृतिका विभिन्न कारणले टाँस्सिएर बस्छन् । उनीहरूको व्यक्तित्व, कर्म या आदर्शले हामीलाई टाढैबाट भए पनि स्पर्श गरिदिन्छ, प्रभावित पारिदिन्छ ।

नयनले किताबमा चर्चा गरेका यारहरूमा यी सबै थरीका मानिसको चर्चा छ । उनका कतिपय यारहरू नजिकिन नपाउँदै उनीबाट टाढिएका छन् । केही यार अनेक असमझदारीका बाबजुद टाढिएर फेरि नजिक आएका छन् । केही यारलाई उनी जति सम्झन्छन्, उति नै रोमाञ्चित हुन्छन्, केही यारसँगका असमझदारीका घटनाले आजीवन पिरोलिरहेको छ । केही यार उनीसँग भौतिक रूपमा नभई मानसिक रूपमा मात्रै नजिक छन् त केही सम्झनामा मात्र सीमित ।

यार लेखकको जीवनमा जोडिन आइपुगेका असल र खराब दुवैखाले मित्रहरूको आलेख हो । यसभित्र नयनले मित्रताका अनेक आयाम अटाएका छन् । यो उनले पुरुष–महिला साथीहरूसँग जोडेका तीतामीठा सन्दर्भहरूको दस्तावेज हो । यसभित्र उनको तेस्रो उपन्यास ‘अतिरिक्त’मा मूलपात्र बनाइएका वास्तविक तेस्रो लिंगी (गुप्त) पात्रदेखि ‘उलार’ र ‘लू’मा छ्यासमिस भएर आउने अर्का वास्तविक पात्र सलीम (मजाक) को चर्चा पनि छ ।

नयन नेपालगन्जमा जन्मे, हुर्के, पढे । भारतीय सीमा नजिकको सहरमा हुर्केका उनमा हिरो बन्ने हुटहुटी जागेको थियो । यही हुटहुटीले बलिउड नायिका पद्मिनी कोल्हापुरेको ठेगाना खोज्दै बम्बईसम्म पुगेको आफ्नै कथाव्यथा जोडेर उनले ‘घामकीरी’ उपन्यास लेखिसकेका छन् । लेखक बन्ने सपना बोकेर काठमाडौं आएका उनी समय क्रममा पत्रकार, रंगमञ्च निर्देशक, पटकथाकारसम्म भए । नेपाल विद्यार्थी संघको राजनीतिदेखि साझा प्रकाशनसम्म पुगे । उनका यारहरूको चर्चा गर्ने क्रममा यी तमाम क्षेत्रका पात्र र भोगाइ रोचक हुने नै भए । त्यसैले यार पढ्दा पट्यार लाग्दैन ।

पुस्तकमा प्रयोग गरिएका सचिनयोगल श्रेष्ठका श्यामश्वेत स्केचहरूले यसलाई सिँगार्न थप सघाएको छ । नयनका सरल संस्मरणजस्तै उनका स्केच पनि सादा छन् । गहनता खोज्ने पाठकलाई भने कताकता केही नपुगेको हो कि भन्ने भान हुनेखालका ।नयनलाई सामान्य कुरा सहज र रोचक शैलीमा कसरी भन्ने राम्रोसँग थाहा छ । यारभित्रका आँैलादेखि पण्डितसम्मका २५ शीर्षकमा उनले यो खुबी कायम राखेका छन् । हरेक आलेख÷संस्मरणका चिटिक्क परेका छरिता शीर्षकमा समेत उनको सिर्जनशीलता झल्किन्छ । पाठकको ध्यान बाँधिराख्न उनले ‘सस्पेन्स’ शैली अपनाउँदै ठाउँठाउँमा सप्राइज पनि दिएकै छन् । पाठकलाई रुचिकर संरचना बुनोटमा उनले निकै ध्यान दिएका छन् ।

