असजिलोमा अर्थतन्त्र

शुक्रबार, २८ पुष २०७४, १० : ५१ सम्पादकीय


केही समययता वाणिज्य बैंकहरू ऋण दिन नसक्ने अवस्थामा पुगेका छन् । मुलुकका ठूलामध्येको एक सानिमा बैंकले सार्वजनिक रुपमै अतिआवश्यकबाहेक नयाँ ऋण दिन नसकेको बताइसकेको छ। मुलुकका २८ वाणिज्यमध्ये तीन सरकारी र केही ठूलाबाहेक अरु बैंक नयाँ कर्जा दिन नसक्ने अवस्थामा पुग्नु चिन्ताजनक स्थिति हो । राष्ट्रबैंकले बनाएको नियमअनुसार बैंकहरुले संकलित निक्षेपको ८० प्रतिशतसम्म ऋण दिन सक्छन् । अहिले सबै बैंक निक्षेपको औसतमध्ये ७७ प्रतिशतसम्म ऋण गइसकेको छ । बैंकहरूले ऋणमात्र दिने तर त्यसको अनुपातमा निक्षेप नआउने भएकाले यस्तो अवस्था आएको हो । वाणिज्य बैंकहरू ऋण दिन नसक्ने अवस्थामा पुग्नुपछाडि केही कारण छन् । विगतमा जस्तै सरकारले चालू आर्थिक वर्षमा पनि बजेट खर्च गर्न नसक्नु प्रमुख हो । चालू आर्थिक वर्षको आधा समय (पुस २५ सम्म) पनि सरकारले ३० प्रतिशतमात्र बजेट खर्च गरेको छ । यसमा पनि पुँजीगत बजेट खर्चको अवस्था झनै नराम्रो छ । पुस २६ सम्म पुँजीगत बजेट १३ प्रतिशतमात्र खर्च गरिएको छ । अर्कोतिर स्थानीय तहलाई दिएको एक खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँमध्ये धेरै खर्च हुन सकेको छैन । 

बैंकमा पैसा पुर्‍याउन सबैभन्दा पहिला सरकारले खर्च बढाउनुपर्छ । विगतमा जस्तै यस वर्ष पनि सरकारी खर्च वर्षको अन्त्यमा मात्र बढी गर्ने हो भने मुलुकको आगामी दिन त्यति सुखद हुनेछैन । त्यसले भ्रष्टाचार र अकर्मण्यतामात्र बढाउनेछ।

भर्खरै सम्पन्न संघ र प्रदेशको चुनावमा गरिएको खर्च अनुमानविपरीत अझै बैंकिङ प्रणालीमा नआउनु अर्को कारण हो। निर्वाचनका बेला सरकारले मात्र करिब २३ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेको थियो । उम्मेदवारले गरेको सम्पूर्ण खर्च जोड्दा एक खर्ब रुपैयाँमाथि पुगेको अनुमान छ तर त्यो पैसा अहिलेसम्म बैंकिङ प्रणालीमा नआउनुको कारण के हुन सक्छ ? के खर्च गरिएको भन्ने रकम यथार्थमै खर्च भयो वा बिलमात्र आएका कारण त्यो यथार्थमै कतै लुकेर बसेको छ ? बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरू भने बजारमा पुगेको पैसा बैंकिङ प्रणालीमा आउन कम्तीमा तीन महिना लाग्ने ठान्छन् । बैंकहरू आफैंले जथाभावी लगानी गर्नु अर्को कारण हो । बैंकहरूले निक्षेप संकलनमा कमी आउँदा पनि जथाभावी लगानी गर्दै आएका छन् । बैंकका उपल्लो तहका कर्मचारीको वृत्ति विकास उनीहरूको कर्जा लगानी र नाफासँग जोडिएको हुन्छ । कतिपय बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको नियुक्तिकै बेला लगानी र नाफाको लक्ष्य  तोकिएको हुन्छ । बैंकमा लगानीयोग्य पुँजी अहिले औसतमा ३ प्रतिशतमात्र छ । तीन सरकारी र अन्य केही निजी बैंकमा ऋण दिने पैसा पर्याप्त भए पनि धेरै बैंकको लगानी लगभग सीमासम्मै (८० प्रतिशत) पुगेको छ । नियमनकारी संस्था राष्ट्रबैंकले आवश्यकतानुसार अनुगमन गर्नुपर्ने दायित्व यहाँ देखिन्छ । रेमिटेन्स वृद्धि स्थिर हुनु अर्को कारण हो । अघिल्ला वर्षतिर विदेशबाट आउने रेमिटेन्स वृद्धि ३० प्रतिशतसम्म हुने गरेकामा यो वर्ष स्थिर भएको छ । रेमिटेन्स कम भएपछि स्वभावैले बजार र बैंकमा पैसा कम पुग्छ। 

