गगनजी र कांग्रेस

बिहिबार, २६ असोज २०७४, ११ : ३० मोहम्मद जाकिर हुसैन


एउटा अनलाइन पोर्टलमा एकजना पत्रकारले कांग्रेस नेता गगन थापाको विचार समेटेर एउटा लेख लेख्नुभएको छ । बडो सान्दर्भिक छ, लेख । गगनजीको विचार यसरी उद्धृत गरिएको छ, “नेपालमा करिब ७० प्रतिशत स्थान प्रजातान्त्रिक मूल्यलाई स्वीकार्नेहरूको हो । नेपालका कम्युनिस्टहरूको स्थान भनेको ३० प्रतिशत मात्र हो । एमालेले ७० प्रतिशत प्रजातान्त्रिक ‘स्पेस’मा प्रतिस्पर्धा गरिरहेको हो । त्यो स्पेसमा आफू मात्र रहेको दाबी कांग्रेसले गथ्र्याे, जनताले एमालेलाई त्यही स्पेसमा छिराएका थिए ।”

चिन्ता गर्छन्, प्रदिप गिरी र गगनहरू । र, कहिलेकाहीँ बिपीको समाजवादको कुरा पनि उठाउने गर्छन् । अन्यथा कांग्रेसमा वैचारिक बहस शून्यप्रायः छ । मुद्दा र रोडम्याप कम्युनिस्टसँग छ । जनताको ठूलो हिस्सा कम्युनिस्ट समर्थक नै छन् ।

यसो भनिरहँदा गगनजीले बहत् वाममोर्चाको अवधारणालाई नै लल्कार्ने गरी वामपन्थीहरूको स्पेस खुम्चिएको तर्क यसरी गर्नुभयो, “अब बन्ने भनेको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्पेस ३० प्रतिशत हो । अर्थात् एमाले ७० प्रतिशत छोडेर ३० प्रतिशतमा खुम्चियो । अब कांग्रेसका लागि मैदान खाली भयो । माओवादी ७० प्रतिशतमा आएको होइन, एमाले ३० प्रतिशतमा गएको हो । त्यसैले ७० प्रतिशतमा अब कांग्रेस मात्र छ ।”

गगनले कांग्रेसलाई प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्ने ७० प्रतिशत स्पेसलाई आफ्नो पोल्टामा फिराउने बाटो पनि सुझाएका छन्, यसरी, “तथापि, ७० प्रतिशत जनता प्रजातान्त्रिक मूल्यलाई मान्ने जनता हुन्, कांग्रेसलाई मान्ने जनता होइनन् । अब कांग्रेसले त्यो प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्ने जनताको मत आफूसँग सुरक्षित गर्नुपर्छ । तत्कालै हामीले के के कुरामा परिवर्तन ग¥यौँ भने ७० प्रतिशत जनता साथमा रहन्छन् भन्ने मूल्यांकन गर्न ढिलाइ गर्नु हुँदैन । भविष्यको कांग्रेस राजनीति पनि यसैको सेरोफेरोमा घुम्नुपर्छ ।”

निकै चोटिलो ढंगको विश्लेषण हो यो । नेपाली कांग्रेस मात्र होइन, एमाले र माओवादीका नेताहरूका लागि पनि यो निकै घतलाग्दो विश्लेषण हुन सक्छ । कांग्रेस र एमाले क्रमशः प्रजातान्त्रिक र वामपन्थी धारको पर्याय बन्दै गएको अहिलेको नेपालमा माओवादी जनयुद्धपछि अथवा माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आइसकेपछि माओवादी र मधेस केन्द्रित दलहरूको पनि नेपाली राजनीतिक क्षितिजमा बलियो उपस्थिति देखाप¥यो । प्रजातान्त्रिक, उदार प्रजातान्त्रिक, कम्युनिस्ट र मधेसवादको नाममा राजनीति गर्ने दलहरूबीच छोटो समयको प्रतिस्पर्धात्मक राजनीति चल्यो । संक्रमणकालीन अवस्थाको राजनीतिमै देश रुमल्लिरहेको अवस्था पनि छ । २०७२ सालमा संविधानसभाबाट संविधान निर्माण भएपछि एउटा राजनीतिक कोर्स पूरा भयो । जनता अब स्थायित्व, शान्ति, सुशासन र समृद्धि चाहन्छन् । अब, उनीहरू धेरै राजनीतिक झमेला बेहोर्ने पक्षमा छैनन् ।