‘अग्लो’ शीर्षकमा उनले गोविन्द वर्तमानको व्यक्तित्व चिनाउन अपनाएको शैलीको छाप लामो समय दिमागबाट नउत्रिने खालको छ । ‘विकासे’ साथीको चरित्र र कमलरीको समस्या उजागर गर्ने ‘मोटो’ शीर्षकको छोटो आलेख चोटिलो छ ।यही शैली रोचक बनाउने चक्करमा बढी केन्द्रित भएर हो कि उनका आधाभन्दा बढी संस्मरण बालकथा जस्ता लाग्छन् । त्यसो त बाल्यकालका संस्मरणमा जुन घटना जस्तो मनोदशामा घटित भए त्यस्तै रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयासले पनि यस्तो भएको हुन सक्छ ।

अलि बढी विचारप्रधान र निबन्धको नजिक हुनुपर्ने हो तर यार कथाको नजिक मात्रै होइन, कथै बनेको छ । संस्मरणलाई रोचक बनाउन नाटकीय मोड दिने उनको शैली मीठो भएकामा सन्देह छैन । तर मथ्नुपर्ने कतिपय सन्दर्भहरूलाई उनले विस्तारमा उधिन्ने जाँगर देखाएका छैनन् । उनी पात्र, घटना र प्रवृत्तिको सूक्ष्म चिरफार नभई सामान्य प्रकटीकरणमै रमाएका छन् ।

उनको रुचि के भन्ने भन्दा कसरी भन्नेमै बढी केन्द्रित छ । त्यसैले पूरै कृति पढ्दा हाम्रो दिमागमा उनका यारको चित्र कम केही नोस्टाल्जिक स्मृति, केही उट्पट्याङ हर्कत, केही मार्मिक प्रसंग र केही रमाइला घटनाको छाप बढी पर्छ । शंकर लामिछानेले आफ्ना यारहरू अम्बर गुरुङ, अगमसिंह गिरी, भूपी शेरचन, भीमदर्शन रोका आदिबारे बेजोड स्मृति लेखेका छन् । यारहरूबारे त्यही स्तरको स्मृति पढ्ने रहरलाई भने नयनको ‘यार’ले पूरा गर्दैन ।तर तपाईं सानो छँदा छिमेककी केटी साथीको प्रेममा पर्नुभएको छ भने, स्कुलका कक्षा हापेर सिनेमा हेर्न जानुभएको छ भने, मिल्ने साथीलाई मुक्का बजार्नुभएको छ भने वा विवाहित भएरै पनि कुनै स्त्रीसँग प्रेम पासोमा पर्नुभएको छ भने यारले तपाईंलाई तान्नेछ ।

सामान्यतया मित्रतासम्बन्धी हार्दिक कुरालाई हामी दोस्ती भन्छौँ । तर नयन भन्छन्, ‘मित्रता भन्ने कुरा हामीले जीवन भोग्ने क्रममा गरेका रोचक, रोमाञ्चक र रुमानी अनुभूति मात्र कहाँ रहेछ र ? यो त हाम्रो मानसिक, सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक सोचको उपज पनि रहेछ ।’ तपाईं पनि आफूले गाँसेका सम्बन्धका आयामलाई लेखकले झैँ ओल्टाइपोल्टाइ हेर्न चाहनुहुन्छ भने तपाईंलाई यारले तान्नेछ । तर दोहो¥याउनैपर्छ, चाहिने जति विस्तारमा घटना र प्रवृत्तिलाई केलाउन लेखकले कन्जुस्याइँ गरेका छन् । त्यसैले केही संस्मरणमा लेखकको उद्देश्य घटनाको रोचक वर्णन गर्नु मात्रै हो कि भन्ने भान हुन्छ । मौन, वर्जित, यार, गुप्त, ताल्चा, अग्लो जस्ता संस्मरणले भने यो गुनासोलाई साम्य नपारे पनि मत्थर चाहिँ अवश्य पार्छ ।

अनेक खाले अहं पालेका, इतिहासका ठुल्ठूला कामको जस आफूले लिने संस्मरणहरूको बाढी आएको भीडमा यारका संस्मरण सहज र पत्यारिला छन् । कुण्ठा र अहंको साटो यो किताब आत्मालोचनाले भरिएको छ । लेखकले आफ्नो ‘एक्स्ट्रा म्यारिटल अफेयर’को खुलासा गर्दै लेखेको ‘प्लास्टिक’ एउटा साहसी आत्मालोचना मान्न सकिन्छ ।

