कर्पाेरेट कुराकानी

‘वैदेशिक लगानी आउन नसक्नुमा सरकारको दोष छ’

मङ्गलबार, २५ बैशाख २०७५, १६ : १८ नागरिक


करोडौंको कारोबार । पाँच उद्योगमा काम गर्ने सयौं कर्मचारीलाई गर्नुपर्ने खटनपटन । प्रविधिको तीव्र परिवर्तन । असहयोगी कर्मचारीतन्त्र । राजनीतिक दलका कार्यकर्तालाई चन्दा दिनुपर्ने उस्तै दबाब । अनिश्चित औद्योगिक माहोल । देशका विभिन्न भागमा रहेका उद्योगको हालखबर बुझ्न पटक–पटक गरिरहनु पर्ने दौडधुप । 

 वर्षौंदेखि यसरी नै चल्दै आएको व्यवसायी पशुपति मुरारकाको दैनिकी हेर्दा लाग्छ उनी निकै तनावमा हुन्छन् । र, उनले आफ्नो जीवनशैली तनावै–तनावमा गुजारिरहेका होलान् भन्ने लाग्ला तर वास्तविकता भने फरक छ । जति मुरारकामाथि कामको दबाब र व्यस्तता छ, त्यति नै उनले जीवनशैलीलाई सरल र सहज बनाएका छन् । घरपरिवारसँग भरपुर मनोरञ्जन गरिरहेका पनि हुन्छन् । खुसीका लागि विभिन्न बहाना खोजिरहेका हुन्छन् । यो सब कसरी सम्भव भइरहेको छ त ? नागरिक परिवारका लागि विश्वमणि पोखरेल र रुद्र खड्कासँग कुरा गर्दै मुरारकाले यसरी सुनाए भित्री रहस्य । 

सधैँ व्यस्त भइरहने उद्योगी÷व्यवसायीको घरायसी दिनचर्या कसरी चल्दैछ ?

जीवन बिताउने आफ्नै तरिका हुन्छन् । मुख्य कुरा समयको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने हो । समयको व्यवस्थापनले नै हरेक व्यक्तिलाई समाजसँग जोड्न सघाउ पु-याउँछ । व्यक्ति जतिसुकै धनी होस् या गरिब उसका लागि परिवारपछि चाहिने भनेको समाज नै हो । यदि कुनै पनि व्यक्ति समाजबाट टाढिन्छ भने त्यो व्यक्तिले मानवीय गुण गुमाउन थालिसकेको हुन्छ । 

मेराे विचारमा नेपाली अलि बढी उपभाेक्तामुखी भए कि भन्ने लाग्न थालेकाे छ । जति अाम्दानी गरिरहेका छन् । त्यति नै रकम खर्च भइरहेकाे छ । 

तपाईंले कसरी घरपरिवार र कार्यालयको व्यवस्थापन गरिरहनु भएको छ ?

मेरो कुरा गर्नुपर्दा उद्योग धन्दा चलाउँदा अनेक समस्या आउँछन् तर म ती समस्यालाई केवल कामकाजी रूपमा आउने समस्याभन्दा माथि कहिल्यै लिन्नँ । 

देशका विभिन्न स्थानमा रहेका पाँच उद्योग चलाउँदा अनेक समस्या र तनाव आउँछन् ।  तर, म कार्यालयको काम कार्यालयमै छाडेर मात्र घर फर्कन्छु । त्यसरी घर फर्कंदा आउने खुसीमा निकै रमाउँछु । फेरि व्यक्तिले तनाव बोकेर मात्र समाधान हुने पनि त होइन !

व्यक्तिले चाहेर वा नचाहेर तनाव सिर्जना या समाधान हुने हो भने तनाव कसले रोज्थ्यो होला र ? जुन व्यक्तिले तनावलाई जुन कामका लागि हो त्यसमै सीमित राख्ने क्षमता बनाउन सक्यो त्यो व्यक्ति खुसी हुन्छ । सफल हुन्छ । यसो गर्न सकिएन भने तनावले मान्छेलाई सिध्याउँछ । कार्यालयको काममा आउने विभिन्न अवरोधलाई कार्यालयमै सीमित राख्ने गरेका कारण म र मेरो परिवार वर्षौंदेखि खुसी छौं । मैले कार्यालयमा भोगेका तनावका कारण दुई छोरी (श्रुति र वेदिका) तथा छोरा (अनन्त) र पत्नी (श्रद्धा) कहिलै निराश हुँदैनन् । 

घर फर्कंदा म  सधैँ हँसमुख हुन्छु । कार्यालयमा जस्तोसुकै समस्या आए पनि घरमा हाँस्दै फर्कने बानी छ । मेरो खुसी देखेर पत्नी र छोराछोरी खुसी हुन्छन् । सबैको खुसीका लागि म घर फर्कंदा सधैँ चराजस्तो हुन्छु ।

अनि, खानपिनको बानी कस्तो छ नि ?

