अविकासको अन्तर्कथा

मङ्गलबार, २५ पुष २०७४, ०८ : ५९ सम्पादकीय


मेलम्ची खानेपानी नामको अधुरो आयोजनाले राजधानी काठमाडौंका बासिन्दालाई मर्नु न बाँच्नुको अवस्थामा पु¥याएको छ । यो आयोजनाको कार्यान्वयन सुरु भएपछि राष्ट्रिय ढुकुटीको दोहन तीव्र गतिमा भइरहेको छ । ठेकेदार पोस्ने र राष्ट्रिय ढुकुटी सोस्ने अभियानमा यसका कर्मचारी र राजनीतिक नेतृत्व लागेका छन् ।

राजधानी काठमाडौंमा जताततै खनिएको छ । बुङबुङ्ती धुलो उडिरहेको छ । खानेपानीको अभिसप्त काकाकुल सपनालाई सिरानी हालेर राजधानीबासी पर्खिरहेका छन्, आफ्नो स्वास्थ्यलाई जोखिममा पार्दै । अन्यत्र मुलुकमा हुँदो हो त मेलम्ची खानेपानी आयोजना र ठेकेदार कम्पनीले यसको क्षतिपूर्ति तिरेर भ्याउने थिएनन् । धन्य, जनताको सहनशीलताले अन्याय सहिरहेको छ ।

जनस्वास्थ्यमात्र होइन, मुलुकको ढुकुटीमाथि पनि यो आयोजनाका सञ्चालकले गम्भीर घात गरेका छन् । जहिल्यै ‘ब्रेकथ्रु’ भन्दै ढुकुटी लुट्दै गर्ने बानी नै बसिसकेको छ यसका सञ्चालकलाई । मेलम्ची आयोजनाले नेतालाई गाडी चढ्न दिन्छ । तिनका आसेपासेलाई जागिर लाइदिन्छ । जोसुकै सत्तामा आए पनि मेलम्ची आयोजना तिनको आँखाको नानी बन्छ । आयोजनालाई पछि धकेल्दै लगेर त्यसबाट अवाञ्छित लाभ लिने एउटा समूह सरकारभित्रै सक्रिय छ । त्यसैले जनताको आँखामा छारो हालेर ‘लौ आइहाल्यो’ भन्दै ‘लखनउ लुट’ जारी छ ।

समयमै आयोजना पूरा नगर्दा अन्यत्र मुलुकमा सम्बन्धित कर्मचारीको कार्यक्षमता मूल्यांकनमा असर पर्छ । ठेकेदारको मूल्यांकनमा पनि त्यसले प्रभाव पार्छ । तर, यहाँ जति ढिला उति मालामाल हुने परिस्थिति बनाइएको छ । केही वर्षयता बन्द–हडताल आदिका कारण काम रोकिने गरेको छैन तर यसैलाई आधार बनाएर पनि विगतमा फाइदा लिने गरेको देखिएको छ ।


पछिल्लो समाचारअनुसार उच्च सरकारी अधिकारीको मिलेमतोमा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको सुरुङ निर्माण सम्पन्न नहुँदै इटालियाली ठेकेदार कम्पनी कोअपरेटिभ मुरातोरी एन्ड सिमेन्टिस्टी (सिएमसी) लाई २६ करोड रुपैयाँ भुक्तानी दिइएको छ । यो चलखेलमा खानेपानी तथा सरसफाइ मन्त्रालय, मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका पदाधिकारी संलग्न छन् । सम्बन्धित कम्पनीलाई उपकरणलगायतका सामग्री किन्न आर्थिक संकट भएको निहुँ पारेर यो रकम भुक्तानी गरिएको हो । कम्पनीले वित्तीय संकट भन्दै काम पूरा नहुँदै सात अर्ब २१ करोड रुपैयाँ भुक्तानी लिइसकेको छ । जब कि यो आयोजनाको कुल लागत सात अर्ब ७२ करोड रुपैयाँमात्र हो । सम्पन्न ९० प्रतिशत कामका आधारमा ठकेदारले ६ अर्ब ९४ करोड ८० लाख रुपैयाँमात्र भुक्तानी पाउनुपर्ने हो ।

ठेकेदारहरूले जहिल्यै आयोजनाको लागत बढाएर फाइदा उठाइरहेका छन् । त्यो फाइदामा हात चोपल्न बानी परेको हाम्रो सरकारी संयन्त्र त्यसैको प्रतीक्षामा रहने गरेको छ । यसै पनि यस्ता ठेकेदारले ‘मोबिलाइजेसन’ का नाममा सुरुमै रकम लिएर काम ढिलो गर्ने गरेको देखिएको छ । मेलम्ची आयोजनाको हकमा पनि त्यस्तै भएको छ । यसले आयोजनाको सुरुमै ‘मोबिलाइजेसन’ बापतको एक अर्ब ५४ करोड रुपैयाँमध्ये अहिलेसम्म एक अर्ब रुपैयाँमात्र घटाएको छ । ९० प्रतिशत कामबापतको रकम भुक्तानी हुँदा मोबिलाइजेसनका लागि लिएको रकम पूरा घटाइसक्नुपर्ने आवश्यकता महसुस कसैले पनि गरेको देखिएको छैन ।

