‘हिजो मैले लोकतान्त्रिक प्रक्रिया स्वीकार नगरेको भए आज समस्या समाधान हुने थिएन'

आइतबार, २५ भदौ २०७४, १० : १२ बालकृष्ण अधिकारी


संविधानप्रति असन्तुष्टि जनाउ“दै आन्दोलनमा रहेको राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालसहितका दलहरू संसदीय प्रक्रियाअन्तर्गत संविधान संशोधनको प्रक्रियालाई स्वीकार गर्दै स्थानीय तहको निर्वाचनमा सहभागी भएका छन् । संविधान संशोधनको प्रक्रियालाई राजपाले स्वीकार गरेस“गै प्रदेश नम्बर दुईको निर्वाचन मात्र होइन संविधान कार्यान्वयन हु“दैन कि भन्ने आशंका पनि हटेको छ । उनीहरूको मागलाई संविधानले समेट्न नसकेको भन्दै असन्तुष्ट रहेका पहिलो राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवस“ग संविधान कार्यान्वयनसहितका विषयमा नागरिकका बालकृष्ण अधिकारीले गरेको कुराकानी:

अहिले जुन गतिमा चुरे दोहन भइरहेको छ, यसले हाम्रो देश मरुभूमिमा परिणत हुन्छ नै । जथाभावी सिमेन्ट उद्योग खोल्न दिने र हरठाउ“मा डोजर लगाउने अवैज्ञानिक ढंगबाट बाटो बनाउ“दा थप समस्या आएको छ ।

संविधान जारी भएपछि दलीय असन्तुष्टिका कारण संविधान कार्यान्वयन हु“दैन कि भन्ने तपाईंको चिन्ता अब अन्त्य भयो होला नि ? दलहरू सबै चुनावको प्रचारमा चुटेका छन् ।

दोस्रो संविधानभसाको निर्वाचनपछि गठन भएको सभामा संविधानका अन्तर्वस्तुका विषयमा जति छलफल हुनुपर्ने हो त्यति नभई संविधान जारी हुन पुग्यो । भूकम्पले मुलुकमा निम्त्याएको विपत्तिपछि दलहरूले केही हडबड गरेर संविधान जारी गरे, त्यसले गर्दा असन्तुष्टि देखिएको थियो । मलाई पनि केही समय लिएर सबैको चित्त माझेर संविधान जारी गर्न पाएको भए हुथ्यो भन्ने लागेको थियो । मैले सभाध्यक्षसहित प्रमुख राजनीतिक दललाई भनेको थिएँ । संविधानसभाको प्रोसेस पनि पूरा गरिएन भनेर । तापनि सभाको ९० प्रतिशतको हस्ताक्षरमा संविधान त पास भयो । टेक्नीकली संविधान निर्माण भए पनि अर्कोतिर एउटा भूभाग र समुदायलाई हामीले बाइपास गर्ने काम भएको थियो ।

तपाईं त संविधान जारी गरिहाल्ने पक्षमा हुनुहुन्न थियो, होइन ?

सबैलाई समेटेर संविधान जारी होस् भन्ने म चाहन्थेँ । एउटा पक्ष र भूभागलाई संविधानले समेटेको छैन भन्ने सन्देश देशभित्र र बाहिर नजाओस् भन्ने थियो । तर, राजनीतिक विषय बा“की रहे पनि संविधान जारी भयो । संविधान जारी गर्ने क्रममै प्रमुख राजनीतिक दलहरूले संविधानलाई समयसापेक्ष परिर्वतन गर्नेछौँ भनेका थिए । एउटा संशोधन त भयो तर त्यसमा दलहरूले चित्त बुझाएनन् । अर्को संशोधन संसद्मा पेस भयो तर पारित नभए पनि सबैले प्रक्रियालाई स्वीकार गरेर निर्वाचनमा गएका छन्, यो खुसीको कुरा हो ।

संविधान जारी हु“दा र अहिलेमा के अन्तर भएको छ, त्यसमा ?