म शुद्ध शाकाहारी हुँ । काठमाडौंमा रहँदा सकभर पत्नीले पकाएको खाना नै रुचाउँछु । काठमाडौंमा हुँदा पत्नी श्रद्धाले तयार पारेको ब्रेकफास्ट लिएर बिहान ९–१० बजेसम्म बिजुलीबजारमा रहेको मुरारका अर्गनाइजेसनको कार्यालयमा पुग्छु । र, दिउँसो पनि सकभर उनले नै तयार पारेको लञ्च लिन घर फर्कन्छु । एकातिर शुद्ध शाकाहारी भएकाले जहाँजुकै खान मन लाग्दैन भने अर्कोतर्फ पत्नीले पकाएको खाना नै निकै मन पर्छ । सकभर घरमै पाकेको खाना खान पाऊँ भन्ने चाहना हुन्छ  । 

अलिकति फरक प्रसङ्गमा कुरा गरौं नेपालमा उद्योग धन्दा चलाउन गाह्रो/सहज के छ ?

यसमा हरेकका आ–आफ्नै अनुभव होलान् । मेरो अनुभव भने त्यति सकारात्मक छैन । वर्षौंदेखि उद्योगी, व्यवसायीप्रति कर्मचारीको मनपरी छ । उद्योगी, व्यवसायी भनेका चोर, फटाहा हुन् भन्ने कर्मचारीतन्त्रको सोच छ । जुन आजपर्यन्त सुधार हुन सकेको छैन । 

तपाईं यस्तो आरोप कसरी लगाउँदै हुनुहुन्छ ?

यो कुरा कर्मचारीको व्यवहारबाट देखिने हो । हामी यसका भुक्तभोगी हौं । एउटा शाखा अधिकृतले चाहने हो भने अनेक आरोप लगाएर कुनै पनि उद्योग, व्यवसाय बन्द गर्ने हैसियत राख्छन् । उद्योगी, व्यवसायीलाई जे गरे पनि हुन्छ भन्ने सोच राज्य संयन्त्रसँग छ । जसले गर्दा नेपालको निजी क्षेत्रले विकास गर्न नसकेको हो । निजी क्षेत्रको विकास भएन भने देशको अर्थतन्त्र सुदृढ हन सक्दैन भन्नेबारे धेरैलाई थाहा छ तर व्यवहारमा कर्मचारीको मनपरीतन्त्र छ । 

नेपालको निजी क्षेत्र पनि इमान्दार हुन नसकेका कारण राज्यको नजर नकारात्मक भइरहेको हो भनिन्छ नि ?

यो आरोप गलत हो । निजी क्षेत्रका सबै व्यक्ति दूधले नुहाएका छन् भन्ने मेरो दाबी पनि होइन । तर, केही व्यक्तिलाई हेरेर पूरै क्षेत्र खत्तम छ भन्न मिल्दैन  । फेरि निजी क्षेत्रलाई सही बाटोबाट हिँडाउने दायित्व सरकारको पनि हो । राज्यको तर्फबाट निजी क्षेत्रलाई सम्मान गर्न जान्नु पर्छ । 

२०४८ मा बहुदलीय व्यवस्थाको आगमनपछि तत्कालीन सरकारले जसरी खुला बजार अर्थ नीति अंगीकार ग¥यो । त्यसको मर्मअनुसार निजी क्षेत्रले काम गर्न नसकेको पनि आरोप सुनिन्छ नि ?

२०४८ पछि नेपालले उदार खुला बजार अर्थनीति लिएको हो । त्यसपछि निजी क्षेत्रको विकास हुन थालेको हो । निजी क्षेत्रको योगदानकै कारण अर्थतन्त्रको अहिलेको अवस्था आएको हो । पछिल्लो क्षेत्रमा केही भएन भन्ने होइन । उदार अर्थतन्त्रको नीतिका कारण मिडिया, बैंक, बिमा, हवाई कम्पनीले राम्रो विकास गरेका हुन् । 