हिजोको सामन्ती एकात्मक हिन्दू राजतन्त्रात्मक व्यवस्थाको अन्त भयो । संविधानले गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, संघीयता, समानुपातिक समावेशिता, सामाजिक न्यायसहितको समाजवादउन्मुख अर्थतन्त्रको रोडम्याप तयार ग¥यो । कसैलाई कुनै कुरा मन प¥यो, कसैलाई मन परेन । तर, संविधानले यी विषय समेटेर नेपालको भविष्य कोर्ने एउटा खाका भने सहमतिमै बन्न पुगेकै हो । समग्रमा यी एजेन्डा माओवादी आन्दोलनको उचाइकै परिणाम हो भन्ने कुरा आमजनताले बुझेका छन् । मालेमावादमा विश्वास गर्ने एउटा सानो झुण्डको विद्रोह र जनयुद्धले देशमा ठूलो राजनीतिक कोर्स पूरा गरायो । प्रजातान्त्रिक मूल्यको कांग्रेस र वामपन्थी धारको नेतृत्व गर्ने एमाले पनि यिनै एजेन्डाहरूको सेरोफेरोमा वैचारिक बहसमा जुटे । लामो चरणको बहस भएकै हो । बहुलवाद र समाजवादको सन्दर्भमा पनि ठूलो संघर्ष चल्यो । अभ्यासको आधारमा जनताको बहुदलीय जनवादमार्फत संसदीय व्यवस्थालाई एमालेले पहिलेबाटै स्वीकार गरिसकेको थियो भने माओवादी त्यसको विरुद्धमा थियो । तर, राष्ट्रिय आवश्यकता हेरी दुईतिहाइ बहुमतको अभावमा तत्काललाई माओवादी पनि संसदीय प्रणालीमै हाम फाल्न पुगेकै हो । जनताको मतबाट कार्यकारी राष्ट्रप्रमुखको विषयमा ठूलो बहस चल्यो । पूरा हुन सक्ने अवस्था कायम भएन । माओवादीले फरक मत जनाएर संविधानमा दस्तखत ग¥यो । राजावादी शक्तिहरूले हिन्दू राजतन्त्रात्मक प्रजातन्त्रको मार्गचित्रमाथि पनि बहस गरे । केही सानासाना शक्तिदेखि ठूला पार्टीहरूले संघीयताकै पनि विरोध गरे । अन्ततः संविधानले गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, संघीयता, समानुपातिक समावेशिता, सामाजिक न्यायसहितको समाजवादउन्मुख अर्थतन्त्रको रोडम्याप नै तयार ग¥यो ।

गगनले कांग्रेसको भविष्यको चिन्ता गरेका छन् । उनले कांग्रेसलाई बडो सांकेतिक ढंगले सुझाएका छन्, “अब के के कुरामा परिवर्तन ग¥यौँ भने ७० प्रतिशत जनता साथमा रहन्छन् भन्ने मूल्यांकन गर्न ढिलाइ गर्नु हुँदैन ।” गगनजीले उठाउनुभएको यो बडो गहन र गम्भीर विषय पनि हो ।