जीवन बाँच्ने क्रममा उनले गरेका गल्ती, खासगरी आफ्ना यारहरूसँग, सच्याउँदै शब्दहरूमार्फत आममाफी माग्ने साहस गरेका छन् । एउटा लेखकले माफी माग्ने योभन्दा सुन्दर अर्को तरिका कुन होला र ! हिजोका संकुचित व्यवहार र दृष्टिकोणलाई आजको बुझाइमार्फत सच्याउने प्रयास गरेका छन् । एउटा मान्छेले जीवन बाँच्ने योभन्दा राम्रो अन्दाज के होला र !किताबको पछिल्लो पातामा लेखकले स्वयंलाई प्रश्न गरेका छन्, ‘के यो पुस्तक मित्रताको आडमा मैले गरेको निजी गन्थन मात्र हो ? अथवा, यसबाट हामी बाँचिरहेको समाजको कुनै खालको मनोदशा पनि प्रकट हुन्छ ?’

यो प्रश्नको जवाफ खोज्ने जिम्मा उनले पाठकलाई नै दिएका छन् । पाठकका रूपमा भन्नैपर्छ, लेख्ने बेलामै समाजको कुनै न कुनै मनोदशाको चित्र उतार्ने सजगताले यारलाई निजी गन्थन हैन, स्मृतिग्रन्थ बनाइदिएको छ । यद्यपि मित्रताका बारेमा, मान्छेका सम्बन्धहरूको आयामका बारेमा गम्भीर सामग्री खोज्ने हो भने भन्नैपर्छ, ‘परिकार त मीठो हो, तर खुराकै पुगेन यार !’

 





यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी खरिद गरिसके पछि सो सवारी सडकमा चलाउनु अगाडी नै दर्ता गरिसकेको हुनुपर्छ | ग्राहकलाइ सजिलो होस् भनेर दर्ता...

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

गाडीको बनावटमा आधारित गाइड ...

किन गर्ने गाडीको बिमा?

किन गर्ने गाडीको बिमा?

भविष्यमा हुन सक्ने दुर्घटनाको बारे हामी अनविज्ञ छौं । तेस्रो पक्षको सवारी विमा गरेर यस्तो दुर्घटनाको क्षति कसरी न्यूनीकरण गर्न...

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जान्नुहोस् केहि रोचक जुक्ति र ह्याकहरु जसबाट तपाइले गाडीमा आइपर्ने जाडो सम्बन्धि समस्याहरुबाट छुटकारा पाउन सक्नुहुन्छ ...

‘कान्छी’को ‘रेस्पोन्स’ बुझ्न स्वेता देश दौडाहमा (फोटो फिचर)

‘कान्छी’को ‘रेस्पोन्स’ बुझ्न स्वेता देश दौडाहमा (फोटो फिचर)

नायिका श्वेता खड्का आफूले अभिनय तथा निर्माण गरेको फिल्म ‘कान्छी’को प्रतिक्रिया लिन व्यस्त छिन्। काठमाडौंका सबै हलहरुबाट राम्रो प्रतिक्रिया पाएपछि...

अब्बल अभिनेत्री दीपिका, निर्देशकले दिए पुरस्कार

अब्बल अभिनेत्री दीपिका, निर्देशकले दिए पुरस्कार

दीपिका पादुकोणले पाँच सय रुपैयाँ पुरस्कार पाएकी छन्। उनीद्वारा अभिनित चलचित्र ‘पद्मावत’ ले राम्रो सफलता पाएको छ। उक्त सफलताबाट खुशी...

१०७ भत्किए, तीन मात्रै बने

काठमाडौं महानगरपालिका क्षेत्रमा भूकम्पले भत्किएका १०७ सम्पदामध्ये तीन मात्रै पुनर्निर्माण सम्पन्न भएका छन् । भूकम्प गएको तीन वर्ष बित्न लाग्दा...

‘पञ्चेबाजा’ लाई ‘साढे ७’

‘पञ्चेबाजा’ लाई ‘साढे ७’

स्वेता खड्काको निर्माणमा बनेको फिल्म ‘कान्छी’ प्रदर्शन भइरहँदा शुक्रबारबाट हलमा दुई नेपाली फिल्म ‘पञ्चेबाजा’ र ‘साढे ७’ थपिएका छन् ।...