निर्माण सामग्रीकै कुरा गर्दा सिमेन्ट र स्टिल उत्पादनमा नेपाली उद्योगले राम्रो गरेका छन् । निजी क्षेत्रले जति गर्नुपथ्र्यो त्यति गर्न भने नसकेको पक्का हो । त्यसका लागि असहयोगी राज्य संयन्त्र र १० वर्षे माओवादी द्वन्द्व बाधक रहे । माओवादी द्वन्द्व सुरु नभएको भए उत्पादनमूलक क्षेत्रको धेरै विकास भइसक्थ्यो । द्वन्द्वकालमा जति उद्योग काठमाडौंमा थिए । ती राम्रैसँग चले । राजधानीबाहिर रहेका उद्योग द्वन्द्वको मारमा परे । अधिकांश उत्पादनमूलक संस्था काठमाडौंबाहिर थिए । त्यसैले उत्पादनमूलक क्षेत्रको राम्रो विकास हुन सकेन । र, आज पनि अधिकांश उत्पादनमूलक संस्था काठमाडौंबाहिर नै छन् । 

राज्यले उदार अर्थतन्त्रको नीति लिए पनि व्यवहारमा सोहीअनुसार काम नगरेको बताउनु भयो । कसरी ?

राज्यले उदार अर्थतन्त्रको नीतिलाई अँगाले पनि व्यवहारमा अझै देखाउन नसकेको सत्य हो । उदार अर्थतन्त्रको सबभन्दा मजा भनेको बजारमा कसैको दबदबा (सिन्डिकेट) रहँदैन भन्ने हो तर नेपालमा अझै यातायात लगायतका कैयन क्षेत्रमा सिन्डिकेटको रजगज कायम छ । सरकारी निकायको मिलेमतोबिना सिन्डिकेटले कसरी निरन्तरता पाइरहेको होला र ? यस्ता अनेक उदाहरण छन् । खुला बजार अर्थनीति भनिए पनि व्यवहारमा नेपालको अर्थतन्त्र अभैm राज्यकेन्द्रित नै छ । कर्मचारीले आफूलाई ठालू ठान्छन् । व्यवसायी निमुखाजस्ता भइरहेका छन् । कर्मचारी गोल ठोकिरहेका र व्यवसायी गोल खाइरहेको अवस्था छ । पछिल्लो समयमा सरकारले सडकको सिन्डिकेट हटाउन गरेको प्रयास भने सकारात्मक छ । 

वर्तमान सरकारले आर्थिक समृद्धिमा जोड दिइरहेको बताउने गरेको छ । तपार्इं आर्थिक समृद्धि हुनेमा कत्तिको आशावादी हुनुहुन्छ ?

हो, नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्रको गठबन्धनबाट बनेको वर्तमान सरकारले आर्थिक समृद्धिलाई जोड दिइरहेको छ । बहुदलीय व्यवस्थाको आगमनपछिको २५ वर्षमा २५ वटा सरकार बेहोरेका हरेक जनताको यतिखेरको चाहना पनि आर्थिक समृद्धि नै हो । 

अहिलेको सरकारले जे भनिरहेको छ, त्यो विगतमा पनि हरेक सरकारले भन्ने गर्थे । तर, मुख्य सवाल देशको शासन सञ्चालन गर्ने दलका नेता र कर्मचारीतन्त्रको मानसिकता परिवर्तन हुनुपर्छ । जो अहिलेसम्म हुन सकेको छैन । स्रोत, साधनको उपलब्धता राम्रै भएकाले सरकारको अलिकति इच्छाशक्ति हुने हो भने आर्थिक समृद्धि र देश विकास गर्न गाह्रो छैन । देशको विकास गर्न एकातिर मानसिकता परिवर्तन हुन जरुरी छ भने अर्कोतर्फ बलियो कानुन र ती कानुन कार्यान्वयनमा जोड दिनुपर्छ । 

 कर्मचारीतन्त्रले अहिलेको जस्तो अधिकार छोड्न नचाहने र राजनीतिक दलका नेताले त्यसमा चासो नदिने हो भने अहिलेको परिवर्तनले उपलब्धि हुन सक्दैन । संविधानमा खुला बजार अर्थनीति लेखिए पनि कानुन भने पुरानै छ । त्यस्तै नेपालमा उद्योग धन्दाको विकासका लागि प्रमुखमध्ये पर्ने अर्को समस्या नीतिमा भइरहेको अनिश्चितता  छ ।  

नीतिमा कसरी अनिश्चितता भयो ?