मुख्य कुरा गगन प्रजातान्त्रिक मान्यतामा विश्वास गर्ने विद्वान् नेता हुन् । बिपीले प्रजातान्त्रिक समाजवादको आधारमा नेपाली राजनीतिलाई दिशानिर्देश गर्ने काम गर्नुभयो । तर, बिपीको नेपाली कांगे्रससँग आज प्रजातन्त्र त छ तर समाजवादलाई उहिले नै विसर्जन गरिसकेको छ । कांग्रेससँग समृद्धिको लक्ष्य त छ तर कार्यक्रम र रोडम्याप छैन । कम्युनिस्टहरूसँग समाजवादी अर्थतन्त्र र विभिन्न समसामयिक मुद्दा छन् । वैज्ञानिक भूमिसुधार, सुकुमवासीको मुद्दा, रोजगार, उत्पादन, मजदुर किसानको अधिकारलगायतका वर्गीय मुद्दा छन् । बिपीसँग विचार थियो । आजको कांग्रेससँग के छ ? गगनले भन्न खोजेको विषय यही हो । बरू राप्रपाले हिन्दू राजतन्त्रको एउटा कार्यक्रम र रोडम्याप बनायो । हिन्दूवाद र राजतन्त्रलाई मान्ने एउटा तप्का ऊसित जोडिने अवस्था छ । मधेस केन्द्रित दलहरूले मधेसप्रतिको विभेदलाई राजनीतिक मुद्दा बनाएर केही अवधि राजनीति गर्ने आधार छ । कांग्रेससँग के छ ? यही हो गगनको आशय । परम्परागत पुस्ताको अन्त भई पुस्तान्तरण हुँदासम्म कांग्रेस कहाँ रहने हो ? अर्काे पिँढीको युवा पुस्ताले कांग्रेसलाई कसरी हेर्ला, यसको जवाफ कांग्रेससँग छैन ।

चिन्ता गर्छन्, प्रदिप गिरी र गगनहरू । र, कहिलेकाहीँ बिपीको समाजवादको कुरा पनि उठाउने गर्छन् । अन्यथा कांग्रेसमा वैचारिक बहस शून्यप्रायः छ । मुद्दा र रोडम्याप कम्युनिस्टसँग छ । जनताको ठूलो हिस्सा कम्युनिस्ट समर्थक नै छन् ।

के कांग्रेसले कमल थापाहरूसँग हिन्दू राष्ट्र र राजतन्त्रको मुद्दा पैँचो लिने त होइन ? वा मधेस केन्द्रित दलहरूसँग मधेसको मुद्दा सापटी लिने त होइन ? कम्युनिस्टहरू एकत्रित हुन थालेपछि उसलाई उछिन्न कांग्रेसले केही त गर्नुप¥यो । एमाले, माओवादी र नयाँ शक्तिको गठबन्धन र एकीकरण देखेपछि कांग्रेस झस्किनु स्वाभाविक नै हो । तर, कांग्रेसको झस्काइ अलिक गम्भीर प्रकृतिको देखिन्छ । कि त कांग्रेसले बिपीको प्रजातान्त्रिक समाजवादलाई ब्युँताउनु प¥यो कि त राजावादी पार्टीहरूको लाइनमा जानुप¥यो । अनि, राजाको वरिपरि रहेका कमल थापा, पशुपति शम्शेर र प्रकाशचन्द लोहनीहरूलाई जोडेर नयाँ पार्टी निर्माण गर्नुप¥यो । कांग्रेसभित्र पछिल्लो समयमा खुमबहादुरदेखि बिपी पुत्र शशांक कोइराला र शेखर कोइरालाले हिन्दू राष्ट्रको विषयमा चासो देखाएकै छन् । यो लाइनमा बाहिर नबोले पनि थुप्रै नेताहरू छन् । कांग्रेसको गत महाधिवेशनको समयमा पनि यस विषयले तुल पक्रेको थियो । गगनजीको संकेत यसैतर्फ त होइन ? डेमोक्र्याट्सहरूलाई एक ठाउँमा ल्याउने कांग्रेसको प्रयास अस्वाभाविक पक्कै पनि होइन । तर, अप्रत्यासित चाहिँ भयो । माओवादीले त कम्युनिस्टहरूलाई एउटै बास्केटमा ल्याउने कुरा शान्ति प्रक्रियापछि देखि नै गर्दै आएको हो । तर, एमाले–माओवादी–नयाँ शक्तिको एकता अभियानले झस्किएको कांग्रेस रातारात भिन्न भिन्न पृष्ठभूमिका डेमोक्र्याट्सहरूलाई एउटै हाँडीमा राखेर खिचडी पकाउनुलाई चाहिँ अर्थपूर्ण मान्नैपर्छ । अझ मधेसवादी दलहरूलाई पनि जोड्ने प्रयास भएको छ । माओवादीको कांग्रेस र राप्रपासँग एकीकरण हुन सक्दैन तर सिपी मैनालीको माले र बिजुक्छेको मजदुर किसान पार्टीसँग एकीकरण हुनसक्छ । माओवोदी–एमाले–नयाँ शक्तिले त्यो गरेको हो । राप्रपाको पृष्ठभूमि, कांग्रेसको पृष्ठभूमि र मधेसी दलहरूको पृष्ठभूमि मुद्दागत हिसाबले निकै पृथक् छ । कि त गगनजीले सुझाएजस्तै ती सबै पार्टीका मुद्दाहरूलाई कांग्रेसले आफ्नो दस्तावेजमा ग्रहण गर्नुप¥यो, त्यसपछि कार्यगत एकताभन्दा पनि एकीककरणकै अभियान चलाउनु प¥यो । अन्यथा त्यो कार्यगत एकताको जीवन स्वस्थ्य रहन्न । यसले झन् धरापमै लैजानेछ । आज साना पार्टीहरू अस्तित्व रक्षाका लागि ओत खोज्दै गरेको अवस्थामा हुने भिन्न पृष्ठभूमिहरूको आधारहीन गठबन्धनले कांग्रेसलाई कहाँ पु¥याउला भन्ने कुरा सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । किनभने, माओवोदी–एमाले–नयाँ शक्तिको गठबन्धनले साना पार्टीहरूको बार्गेनिङ पावर बढाइदिएको छ । ठूलो पार्टी खुम्चिएर सहमति गर्नुको विकल्प रहँदैन । के कांग्रेस खुम्चन्छ त ? खुम्चँदैन भने फेरि विकल्प के त ?