लोकतन्त्रमा विमति हुन्छ तर त्यसको समाधान सभा (संसद्) बाट गर्ने हो । त्यो दुई वर्ष पहिले नै हुनुपर्ने थियो । जुन प्रक्रियालाई आज स्वीकार गरेका छन्, त्यो लोकतन्त्रको सुन्दरपक्ष हो । स्थानीय चुनावमा सबै दल सहभागी भइरहेका छन् । प्रदेश तथा केन्द्रको निर्वाचनका लागि बाटो खुलेको छ, यो निकै सकारात्मक पक्ष हो । यो एक चक्र पूरा भएपछि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संविधान र आन्दोलनका उपलब्धि संस्थागत हुनेछ । मैले चाहेको पनि यही थियो, सबै दल प्रक्रियामा सहभागी हुन त्यसकै माध्यमबाट समाधान खोजून् ।

संसद्ले संविधान संशोधनको विषय टुंगो लगाए पनि अझै यो विषय उठाइरहनुपर्ने हो र ? प्रधानमन्त्रीले भारत भ्रमणका बेला पनि यसलाई समाधान गर्ने बताउनुभयो ।

संविधानप्रति असन्तुष्ट पक्षले प्रक्रियालाई स्वीकार गरेका हुन् । आफ्ना माग र असन्तुष्टि छन् भने उसले उठाइरहन्छ । संसद् त भोलि पनि गठन हुन्छ, त्यसमा फेरि प्रवेश गर्ला र संसदीय प्रक्रिया र विधिअनुसार त्यसको टुंगो लाग्दै जाला । प्रधानमन्त्रीले के भन्नुभयो, त्यो अर्कै कुरा हो । विधिअनुसार प्रक्रिया निर्धारण हु“दै गयो भने लोकतन्त्रको जग बलियो हुन्छ । संसद्को प्रक्रिया रोक्नुहुन्न । हिजो पारित भएन भने प्रक्रिया नै मान्दिनँ र प्रक्रियामा जानै दिन्नँ भन्ने जुन दुवै गलत प्रवृत्ति थिए, तिनको अन्त्य भएको छ । आज जे भएको छ, त्यो राम्रो भएको छ । प्रक्रियालाई सबैले स्वीकार गरेका छन् ।

अब संविधान संशोधन आवश्यक छैन ?

त्यो आवश्यक छ कि छैन भनेर मलाई किन भन्न लगाउनुहुन्छ । संशोधनको माग गर्ने दलहरूले सोही मुद्दालाई लिएर जनतामा गएका छन् । जनताले उहा“हरूलाई जिताएर पठाए संशोधन होला । र, आवश्यक रहेछ भन्ने बुझ्नुप¥यो, होइन भने औचित्य रहेनछ भन्ने होला ।

भनेपछि अब संविधान कार्यान्वयन हु“दैन कि, यताउता होला कि भन्ने आशंका अब तपाईंबाट हट्यो ?

कहीँ न कहीँ त्यो थियो । सबै दललाई संविधानमा समेटेर लैजाऊँ भन्ने थियो । त्यसो नहु“दा मलाई कहीँ न कहीँ समस्या थियो । तर आज मलाई खुसी लागेको छ । हिजो लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई स्वीकार नगरेर मैले अलमल गरेको भए आज समस्या समाधान हुने थिएन । अरू समस्या आउ“थ्यो । त्यसैले विधि र प्रक्रियालाई स्वीकार गर्नुपर्छ ।

हिजो त तपार्इं नै संविधान जारी गर्ने पक्षमा हुनुहुन्न थियो त, आज विधि र प्रक्रियाको कुरा गर्न थाल्नुभएछ ?

गिरिजाप्रसाद कोइरालाले बुलेटको राजनीति गरिरहेको माओवादी शक्तिलाई समेत ब्यालेटमा ल्याउनु भयो । अब मेरो चाहना के थियो भने बुलेटको राजनीति गरिरहेको शक्ति त ब्यालेटको राजनीतिमा आए भने हिजोका दिनमा ब्यालेटको राजनीति गरेर संविधान जारी गर्ने बेलामा क्षेत्रीयताको मुद्दा उठाउनेहरू सहमतिमा नआउने भन्ने कुरै थिएन । केही दिन पर्खौं भनेको थिए“ । मधेसका पार्टीमा भएका सबै नेताहरू वामपन्थी र लोकतन्त्रवादी नै थिए । मात्र उनीहरूले क्षेत्रीय मुद्दा उठाएका थिए । संविधानसभा सार्वभौमसत्तासम्पन्न संस्था हो । त्यो सार्वभौम सभामा पूर्ण छलफल गरी संविधानका हरेक धारा र हरेक दफा विधिसम्मत ढंगले पास होस् भन्ने सबैको चाहना थियो । त्यही कुरा मात्र मैले गरेको हु“ ।

अहिले मुलुक सकारात्मक बाटोमा अगाडि बढिरहेको छ । तर, आज फेरि व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिकाको आ–आफ्नो गरिमा छ । त्यसबाट विचलित हुन लागेको हो कि भन्ने चिन्ता लाग्न थालेको छ । मुलुकमा अझै विधि बसिसकेको छैन । यस्तो अवस्थामा यी निकाय र संस्थाहरूले आआफ्नो स्थानमा बसेर काम गर्नुपर्छ ।

कसले के गर्यो र ?