व्यवसायीले बैंकसँग लिएको ऋणको ब्याजदर पटकपटक परिवर्तन हुँदासमेत सरकारले चासो दिँदैन । अर्बौं रुपैयाँ ऋण लिने उद्योगीलाई बैंकले ५ प्रतिशत ब्याजदर मात्र बढाउने हो भने त्यो टाट पल्टिन्छ । उद्योगीलाई टाट पल्टाएर देशको आर्थिक समृद्धि हुने होइन । 

उद्योग लगाउनु र त्यसलाई कसरी चलाउने भन्नेबारेमा सबै जिम्मेवारी बोक्नु व्यवसायीको दायित्व भए पनि नीतिको सुनिश्चितता गरिदिनु सरकारको दायित्व हो । नीतिमा सुनिश्चितता नहुने हो भने व्यवसायी उत्पादनमूलक क्षेत्र छाडेर ट्रेडिङको सेक्टरमा जानसक्ने खतरा रहन्छ । अहिले त नेपालमा व्यवसायी जति सबै चोर फटाहा र कर्मचारीजति सत्य हरिशचन्द्र जस्तो भएका छन् । यस्तो शैलीले कतै देशमा आर्थिक समृद्धि होला र ? राजनीतिक दलले कर्मचारीतन्त्रलाई नियन्त्रणमा लिन सक्नु पर्छ । हुँदाहुँदा पछिल्लो समयमा अदालत पनि स्वतन्त्र नभएजस्तो भान परिरहेको छ । अदालत कमजोर हुँदा यतिखेर मैदान रेफ्रिविहीन जस्तै छ ।   व्यवसायी भनेका कमाउन मात्र आएका होइनन् । व्यवसायी हातमा २५ रुपैयाँ भयो भने एक सय रुपैयाँ लगानी गर्ने मान्छे हुन् । अन्ततः त्यसले अर्थतन्त्रको विकासमा टेवा पु-याइरहेको हुन्छ ।

 राज्य लगानीबिना निजी क्षेत्रको साझेदार हो । व्यवसायीले जति कमाउँछन्, त्यसको निश्चित रकम राज्यलाई कर तिरिरहेका हुन्छन् । त्यस्तै उद्योगमा काम गर्ने कर्मचारीले पनि राज्यलाई कर नै बुझाउँछन् । यदि उद्योगीले व्यवसाय नगरेको भए राज्यले कहाँबाट कर पाउँथ्यो ? राज्य संयन्त्रकै कारण नेपालका व्यवसायीले गर्वका साथ आफूले कमाएको रकम खुलाउन सकेका छैनन् । यसमा मिडियाले समेत नकारात्मक भूमिका खेलिरहेको छ । 

पछिल्लो समयमा बैंक तरलताको समस्याले आक्रान्त भइरहेको पाइन्छ । यसको समाधान के हो जस्तो ठान्नु हुन्छ ?

म अर्थविद त होइन । तर, मेरो विचारमा नेपाली अलि बढी उपभोक्तामुखी भए कि भन्ने लाग्न थालेको छ । जति आम्दानी गरिरहेका छन् । त्यति नै रकम खर्च भइरहेको छ । स्वदेशमा उत्पादन छैन । बाहिरबाट ल्याएर हरेक वस्तुको उपभोग गर्नुपर्छ । अत्यधिक खर्च गर्ने बानीले रकम बाहिर गइरहेकाले तरलता बढिरहेको  हो जस्तो लाग्छ । 

नेपालमा वैदेशिक लगानीबारे धेरै कुरा सुनिन्छ तर रकम भने आएको देखिँदैन । समस्या कहाँनेर छ ? 

भौतिक पूर्वाधारको विकास नभई देशको विकास हुन नसक्ने र भौतिक पूर्वाधारको विकासबिना आर्थिक अवस्थामा सुधार नहुने अर्थतन्त्रको सामान्य चक्र हो । 

भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि लगानी भने बढी नै लाग्ने गरेको छ । लगानीको अभावमा विकास हुन नसकेको धेरै वर्षदेखिको समस्या हो । नेपाललाई मात्र नभई यतिखेर अमेरिका, जापान, चीन, भारतजस्ता विकसित देशलाई पनि वैदेशिक लगानी आवश्यक परिरहेको छ । खाली फरक के हो भने कुन देशलाई कस्तो वैदेशिक लगानी आवश्यक परेको छ भन्ने मात्र हो । विकसित देशले फरक क्षेत्रमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउन खोजेका होलान् । गरिव देशको प्राथमिकता त्यो भन्दा फरक होला । मेरो विचारमा नेपालले वैदेशिक लगानीका लागि सबै क्षेत्र खुला गर्नुपर्छ । पछिल्लो समयमा त्यो भइरहेको पनि छ । तैपनि लगानी वृद्धि हुन सकेको छैन । 