यसले के देखाउँछ भने अबको दिनमा राजनीतिक ध्रुवीकरण झन् झन् फस्टाउँदै जान्छ र कम्युनिस्टहरूको संगठन अझ सुदृढ हुँदै जान्छ । किनकि कांग्रेसको अबको रोडम्याप हिन्दू राष्ट्र र राजतन्त्रबाहेक अरू केही होइन ।
(लेखक महिला, बालबालिका तथा समाजकल्याण राज्यमन्त्री तथा माओवादी केन्द्रका नेता हन् ।)







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

‘महिलाको चरित्र चित्रणमा कमजोर नेपाली फिल्म’

‘महिलाको चरित्र चित्रणमा कमजोर नेपाली फिल्म’

नेपाली फिल्मलाई बलिउडको नक्कल गर्ने आरोप लागेको छ । अझ त्यसरी बनेका फिल्ममा पनि शिल्प र सौन्दर्य नभएको गुनासो सुनिन्छ...

धनगढी तताए हेमन्तले

डोट्याली कवि हेमन्त विवशका सृजनाबाट शनिबार धनगढीका साहित्यपारखी मन्त्रमुग्ध बनेका छन् । रुबस होटलमा दिउसो भएको एकल रचना वाचन कार्यक्रममा...

‘गुडबाई काठमाडौं’लाई कोलकातामा अवार्ड

‘गुडबाई काठमाडौं’लाई कोलकातामा अवार्ड

दशकअघि देशमा विद्यमान जनयुद्धको पृष्ठभूमिमा बनेको फिल्म ‘गुडबाई काठमाडौं’ले भारतको कोलकातामा भएको ‘कोलकाता इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभल’मा ‘नेटप्याक अवार्ड’मा ‘उत्कृष्ट फिल्म’को...

मिस वर्ल्डको उपाधी मिस इन्डिया मानुषीलाई

मिस वर्ल्डको उपाधी मिस इन्डिया मानुषीलाई

यस वर्षको मिस वर्ल्डको उपाधी मानुषी चिल्लरको जितेकी छिन् । शनिबार चीनको सान्यामा आयोजित ६७ औं मिस वर्ल्डको फाइनलमा गत...