केही त्यस्ता घटना भएका छन् । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका तत्कालीन प्रमुख लोकमानसिंह कार्कीले पदीय मर्यादाअनुसार काम गर्नुभएन होला तर संसद्ले उहा“माथि महाभियोग लगाउने र निलम्बन गर्ने प्रक्रिया मिलेको थिएन । कार्यपालिकाको अधिकारमाथि पनि केही हस्तक्षेप भएका छन् । न्यायपालिका पनि संयमित हुनुपर्छ भने कार्यपालिकाले पनि जथाभावी गर्नुहुन्न । एकअर्काको अधिकारमाथि हस्तक्षेप होइन, संयमित हुनुपर्छ । अधिकार मात्र होइन, कर्तव्यको पनि ख्याल गर्नसके मात्र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र मजबुत हुन्छ । प्रक्रियाहरू गलत भएका छन् । एकअर्कालाई आदर गर्दै संस्थाको मर्यादा राख्नुपर्छ ।

संविधानको सफल कार्यान्वयन हुन सके मात्र राष्ट्र सफल हुन सक्छ र मुलुकले राजनीतिक स्थायित्व र समृद्धिको मार्ग पक्रन सक्छ । यसका लागि राष्ट्रिय समस्यामा राजनीतिक दलहरू एकै ठाउ“मा बसेर समाधान दिनुपर्छ । आफ्नो प्रतिस्पर्धा थाती राखेर विदेश नीति र राष्ट्रिय समस्यामा एकै ठाउँमा आउनुपर्छ ।

तराई–मधेस, पहाड, हिमाल रहेको हाम्रो देशमा एकअर्को भूभागप्रति अन्तरसम्बन्ध छ । एउटामा हुने क्षतिले अर्कालाई असर गरिरहेको हुन्छ । चुरे र पहाडका जंगलहरू नोक्सान हु“दा आज मधेसमा बाढीले दुःख दिएको छ । हजारौँ विस्थापित भएका छन् । डेढ सयभन्दा बढीले ज्यान गुमाएका छन् भने करोडौँको अन्नबाली नोक्सान भएको छ । चुरे सखाप हु“दा मधेस रहँदैन । भूक्षय जोगाउनका लागि जंगल आवश्यक पर्छ । तर, चारकोसे झाडीस“गै चुरियाको जंगल पनि समाप्त भयो । अब चुरेमा गएको पहिरोले मधेसका नदीहरूको सतह माथि आएको छ । नदीको सतह बढेपछि खोला र पानी बस्तीमा पस्दा ठूलो नोक्सानी भएको छ । पहिले चारकोसे जंगल सकियो भने त्यसपछि चुरेमाथि आक्रमण भयोे । चुरे सकिएपछि महाभारत रेन्जमा आक्रमण हुन्छ अनि हिमाल पुग्छ ।

अनि तपाईंकै बेलामा राष्ट्रपति चुरो संरक्षण अभियान सुरु गर्नुभएको होइन ? त्यसले के गरिरहेको छ ? 

हो । मेरो आफ्नै अनुभवले त्यो गठन गरेको हो तर त्यसले जति गर्नुपथ्र्याे, त्यो भएको छैन । ६० प्रतिशत जनता बचाउनका लागि र अन्न, जल र जमिन जोगाउनका लागि चुरे बचाउन आवश्यक छ । त्यसैले चुरेको संरक्षण र त्यसको वैज्ञानिक व्यवस्थापन आवश्यक छ । क्रसर उद्योग सञ्चालनमा छन् । त्यसको फेरि अर्कै कहानी छ । त्यहा“ राजनीतिक नेता, व्यापारी, सचिव, पुलिस, मन्त्री धेरैको लगानी र सहभागिता छ । अहिले मात्र होइन, २०३६ को जनमत संग्रहलाई जिताउन सूर्यबहादुर थापाले जंगल नै फ्रि गरिदिएका थिए । अहिले जुन गतिमा चुरे दोहन भइरहेको छ, यसले हाम्रो देश मरुभूमिमा परिणत हुन्छ नै । जथाभावी सिमेन्ट उद्योग खोल्न दिने र हरठाउ“मा डोजर लगाउने अवैज्ञानिक ढंगबाट बाटो बनाउ“दा थप समस्या आएको छ । यस पटक चुरिया क्षेत्रमा धेरै पानी प¥यो र खहरे खोलामा बाढी आउ“दा तराईमधेसमा डुबान परेको छ । अन्न र जल मिल्ने ठाउ“ नष्ट भइरहेको छ । त्यसलाई जोगाउन सबै पक्ष लागिपर्नुपर्ने बेला आएको छ ।

