पूर्वी पहाडमा पहिचानवादी दलको जोगिएन जमानत

शुक्रबार, ०७ पुष २०७४, १२ : ४४ भीम चापागाईं


इलाम– पूर्वीपहाडमा जातीय स्वायत्तता र पहिचानका लागि भन्दै आन्दोलन चर्काएका दल चुनावैपिच्छे झन्–झन् सानो आकारमा खुम्चिँदै गएका छन् । संघीयता र जातीय पहिचान मुख्य एजेन्डा बनाएका दलहरूले देशमा संघीयता कार्यान्वयनकै लागि भएको प्रदेशसभा निर्वाचनमा चाहिँ जमानतसमेत गुमाएका छन् ।

लामो एकात्मक शासनको अन्त्य गर्दै २०७२ साल असोजमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसहितको संविधान जारी हुँदा संघीयता नै माग गर्ने दलले भने त्यसलाई शतप्रतिशत स्वीकारेनन् । तर, ‘हाम्रै जोडबलले नयाँ संविधानमा संघीयता आएको’सम्म भन्न छाडेनन् । संघीतया र जातीय पहिचानका नारा लिएर जनतामा गएका यी दल स्थापनाको दशक नपुग्दै ‘जनताको नजर’ भने निकै कमजोर साबित भएका हुन् ।

आधा दर्जनभन्दा बढीको संख्यामा रहेका लिम्बुवानवादी दल र समूह ‘एउटै दल’ घोषणा भएको करिब अढाई वर्षमा ३ धारमा विभाजित भए । यी दलमा जुट र फुट चलिरहेको र मुख्य राजनीतिक दर्शनबारे नै उनीहरू अन्योलमा रहेकाले जनसमर्थन उनीहरूलाई नभएको महेन्द्र रत्न बहुमुखी क्याम्पसको इतिहास विषयका अध्यापक मोहनसिंह थेबे बताउँछन् ।

मंसिर १० र २१ मा भएको प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभा निर्वाचनमा पूर्वी पहाडमा संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च, खम्बुवान राष्ट्रिय मोर्चा र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी मात्र होइन, संघीय समाजवादी फोरमसमेतले जमानत जोगाउन सकेनन् । गत असारको स्थानीय  तह निर्वाचनमा पूर्वी पहाडमा एकै हातका औंलामा गन्न सकिने वडा तहको मात्रै नेतृत्व लिन सकेका यी दल प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभा निर्वाचनमा झनै तल झरेका हुन् ।

पछिल्लो निर्वाचनमा इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, धनकुटा, संखुवासभा र भोजपुरका सबै निर्वाचन क्षेत्रमा पहिचानवादी दलले जमानत गुमाएका छन् । यसअघिका निर्वाचनहरूमा समेत कुनै क्षेत्रमा पकड जमाउन नसकेका यी दल र समूहको जनमत निरन्तर ओरालो लागेपछि त्यसमा आबद्ध नेता–कार्यकर्तामासमेत वितृष्णा देखिएको छ । यी दलका कतिपय केन्द्रीयस्तरका नेता–कार्यकर्तासमेत नेकपा एमाले, कांग्रेसतिरै समाहित हुन थालेका छन् ।

यो निर्वाचनमा इलामका सबै ६ निर्वाचन क्षेत्र (प्रतिनिधिसभाका २ र प्रदेशसभाका ४) मा यी दलले जमानत नै गुमाए । लिम्बुवान राज्य माग गरिरहेको मुख्य दल संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चले प्रतिनिधिसभातर्फ इलाम क्षेत्र १ मा ४ सय १७ र क्षेत्र २ मा मञ्चले १७ सय ६१ मत ल्यायो । समानुपातिकतर्फ प्रतिनिधिसभामा जिल्लाभरबाट मञ्चको २३ सय ७२ मत आएको छ । मञ्चले प्रदेशसभाका चारै क्षेत्रमा प्रत्यक्षतर्फ कुल ९ सय २ र समानुपातिकतर्फ २८ सय २६ मत ल्यायो ।

