साउने झरीमा...

शनिबार, ३१ असार २०७४, ०९ : २३ अमृत भादगाउँले


सूर्यले गति परिवर्तन गरेको समयका हिसाबले नेपाली समूदाय तीनवटा संक्रान्तिलाई बिशेष महत्व दिन्छ, वैशाख संक्रान्ति, माघे संक्रान्ति र साउने संक्रान्तिलाई । साउनमा सूर्य उत्तरबाट दक्षिणतिर लाग्छन् । 

कृषि प्रधान देशमा असारे रोपाइँ सकेपछि आउने सँक्रान्तिलाई धुमधामसँग मनाईन्छ । त्यसै त हरेक सँक्रान्ति आशा र उत्साह बोकेर आउँछन् । साउन त मध्य हरियालीमा आउँछ । अध्यात्मका ज्ञाता डा. माधव भट्टराई भन्छन्, ‘प्रकृतिसँग अझै निकट गराउँछ साउनले ।’  

खेतमा गाँजिदै गरेको रोपो हेरेर साउनमा किसान मुस्कुराउँछन् । भगवान शिवको प्रिय महिना साउनले प्रकृतिसँग नजिक्याउँछ ।   

खेतमा गाँजिदै गरेको रोपो हेरेर किसान मुस्कुराउँछन् । साउनले आध्यात्मिक भावना जगाउँछ । महिला हरियो चुरा र हरियै पहिरन लगाउँछन् । सोमबार शिवको ब्रत बस्छन् । कतिपयले साउन महिनाभर मासु र मदिरा सेवन गर्दैनन् ।  

भट्टराईका अनुसार शिवलाई जलधारा मन पर्छ किनकि उनको घाँटीमा समुन्द्र मन्थनबाट निस्केको कालकुट बिष रहेको विश्वास गरिन्छ । जलधारा हुँदा त्यो विषको पिडा कम हुन्छ । साउनमा आकाशबाट पानी धेरै पर्छ । त्यही भएर साउन शिवलाई मन परेको । 

साउन १५ मा खिर खाने चलन छ । हरियो घाँसको छेलोखेलो हुने भएकाले गाई भैंसीले दूध धेरै दिन्छन् । त्यही भएर खिर खाने चलन बसेको भट्टराईको अनुमान छ । नेपाली संस्कृति कृषिसँग जोडिएको छ ।      

साउने सोमबार तिर्थालुहरु शिवालयमा पवित्र जल चढाउँछन् । कतिपय ठाउँमा बोल बम यात्रा गरिन्छ । काठमाडौं, धरान र तराई क्षेत्रमा बोल बम यात्रीको बाक्लो भिड लाग्छ । गेरु बस्त्र लगाएर कुनै लोभ लालचमा नपरी शुद्ध तन र मनले बोल बम यात्रा गर्दा तिर्थालुको मनमा शान्ति मिल्छ ।   

चालीसको दशक सुरु देखि धरानबाट बोलबम यात्रा सुरु भएको मानिन्छ । सनातन धर्म सेवा समितिको अगुवाईमा चतरास्थित कोशीको जल पिण्डेश्वरमा चढाएर बोलबम यात्रा सुरु गरिएको धराने पर्यटनका ज्ञाता बासुदेव बराल बताउँछन् । पचासको दशकदेखि सुन्दरीजलको जल पशुपतिनाथमा चढाएर काठमाडौंमा बोलबम यात्रा थालिएको थियो।

त्यति मात्र होइन, साउन सृजनाको महिना पनि हो । साउने झरिमा मन भावुक बन्छ । त्यसैले त कविहरुले नयाँ नयाँ सृजना गर्छन ।   

लुतो फाल्ने ?
गाउँघरतिर साउने सँक्रान्तिका दिन लुतो फ्याँक्ने चलन छ । खेतबारीको हिलोमा लामो समय काम गरेपछि लुतो लगायत रोगबाट जोगिन लुतो फयाँक्ने चलन छ । बिशेषतः साँझ कुकुरडाइनो, भलायो, कुरिलो आदि जडीबुटी बालेर आँगनबाट चारै दिशामा अगुल्टो फयाँक्ने चलन छ ।   

अध्यात्मका ज्ञाता डा. माधव भट्टराईका अनुसार साँकेतिक रुपमा लुतो फाल्ने चलन बसेको हो । ‘सँक्रान्तिका दिन बिहानै नुहाई धुवाई गरेर साँझ लुतो फयाँकिन्छ’, उनले भने, ‘कुनै चर्म रोग नलागोस् भनेर लुतो पयाँक्ने चलन बसेको हो ।’ त्यही दिन कण्डारक  देवताको पूजा गरिन्छ । शहरीकरणले छोएका गाउँ–सहरमा लुतो फयाँक्ने चलन हराई सक्यो । कतिपय गाउँघरतिर त्यो संस्कृति जिवितै छ । 

 





यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी खरिद गरिसके पछि सो सवारी सडकमा चलाउनु अगाडी नै दर्ता गरिसकेको हुनुपर्छ | ग्राहकलाइ सजिलो होस् भनेर दर्ता...

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

गाडीको बनावटमा आधारित गाइड ...

किन गर्ने गाडीको बिमा?

किन गर्ने गाडीको बिमा?

भविष्यमा हुन सक्ने दुर्घटनाको बारे हामी अनविज्ञ छौं । तेस्रो पक्षको सवारी विमा गरेर यस्तो दुर्घटनाको क्षति कसरी न्यूनीकरण गर्न...

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जान्नुहोस् केहि रोचक जुक्ति र ह्याकहरु जसबाट तपाइले गाडीमा आइपर्ने जाडो सम्बन्धि समस्याहरुबाट छुटकारा पाउन सक्नुहुन्छ ...

गृह जिल्लाबाट माया बुझाउँदै गायक हेमन्त

गृह जिल्लाबाट माया बुझाउँदै गायक हेमन्त

तानसेनको टुँडिखेलमा जारी पाल्पा महोत्सवमा गायक हेमन्त शर्मासँग पाल्पालीहरु रमाएका छन्। ‘न तेजाबी सुन हो माया न हो छापावाल...’ भन्दै ...

अक्षय कुमार ‘फ्लप’

अक्षय कुमार ‘फ्लप’

बलिउडमा एक पछि अर्काे हिट फिल्म दिँदै आएका अभिनेता अक्षयकुमारलाई पछिल्लो फिल्म ‘प्याड म्यान’ले फ्लप बनाइदिएको छ। फिल्मले सजिलैसँग सय...

दयाहाङ किराँत संग्रहालयको सद्भावना दूत

दयाहाङ किराँत संग्रहालयको सद्भावना दूत

अभिनेता दयाहाङ राईलाई खोटाङको ऐसेलुखर्क–५ रिब्दुङ महेश्वरीमा निर्माण सुरु गरिएको किराँत संग्रहालयको सद्भावना दूत बनाइएको छ। ...

सञ्जय दत्तको बायोपिक फिल्ममा विवाद

सञ्जय दत्तको बायोपिक फिल्ममा विवाद

बलिउडका अभिनेता सञ्जय दत्तको जीवनीमा आधारित बायोपिक फिल्मको नाममा विवाद भएको छ। निर्देशक राजकुमार हिरानी र निर्माता विनोद चोपडा फिल्मको नाम...