किसानका कठिनाइ

बिहिबार, ११ माघ २०७४, ०९ : ४० सम्पादकीय


कृषिप्रधान मुलुकमा सबैभन्दा बढी समस्यामा कोही परेका छन् भने ती हुन् किसान । मुलुकको राजनीतिमा किसानको उत्थान र कृषि क्रान्तिको नारा सबैले दिएका छन् तर समस्या पर्दा किसान एक्लै हुन्छन् । किसानले आफ्नो उत्पादनको बजार हेरेर काम गर्ने भए पनि नीतिगत अस्थिरताले उनीहरू जहिल्यै पिरोलिनुपर्ने अवस्थामा छन् । घरेलु उपभोगका निम्ति स्वदेशी उत्पादन उपलब्ध भए पनि विदेशी आयातित कृषिजन्य वस्तुको निर्बाध प्रवेशले तिनलाई जहिल्यै मर्कामा पार्ने गरेको छ । नेपाली किसानले मेहनत गरी कृषि उपज बढाएर निर्यात गर्न थाले भने छिमेकी भारतले कुनै न कुनै रुपमा अवरोध गर्ने गरेको छ । अहिले भारतको यस्तै अवरोधका कारण अदुवा खेती गरिरहेका पूर्वी नेपालका किसानले ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ । यो अवस्था लगभग प्रत्येक वर्षजसो आइरहेको छ । गत वर्ष पनि काँकडभित्ता नाकासँग जोडिएको भारतको पानीट्यांकी भन्सारले विभिन्न बहानामा नेपाली अदुवा निकासीमा रोक लगाएको थियो । कहिले नेपाली अदुवाको नाममा चिनियाँ अदुवा आएको भन्दै निर्यातमा अवरोध हुन्छ । कहिले क्वारेनटाइन जाँचका लागि भन्दै कोलकातासम्म पु¥याउनुपर्ने अवस्था सिर्जना गरिन्छ । यस्ता घटनाले कैयन दिनसम्म नेपाली किसानको मूल्यवान् उत्पादन नाकामै असरल्ल अवस्थामा रहने गरेको छ।

नेपाली किसानले मेहनत गरी कृषि उपज बढाएर निर्यात गर्न थाले भने छिमेकी भारतले कुनै न कुनै रुपमा अवरोध गर्ने गरेको छ । अहिले भारतको यस्तै अवरोधका कारण अदुवा खेती गरिरहेका पूर्वी नेपालका किसानले ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ।

नेपालीले अहिले भोगिरहेको अदुवाको जस्तै समस्या कहिले अलैंचीमा त कहिले अम्रिसोजस्ता कृषिजन्य उत्पादनको निकासीमा पनि देखिएको हो । नेपाली गलैंचादेखि पस्मिनासम्मको अवस्था विगतमा यस्तै रहेको हो । नेपाली वनस्पति घिउले भोग्नुपरेको निकासी समस्याबारे पनि नेपाली भुक्तभोगी छन् । नेपाल–भारतबीचको वाणिज्य सन्धिले नेपाली कृषिजन्य उत्पादन भारत निकासीका लागि सुविधा दिएको छ । यस्ता उपज निकासीमा भारतले कुनै पनि नाममा भन्सार नलिनुपर्ने हो । अदुवाले पनि यही सुविधाअनुसार निकासीको मौका पाउँदै आएको थियो तर पछिल्ला वर्षमा भारतीय किसानले अदुवा उत्पादन गर्न थालेपछि तिनलाई संरक्षण गर्न त्यहाँको प्रान्त र केन्द्र सरकारको दबाबमा नेपाली उत्पादनका निम्ति अनेकन झन्झटको अवस्था भन्सार नाकामा सिर्जना गर्न थालिएको छ । केही दिनदेखि नेपाली किसानको उत्पादनले निकासी हुन नपाएपछि उनीहरु लाई परेको समस्याबारे दिनहुँजसो समाचार छापिइरहेका छन् । यस अर्थमा यो समस्याबारे नेपाल र भारत दुवै देशका सरकार जानकार भए पनि समाधानका उपाय निकाल्न सकेका छैनन् । भारत सरकारले जहिल्यै आफ्ना किसानलाई प्रोत्साहित गर्छ । कृषिमा सहुलियत दिएर समेत उत्पादन बढाउने नीति अंगीकार गरेको देखिन्छ । नेपाल सरकारले भने कहिल्यै किसानलाई प्रोत्साहित गर्न सकेको छैन । भारतले आफ्ना किसानको हितका लागि आयात हुने वस्तुमा रोक लगाउँछ भने नेपालले यहींका किसानलाई स्वदेशी उत्पादन बढाउन किन प्रोत्साहित गर्न सकेको छैन ?