जातीय पहिचानकै लागि लडेका राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी (राजमुपा) मंगोल नेसनल अर्गनाइजेसनले पनि इलामका कुनै क्षेत्रमा जमानत बचाएनन् । राजमुपाले प्रतिनिधिसभाको क्षेत्र १ मा १ सय ७१ मत ल्यायो भने मंगोलले १७ सय १० मत । क्षेत्र २ मा राजमुपाको १३ सय ८ मत आउँदा मंगोलको ४ सय २७ मत छ । प्रतिनिधिसभाकै समानुपातिकमा राजमुपाको १४ सय ५९ र मंगोलको १८ सय ६३ मत आएको छ । प्रदेशसभामा प्रत्यक्षतर्फ चारै क्षेत्रमा मंगोलको २३ सय ४२ र राजमुपाको १५ सय ३६ मत छ । समानुपातिकमा जिल्लाभर राजमुपाको १३ सय ७९ र मंगोलको १९ सय ८८ मत आएको निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयको तथ्यांक छ ।

२०७० सालको निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ इलामको क्षेत्र १ मा संघीय लिम्बुवान राज्य परिषद्ले ४ सय ६० (०.७७ प्रतिशत) मत ल्याएको थियो । लिम्बुवान मुक्तिमोर्चाले २७ (०.०५ प्रतिशत), मंगोलले ५ सय २८ (०.८८ प्रतिशत) मत ल्याएका थिए । क्षेत्र २ मा मंगोलले ३ सय ९७, परिषद्ले ३ सय ५०, खस समावेशी राष्ट्रिय पार्टीले १ सय ३६ मत ल्याएका थिए । क्षेत्र ३ मा मंगोलले ७ सय ३६, राजमुपाले २ सय ३७, खसले २ सय २२, परिषद्ले १ सय ८९ र लिम्बुवान मुक्ति मोर्चाले ९० मत मात्र ल्याएका थिए ।

२०६४ सालयताका सबै निर्वाचनमा पूर्वका कुनै पनि जिल्लामा यी दलले जमानत जोगाउन सकेका छैनन् । जातीय पहिचानको आन्दोलन उत्कर्षमा रहेका बेला २०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा पनि पूर्वीपहाडका सबै जिल्लामा यी सबै दलको धरौटी नै जफत भएको थियो । २०६४ सालको चुनावमा पाँचथरको निर्वाचन क्षेत्र २ मा संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चका अध्यक्षसमेत रहेका कुमार लिङ्देनले १०.१३ प्रतिशत मत ल्याएर धरौटीसम्म बचाएका थिए । त्यही साल मञ्चबाट ताप्लेजुङ क्षेत्र १ मा उठेका कीर्तिमान मादेनले पनि ११.०२ प्रतिशत मत ल्याएर धरौटी जोगाएका थिए । योबाहेक अहिलेसम्मका संसदीय निर्वाचनमा पूर्वी पहाडका कुनै जिल्लामा यी दलको धरौटी नबचेको निर्वाचन आयोगको तथ्यांक छ । जुन भौगोलिक क्षेत्रलाई उनीहरूले ‘आफ्नो राज्य’ दाबी गरेका छन्, ती सबै जिल्लामा उनीहरूको जमानत गुमेको हो ।

गत असारको स्थानीय तह निर्वाचनमा पनि आफ्नै आधारभूमि मानिने पूर्वी पहाडी जिल्लामा पहिचावादी दलहरूको धरौटी गुमेको थियो । उनीहरूले पूर्वीपहाडी जिल्लाका कुनैपनि नगर र गाउँपालिका त जित्न सकेनन् नै, जित्ने दलको हाराहारी मतसमेत ल्याउन नसकेर जमानत गुमाउन बाध्य भए । इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङ, धनकुटा, संखुवासभा, भोजपुर र तेह्रथुमका कुनै स्थानीय तह पहिचानवादी दलको नेतृत्वमा जान सकेन ।