ऋण दिने पैसा नभएपछि यसको असर सर्वत्र पर्छ । सबैभन्दा ठूलो मार व्यवसायीलाई पर्छ। उद्योगी व्यवसायीले केही रकम आफूले लगानी गरी बाँकी बैंकबाट कर्जा लिएर जोहो गर्ने हो । बैंकहरुले ऋण दिन छाडेपछि स्वभावैले व्यापार व्यवसायमा असर पर्छ। कुनै बैंकबाट ऋण पाए पनि चर्को ब्याजले उत्पादन लागत बढी उत्पादन महँगो हुँदा उपभोक्तामा समेत नकारात्मक असर पर्छ । यस्तो उत्पादनले विदेशी वस्तुसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन हुन्छ। निर्यातमूलक उद्योग र व्यवसाय दुवै धराशयी हुने अवस्था आउँछ । समग्रमा व्यापारिक र औद्योगिक क्रियाकलाप घटेर मुलुकको अर्थतन्त्र प्रभावित हुन्छ। निर्वाचनपछि मुलुक आर्थिक समृद्धिमा जाने भन्ने अपेक्षामा समेत नकारात्मक असर पर्नेछ। यस्तोमा सरकारले राजस्व उठाउन सक्नेछैन भने पैसा नहुँदा खर्च गर्न पनि सक्नेछैन । बैंकमा पैसा नहुँदा फाइदा पुग्ने एउटामात्र वर्ग बचतकर्ता हो । पछिल्लो समय बैंकले सर्वसाधारणबाट लिने निक्षेपको ब्याजदर बढाएका छन्। पैसा पर्याप्त हुँदा निक्षेपकर्तालाई २–३ प्रतिशतमात्र ब्याज दिएका बैंकले अहिले मुद्दतीमा ११ प्रतिशतसम्म ब्याज दिएका छन्। बचतको ब्याज पनि ६ प्रतिशतसम्म पुगेको छ । अतः बैंकमा पैसा पुर्‍याउन सबैभन्दा पहिला सरकारले खर्च बढाउनुपर्छ । विगतमा जस्तै यस वर्ष पनि सरकारी खर्च वर्षको अन्त्यमा मात्र बढी गर्ने हो भने मुलुकको आगामी दिन त्यति सुखद हुनेछैन । त्यसले भ्रष्टाचार र अकर्मण्यतामात्र बढाउनेछ। 

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

अस्मिता ‘राइजिङ स्टार’

अस्मिता ‘राइजिङ स्टार’

जधानीको गोल्फुटारस्थित लोयल्टी एकेडेमीमा अध्ययनरत अस्मिता खड्का यो वर्षको ‘राइजिङ स्टार’ विजेता बनेकी छन्। ...

प्रेमध्वजलाई ‘अजर अमर सम्मान’

प्रेमध्वजलाई ‘अजर अमर सम्मान’

गायक तथा संगीतकार प्रेमध्वज प्रधानलाई ‘अजर अमर सम्मान २०७५’ बाट सम्मान गरिने भएको छ । संगीतकार संघ नेपालले शुक्रबार काठमाडौंबाट...

‘प्रेमवाणी’मा मिथुन–आरोही जोडी

‘प्रेमवाणी’मा मिथुन–आरोही जोडी

पछिल्लो समयमा प्रेमकथाका फिल्म बन्ने र रिलिज हुने क्रम बढ्दो छ । यही मेसोमा प्रेमकथाकै कुरा बोल्ने नयाँ फिल्म ‘प्रेमवाणी’को...

बिटुडी र प्रितमलाई एक लाख

बिटुडी र प्रितमलाई एक लाख

आगामी जेठ १८ गतेबाट प्रदर्शनमा आउने फिल्म ‘बेबी आइ लभ यू’को गीत ‘कान्छी मायालु’ गाउने र यसको उत्कृष्ट कभर भिडियो...