शिक्षाको भिक्षा

सोमबार, ०५ असार २०७४, ०९ : ०९ सम्पादकीय


शिक्षामा नीतिगत परिवर्तनमार्फत् परिणामको उत्कृष्टता खोज्ने मुलुकमा नेपाल सम्भवतः अग्रपंक्तिमा आउँछ। सिकाइ, सिप र शिक्षाको जीवनमा उपयोगका हिसाबले हाम्रो शिक्षा पद्धतिमाथि गम्भीर प्रश्न उठ्ने गरेका छन् । तर ती प्रश्नको समाधान जिम्मेवारीवोधका साथ भन्दा पनि आफूलाई त्यसबाट मुक्त गर्ने किसिमले भइरहेको पाइन्छ । स्कुल तहको परीक्षा प्रणाली अर्थात एसएलसीमा अत्यन्त कमजोर गुणस्तर देखिएपछि शिक्षा अधिकारीले गत वर्षबाट एसइइ अर्थात् माध्यमिक शिक्षा परीक्षा कक्षा १० मा लिने प्रक्रिया सुरु गरेका छन् । यो परीक्षा प्रणालीको सुरुआत नै एउटा गलत प्रस्थापनबाट सुरु भएको छ । परीक्षामा कोही पनि असफल नहुने भन्ने एउटा आकर्षक नाराको चास्नीमा शैक्षिक गुणस्तरलाई डुबाइएको प्रस्ट देख्न सकिन्छ । परीक्षामा कोही पनि असफल नहुने भन्नेबित्तिकै विद्यार्थीले पढाइमा ध्यान दिनुपर्ने अवस्था रहेन । विद्यार्थीलाई भन्दा बढ्ता हाइसञ्चो सम्बन्धित शिक्षक, स्कुल, शिक्षा अधिकारी, शिक्षा मन्त्रालय र सरकारलाई भएको छ । विगतमा एसएलसी परिणामका आधारमा शैक्षिक गुणस्तर मापन हुने गरेको थियो । एसएलसीमा राम्रो परिणाम ल्याउन नसक्ने स्कुल र त्यहाँका शिक्षकमाथि प्रश्न पनि उठ्थ्यो। अब सबै सजिलै उत्तीर्णको परिणाम सार्वजनिक भएपछि गुणस्तर खस्किएकामा कसैले पनि जवाफदेही हुनुपर्ने अवस्था छैन । शैक्षिक क्षेत्रमा प्रयोगमाथि प्रयोग गर्ने, दाताले जे÷जस्ता सुझाव ल्याउँछन् त्यसलाई वास्तै नगर्ने र सिकाइ उपलब्धिलाई ध्यानै नदिने शैक्षिक परिपाटी मुलुकमा ल्याएर सिंगै पुस्तालाई फेरि अधोगतितर्फ लैजाने अवस्था सिर्जना भएको छ ।

पञ्चायतले २०२८ सालमा नयाँ शिक्षा नीति गरेपछि मुलुकले शैक्षिक गुणस्तर समाप्त भएको महसुस अहिलेसम्म गरिरहेको छ । त्योभन्दा अघिको ‘पुरानो शिक्षा’ पढेका व्यक्तिहरूको शैक्षिक स्तर त्यसपछिको भन्दा कता हो कता खस्किएको व्यावहारिक जीवनमा अहिलेसम्म महसुस भएको छ । थोरै व्यक्तिले उन्नति गरेका भए पनि समग्र शैक्षिक स्तर समाप्त भएको अनुभव मुलुकले गरेको छ । कुनै पनि मुलुकको उन्नतिका निम्ति सय वर्षको भिजन राख्ने हो भने शिक्षामा लगानी गर्नुपर्ने कहावत जापानीबीच चर्चित छ । तर, हामीकहाँ भने सिंगै पुस्तालाई समाप्त पार्ने गरी शैक्षिक गतिविधि भइरहेका छन् । कुनै गहिरो अध्ययन नगरी शिक्षा क्षेत्रमा छिटोछिटो परिवर्तन गर्ने र आफू जिम्मेवारीबाट उम्कने अनि शिक्षा क्षेत्रमा आएको बजेटलाई बालुवामा पानीजस्तो अवस्थामा पु¥याउने काम भइरहेको छ । दुई वर्षपछि १२ कक्षाको अन्त्यमा एसएलसी परीक्षा हुने हो भने अहिले एसइइलाई नयाँ ढंगको एसएलसीजस्तो किन गर्ने ? अहिलेकै जस्तो जाँचका लागि सम्बन्धित स्कुल नै पर्याप्त हुन्छन्। अहिलेको एसइइको परिणाम गत वर्षभन्दा थप खस्किएको तथ्यांकले देखाएको छ । उसो भए के उपलब्धि हासिल गर्ने उद्देश्यले यो प्रणाली लागु गरिएको हो ? यस वर्षको एसइइ परीक्षामा ए प्लस ल्याउने विद्यार्थी संख्या गत वर्षभन्दा एक प्रतिशत कम पाइएको छ । गत वर्ष ३.७६ प्रतिशत विद्यार्थीले ए प्लस ल्याएकामा अहिले २.७६ प्रतिशतले मात्र यो हासिल गर्न सकेका छन्।