पूर्वराष्ट्रपतिको हैसियतमा तपाईंको केही जिम्मेवारी छैन, मुलुकको समस्या समाधान गर्न ?

छ । राष्ट्रपतिबाट निस्किएपछि केही समय स्वास्थ्यमा समस्या आएर उपचारतिर लागेँ । अब स्वस्थ भएको छु । बढीमा माघदेखि चुरेको संरक्षण कसरी गर्न सकिन्छ भनेर चेतना जगाउने र त्यससम्बन्धी कानुन बनाउन दबाब दिन लागिपर्नेछु । कानुन बन्यो भने त्यसले एउटा गति लिनेछ ।

कानुन बनाउनै यतिका समय किन लाग्ने रहेछ ?

राष्ट्रपति भएको एक वर्षपछि नै मैले चुरे संरक्षणसम्बन्धी कानुन बनाउन आग्रह गर्दै आएको हो । संस्था बन्यो तर कानुन बन्न नदिन विभिन्न स्वार्थसमूहहरू खेलिरहेका छन् । कतिले बुझेका छैनन्, कतिले त्यसलाई कमाइ खाने भा“डो बनाएका छन् ।

चुनावमा को जित्छ वा हार्छ त्यो ठूलो कुरा होइन लोकतन्त्रले जित्ने हो । देश र जनताले जित्ने हो । विकासको बाटो खुल्छ र आर्थिक समुन्नति हासिल हुनेछ । त्यसका लागि हामीले वातावरणमैत्री पूर्वाधार विकासका योजनाहरू पनि बनाउन सक्नुपर्छ ।

आज मधेसमा बाढीका कारण जुन विपत् आइपरेको छ । सरकारले पीडितहरूलाई गा“स, बास र कपासको व्यवस्था गर्नुपर्छ । यसतर्फ तत्काल ध्यान दिन जरुरी छ । त्यसतर्फ सरकारले ध्यान दिइरहेको छ र अझै ध्यान पु¥याउन आग्रह गर्छु ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

‘पद्मावती’ विवाद

‘पद्मावती’ विवाद

महंगो सेटमा फिल्म बनाउन माहिर बलिउड निर्देशक सञ्जय लीला भन्सालीको फिल्म ‘पद्मावती’को फष्र्टलुक सार्वजनिक हुनासाथ फिल्मकर्मीदेखि दर्शकसम्मले फष्र्टलुकको तारिफ गरे...

फूलमानको ‘नीरफूल’मा म्यान्मारका राजदूत दम्पती

फूलमानको ‘नीरफूल’मा म्यान्मारका राजदूत दम्पती

सञ्चारकर्मी फूलमान बलको निर्देशन रहेको फिल्म ‘नीरफूल’मा म्यान्मारका राजदुत ऊ लिउन ऊ देखिने भएका छन् । भूकम्पले तितर वितर पारेको...

दसैंका गीतमा पीडा

दसैंका गीतमा पीडा

वाल्यकालमा औंला भाँँच्दै धेरैले यही गीत गाउँदै दसैंलाई निम्ता दिन्थे । यो गीत गाउँदा घरमै दसैं आइसकेको धेरैलाई आभाष हुन्थ्यो...

तीन फिल्मसँग आउँदै ‘तान्द्रो’

तीन फिल्मसँग आउँदै ‘तान्द्रो’

आगामी कात्तिक २४ गते ‘सकस’, ‘रोमियो’ र ‘मेला’ रिलिज हुने चर्चा चलिरहँदा यही मितिमा अर्को फिल्म ‘तान्द्रो’ पनि रिलिज हुने...