स्वदेशमा लगानीको अभाव हुँदा विदेशबाट लगानी भित्र्याएर कैयन देशले आर्थिक समृद्धि गरेका छन् । नेपाल सरकारले पनि पटकपटक विभिन्न सभा, सम्मेलन गरेर वैदेशिक लगानी भित्र्याउने प्रयास गरेको पाइन्छ । वास्तविकतामा भने नेपालको वैदेशिक लगानी उत्साजनक छैन । मेरो अनुभवमा वैदेशिक रोजगारी भित्रिन नसक्नुमा मुख्य दोष सरकारकै छ ।  

कर्मचारी र समग्र राज्य संयन्त्रको नकारात्मक व्यवहारले वैदेशिक लगानी आउन सकेको छैन । राज्य संयन्त्रणको अहिलेकै रवैया कायम हुने भने आज मात्र होइन भविष्यमा पनि नेपालमा वैदेशिक लगानी आउँदैन । कर्मचारीको मनपरीका कारण स्वदेशी उद्योगी नै जोखिममा छन् । यस्तो बेला कसरी विदेशी लगानी आउँछ ? नेपालमा लगानी गर्ने बेला लगानीकर्ताले आफ्नो लगानी कत्तिको सुरक्षित हुन्छ भनेर हेरिहाल्छ नि । नेपालमा लगानी गर्नेहरू अहिले देखिएको जोखिम बोक्न÷धान्न तयार छैनन् । वैदेशिक लगानी भित्र्याउने सरकारको चाहना हो भने गम्भीर भएर नियम, कानुन र व्यवहारको पुनरावलोकन गर्ने बेला आएको छ । 

अन्त्यमा, तपाईंका भावी औद्योगिक योजना चाहिँ के छन् नि ?

यतिखेर म र मेरो समूहले अर्घाखाँची सिमेन्ट, पशुपति पेन्टस, सुप्रिम सिमेन्ट, पशुपति आइरन र बागेश्वरी आइरनका कम्पनी चलाउँदै आएका छौं । ती सबै उद्योगमा करिब एक हजार पाँच सयले रोजगारी पाइरहेका छन् । 

सरकारले वैदेशिक लगानी भित्र्याउन नसके पनि अर्घाखाँची सिमेन्टमा भने विदेशी (भारतीय) लगानी पनि छ । सात सय करोड रुपैयाँ लगानी रहेको उक्त कम्पनीमा साढे सत्र प्रतिशत विदेशी लगानी छ । अहिले हामी अर्घाखाँची सिमेन्टको क्षमतालाई दोब्बर पार्न गइरहेका छौं ।  हाल दैनिक ३० हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन गर्दै गइरहेको अर्घाखाँची सिमेन्टले बैशाखदेखि दैनिक ६० हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन गर्ने तयारीमा छौं । 






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

सलमान खानको नेपाल भ्रमण दोस्रो पटक स्थगित

सलमान खानको नेपाल भ्रमण दोस्रो पटक स्थगित

बलिउड अभिनेता सलमान खानको नेपाल भ्रमण दोस्रो पटक स्थगित भएको छ। आयोजक संस्था ओडीसी इन्टरनेसनलले सामाजिक सञ्जाल फेसबुक मार्फत विशेष...

‘मंगलम्’लाई पाँच अवार्ड

‘मंगलम्’लाई पाँच अवार्ड

डिजिटल मोडलमा बनेका फिल्मलाई प्रोत्साहित गर्न राजधानीमा बिहीबार आयोजना गरिएको १० औं संस्करणको ‘डि सिने अवार्ड २०७५’ फिल्म ‘मंगलम्’ले प्रतिस्पर्धामा...

प्रहरी र अपराधीबीचकोे ‘चक्कर’

प्रहरी र अपराधीबीचकोे ‘चक्कर’

अपराधको विषयबस्तु समेटेर तयार पारिएको फिल्म ‘चक्कर’को ट्रेलर र फस्टलुक सार्वजनिक भएको छ। राजधानीमा बिहीबार फिल्म युनिटले पत्रकारमाझ फस्टलुक र...

एकै स्टेजमा तीन विजेता

एकै स्टेजमा तीन विजेता

एउटै स्टेजमा एकसाथ तीन विजेता छानिने भएका छन्। ग्ल्याम वल्र्ड इन्टरटेनमेन्टले आगामी असार १ गते राजधानीमा आयोजना गर्न लागेको ‘मिस...