विभिन्न दलसँग मिलेर केन्द्रमा ‘संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च’का रूपमा दर्ता भएपनि पूर्वमा संघीय लिम्बुवान मञ्चका रूपमा लडेका दलले स्थानीय निर्वाचनमा इलामको एउटा र ताप्लेजुङका २ वटा वडा जितेको थियो । अहिलेको निर्वाचनमा उसले पनि धरौटी जोगाएन । मञ्चका केन्द्रीय अध्यक्ष कुमार लिङ्देन चुनावी अभियानमा समय अपुग भएको, निर्वाचन आयोगले चुनाव चिह्न नै ढिलोगरी दिएकोलगायतका कारण पार्टीले नतिजा सुधार्न नसकेको बताउँछन् । ‘पहिचानको मुद्दा त कमजोर भएको छैन, झन् बलियो हुँदैछ । तर, अन्य ठूला दलले पनि जनजातिकै नेता उम्मेदवार उठाएकाले हामीलाई त्यसले असर गरेको हो,’ लिङ्देनले भने ।

नयाँ संविधान जारी भएपछि पहिचानवादी दलहरू गतिविधिविहीनझैं थिए । पूर्वमा ‘पहिचान’को राजनीतिक गतिविधि शिखरमा पुगेका बेला पहिचानवादी दलको संख्या चाहिँ १७ सम्म पुगेको थियो । संविधानसभाको पहिलो चुनावमा अपेक्षाभन्दा निकै कम मतमा सीमित भएपछि यस्ता समूह र दल आपसी एकतामा जुटे । तर, आफूहरूप्रतिको जनसमर्थन ओरालो लागेपछि पार्टी एकता गरेका उनीहरू ‘वैचारिक’ रूपमा एक हुन नसकेर पुनः छुट्टिए । २०६२÷६३ को जनआन्दोलनपछि लिम्बुवानवादी दल र समूहले आफूले लिम्बुवान राज्य मागेका जिल्लामध्ये पनि विशेषगरी इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङमा गतिविधि चर्काएका थिए ।

आधा दर्जनभन्दा बढीको संख्यामा रहेका लिम्बुवानवादी दल र समूह ‘एउटै दल’ घोषणा भएको करिब अढाई वर्षमा ३ धारमा विभाजित भए । यी दलमा जुट र फुट चलिरहेको र मुख्य राजनीतिक दर्शनबारे नै उनीहरू अन्योलमा रहेकाले जनसमर्थन उनीहरूलाई नभएको महेन्द्र रत्न बहुमुखी क्याम्पसको इतिहास विषयका अध्यापक मोहनसिंह थेबे बताउँछन् ।






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

अक्षय कुमार घाइते

अक्षय कुमार घाइते

बलिउड अभिनेता अक्षय कुमार घाइते भएका छन्। फिल्म ‘केसरी’को एक्सन सीनको शुटिङ्गका क्रममा उनी घाइते भएको भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।...

विश्वकै कान्छा निर्देशकद्वारा निर्देशित हैरानको टिजर सार्वजनिक

विश्वकै कान्छा निर्देशकद्वारा निर्देशित हैरानको टिजर सार्वजनिक

विश्वकै कान्छा निर्देशक सौगात विष्टले निर्देशन गरेको फिल्म हैरानको टिजर सार्वजनिक भएको छ । मुक्ति घले र श्रृष्टी घिमिरेको संयुक्त...

साउदीमा पहिलो पटक फेशन शो, दर्शक महिलामात्र

साउदीमा पहिलो पटक फेशन शो, दर्शक महिलामात्र

साउदी अरेबियामा पहिलोपटक फेशन शो भएको छ। साउदीको रियादमा सम्पन्न उक्त फेशन शोमा दर्शक भने महिलाहरूमात्र थिए।  उक्त फेसन शोमा सहभागी...

लिलि बिली : हिन्दी फिल्मको जोडजाड

लिलि बिली : हिन्दी फिल्मको जोडजाड

स्कटल्यान्ड तपाईंको ‘ड्रिम कन्ट्री’ हो र पर्दामै भए पनि त्यहाँका दृश्य देख्दा तपाईंको मन रमाउँछ भने ‘लिलि बिली’ हेर्नु राम्रै...