एसएलसी परीक्षा पद्धति रहेका बेला सामुदायिक स्कुलका ३० प्रतिशत विद्यार्थी उत्तीर्ण हुने र बाँकी ७० प्रतिशत अनुत्तीर्ण हुने कमजोरी ढाकछोप गर्न एसइइको नयाँ ‘फन्डा’ ल्याइएको पक्ष बुझिएकै छ । शिक्षाविद्हरूले नै यो पद्धतिअनुसार विद्यार्थीमा पढाइप्रति रुचि कम भएको र स्कुलमा पनि सिकाइप्रतिको जिम्मेवारी हराएको प्रतिक्रिया दिएका छन् । यो पद्धति लागु गर्नुअघि पक्कै पनि सरोकारवाला निकायहरूसँग छलफल भएको हुँदो हो । त्यसैगरी यो पद्धति लागु भएपछि हुने सिकाइ उपलब्धिमाथि पनि अवश्य ध्यान पु¥याइएको हुँदो हो । शिक्षामा हुने खेलबाडले अन्ततः मुलुककै अधोगति हुने गरेको छ । प्रायः शिक्षा क्षेत्रमा अपनाइएका नीति र ल्याइएका कार्यक्रम सुन्दा अत्यन्तै सुखद लाग्ने र यथार्थमा त्यसले भविष्यका निम्ति उचित परिणाम नदिने किसिमका छन् । स्कुल शिक्षालाई निःशुल्क भनिएको छ। किताव सरकारले उपलब्ध गराउने व्यवस्था छ । यथार्थमा निःशुल्क शिक्षा नै छैन । वर्षभरिमा एकै पटक अभिभावकले स्कुल चलाउनका निम्ति विभिन्न शीर्षकमा भुक्तानी नगरी सुखै छैन । सरकारले पुग्दो गरी शिक्षक व्यवस्था गरेको छैन । त्यसको व्यवस्था निजी स्रोतबाट गर्न विभिन्न नामको शुल्क नलगाई सुखै छैन । पुस्तकको व्यवस्था गर्ने भने पनि समयमा त्यसको छपाइ गरी सम्बन्धित स्कुलसम्म पु¥याउने काम हुँदैन । किताब दिने तर त्यसको ढुवानी खर्चको व्यवस्था नगर्ने अवस्था पनि छ । दाताका पछि लागेर शिक्षा बिगार्ने काम भएको छ । मुलुकको आवश्यकताभन्दा दाता रिझाउनेमात्र कामले मुलुकलाई अधोगतिमा मात्र लैजान्छ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

ऐश्वर्याकी आमा बस्ने घरमा आगलागी

ऐश्वर्याकी आमा बस्ने घरमा आगलागी

बलिउड अभिनेत्री ऐश्वर्या राय बच्चनकी आमा बस्ने घरमा आगलागी भएको छ । बान्द्रास्थित लामेर भवनको १३ औं तल्लामा लागेको आगलागीलार्इ...

दर्शकलाई ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ चढाउँदै केकी

दर्शकलाई ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ चढाउँदै केकी

सात वर्ष अघि फिल्म ‘स्वर’बाट फिल्मी अभिनयमा डेब्यु गरेकी अभिनेत्री केकी अधिकारीले झण्डै दर्जन फिल्ममा अभिनय गरेपछि भूमिका परिवर्तन गरेकी...

सोनमको चित्त दुखाइ

सोनमको चित्त दुखाइ

जस्तालाई तस्तै’ व्यवहारका लागि प्रख्यात छिन् सोनम कपुर । उनलाई कसैले चित्त नबुझ्ने कुरा ग¥यो जवाफ दिन रत्तिभर पनि हिच्किचाउन्नन्...

सुटिङमा ‘शत्रु गते’

सुटिङमा ‘शत्रु गते’

झण्डै एक महिना अघि घोषणा गरिएको फिल्म ‘सत्रु गते’ सोमबारबाट सुटिङका लागि फ्लोरमा गएको छ । किरण केसी प्रस्तुतकर्ता रहेको...