नेपालमा उत्पादन हुने तरकारी र कृषिजन्य उपज भारत र चीन दुवै देशबाट निर्बाध आइरेहका छन् । पछिल्ला केही वर्षयता नेपाल लगभग अन्डा र कुखुराको मासुमा आत्मनिर्भर भइसकेको अवस्था छ । यहाँ किसानलाई प्रोत्साहित गर्ने हो भने वार्षिक करिब एक खर्बबराबरको कृषिजन्य उत्पादन भई व्यापार घाटा कम गर्न सहयोग पुग्छ । अहिले नेपालको निर्यात तथा आयातको अनुपात नसुहाउँदो अवस्थामा छ । हामी एक रुपैयाँको सामान निर्यात गर्दा १५ रुपैयाँको सामान आयात गरिरहेका छौं । स्वदेशी किसानलाई सिँचाइ, मल र सहुलियत ऋण व्यवस्था गर्ने हो भने देशको उत्पादन बढ्नेमात्र छैन, त्यसले रोजगारीका सम्भावना पनि बढाउँछ । आज नेपालीले रोजगारीका लागि अत्यन्त कठिन श्रम बजारमा जाँदा जीवन गुमाउनुपर्ने अवस्था छ । मुलुकले गर्ने ८ खर्बको आयात र करिब ८० अर्बको निर्यातले अर्थतन्त्र धानिन सक्दैन । कुनै वस्तु निर्यात हुन थाल्यो भने पनि त्यसमा अवरोध आउन थाल्छ । नेपालले खसीबोका आयात गर्न मात्र १५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खर्च गर्ने गरेको छ । किसानका समस्यामा ध्यान दिने हो भने आन्तरिक खपतका निम्ति उत्पादन बढाउन सकिन्छ । यहीं बाख्रा पालन गर्ने हो भने पनि राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा ठूलो टेवा पुग्नेछ । धनियाको सागसमेत विदेशबाट आयात गरेर अर्थतन्त्र कसरी दिगो बन्छ ? अदुवामा निकासीका सन्दर्भमा अहिले देखिएको किसानप्रतिको अन्यायपूर्ण स्थितिमा सुधार गर्न सरकारले बेलैमा ध्यान पु¥याए मात्र मुलुक समृद्धिको बाटोमा अघि बढ्नेछ ।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

‘मंगलम्’लाई पाँच अवार्ड

‘मंगलम्’लाई पाँच अवार्ड

डिजिटल मोडलमा बनेका फिल्मलाई प्रोत्साहित गर्न राजधानीमा बिहीबार आयोजना गरिएको १० औं संस्करणको ‘डि सिने अवार्ड २०७५’ फिल्म ‘मंगलम्’ले प्रतिस्पर्धामा...

प्रहरी र अपराधीबीचकोे ‘चक्कर’

प्रहरी र अपराधीबीचकोे ‘चक्कर’

अपराधको विषयबस्तु समेटेर तयार पारिएको फिल्म ‘चक्कर’को ट्रेलर र फस्टलुक सार्वजनिक भएको छ। राजधानीमा बिहीबार फिल्म युनिटले पत्रकारमाझ फस्टलुक र...

एकै स्टेजमा तीन विजेता

एकै स्टेजमा तीन विजेता

एउटै स्टेजमा एकसाथ तीन विजेता छानिने भएका छन्। ग्ल्याम वल्र्ड इन्टरटेनमेन्टले आगामी असार १ गते राजधानीमा आयोजना गर्न लागेको ‘मिस...

भ्यान गगलाई सृष्टिको सम्मान

भ्यान गगलाई सृष्टिको सम्मान

नेदरल्यान्डमा जन्मिएका महान् चित्रकार भिन्सेन्ट भ्यान गगलाई समर्पण गर्दै फिल्म ‘रोमियो एन्ड मुना’ले गीत सार्वजनिक गरेको छ। फिल्मले भ्यान गगका...