कम्पनीले भेरिएसनका लागि ५८ करोड रुपैयाँ क्षतिपूर्ति माग गरेको थियो । बिचौलियामार्फत सो रकम भुक्तानीका लागि पहल गरिएको थियो । भेरिएसनको रकम माग्नुको औचित्य पुष्टि नहुने भन्दै संसद्को सार्वजनिक लेखा समितिले पनि चासो राखेको थियो । पछि लेखा समितिले पनि सो विषयलाई कुनै निष्कर्षमा नपु¥याई चटक्क छाडेको थियो ।

आयोजना सम्पन्न गर्न अझै डेढ वर्ष लाग्ने देखिएको छ, जब कि यो आयोजना गत दसैंमै सम्पन्न हुने भनेर डंका पिटाइएको थियो । यो मुलुकको विकास निर्माण समयमै सम्पन्न नहुनुपछाडि ठेकेदारहरूले लिएको काम पूरा नगर्नु नै हो । तिनले पाउने मोबिलाइजेसन रकमलाई लामो समयसम्म आफ्नो स्वार्थका लागि प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ । समयमै आयोजना पूरा नगर्दा अन्यत्र मुलुकमा सम्बन्धित कर्मचारीको कार्यक्षमता मूल्यांकनमा असर पर्छ । ठेकेदारको मूल्यांकनमा पनि त्यसले प्रभाव पार्छ । तर, यहाँ जति ढिला उति मालामाल हुने परिस्थिति बनाइएको छ । केही वर्षयता बन्द–हडताल आदिका कारण काम रोकिने गरेको छैन तर यसैलाई आधार बनाएर पनि विगतमा फाइदा लिने गरेको देखिएको छ ।

आफ्नो काम ढिला हुनुको कारण बन्द–हडताल वा अन्य यस्तै राजनीतिक गतिविधिलाई देखाएपछि आयोजनाको समय र लागत बढाउने अवसर प्राप्त हुन्छ । देशभित्र सञ्चालित सबैजसो आयोजनाको अवस्था यही हो । मेलम्चीले जस्तै तिनले पनि आयोजना ठेकेदारलाई जिम्मा लगाउने, परिचालन खर्च दिने र त्यसलाई वर्षौंसम्म लम्ब्याएर फाइदा उठाउने गरिएको छ । समयमा आयोजना नसक्दा सबैतिर पीडाको अवस्था छ । ठेक्का लिँदा थोरै लागतमा बनाउने दाबी गर्ने र पछि समय लम्ब्याएर फाइदामा पुग्ने मोडालिटीमा मुलुकको निर्माण क्षेत्र चलेको देखिएको छ । मेलम्ची खानेपानी आयोजना मुलुकको अविकासको ज्वलन्त नमुना हो । यसमा भइरहेको ढिलाइ र अनियमिततामाथि छानबिन र कारबाही नहुने हो भने अकर्मण्यतामै मुलुकको विकास अलमलिनेछ ।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

राष्ट्रिय ललितकला प्रदर्शनी सुरु

राष्ट्रिय ललितकला प्रदर्शनी सुरु

राजधानीमा बुधबारबाट ‘आठौं राष्ट्रिय ललितकला प्रदर्शनी’ सुरु भएको छ । नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आयोजनामा राजधानीको बबरमहलस्थित नेपाल कला परिषद्मा...

‘लिलिबिली’लाई चार करोड

‘लिलिबिली’लाई चार करोड

नायक प्रदीप खड्का र नवनायिका जसिता गुरुङ अभिनित प्रेमकथाको फिल्म ‘लिलि बिली’को पाँच दिने कलेक्सन सार्वजनिक भएको छ । फिल्म...

प्रेमलाई लाइफटाइम अचिभमेन्ट

प्रेमलाई लाइफटाइम अचिभमेन्ट

लिम्बु भाषा र संस्कृतिमा बनेका फिल्म तथा संगीतमा पुर्‍याएको योगदानको कदर गर्दै संगीतकार प्रेम पन्धाकलाई ‘एफएलएफ लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड’ प्रदान...

थिएटर ग्यारेजमा बाल नाटक

थिएटर ग्यारेजमा बाल नाटक

अभिनयको प्रशिक्षण लिइरहेका बालबालिकाहरुले एकै मञ्चमा एकै दिन तीन नाटक मञ्चन गरेका छन् । उनीहरुले आफ्ना आमाबुबाको स्नेह र कमजोरी...

Fixed Ad