वाम एकता : मर्म र पूर्णता

बुधबार, २६ पुष २०७४, ०८ : ४८ मुक्ति प्रधान


पार्टी एकता गर्ने तर आफ्नो नेता पुरानै पार्टीको छान्ने प्रवृत्तिले पार्टी एकता नजिक होइन, झन्झन् टाढा जान्छ ।

नेपालको राजनीतिक वृत्तमा बहसको मुख्य केन्द्रविन्दु वाम एकताको प्रसंग बनेको छ । माओवादी केन्द्र र एमाले पार्टीले गत निर्वाचनअघि थालनी गरेको वाम एकताको लहरले वामगठबन्धनलाई प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको दुई तिहाइको नजिक बहुमतको शक्ति प्रदान गरेको छ । निर्वाचनको प्रयोजनका लागि वामगठबन्धन र विभिन्न अंश र टुक्रामा विभक्त नेपाली कम्युनिस्टहरूलाई एकत्रित गर्दै २००६ सालयता कम्युनिस्ट आन्दोलनमा विद्यमान तिक्तता र आरोप–प्रत्यारोपको अवस्थाको अन्त्यको शंखघोष गरेको छ । यथाशक्य सबै वामपन्थीहरूको प्रतिनिधित्वको अवसर र निर्वाचनपछि एकता गर्ने अठोट र एकताको प्रतिबद्धताप्रति निर्वाचन अघि र पछिका दिनहरूमा विभिन्न कोणहरूबाट विश्लेषण हुँदै आएको छ । निर्वाचन परिणामले वामपन्थीहरूप्रति सकारात्मक परिणाम त देखाप¥यो । तर पार्टी एकताको विषय निर्वाचनलगत्तै प्रस्ट हुन सकेको छैन । वाम एकताको प्रसंग आशंका र सम्भावनाको घेरामा परेको छ ।

वाम एकताको प्रसंग अप्रत्याशित र दुवै पार्टीको व्यापक औपचारिक छलफल र निर्णयविना निर्वाचनमा होमिए पनि निर्वाचन परिणामको सकारात्मक उपलब्धि हात परेपछि एकताको पक्षमा लहर देखापरेको छ । सरकार गठनको विषय र वाम एकताको विषय एक–दोस्रोमा पूरक विषय बन्न पुगेका छन् । सरकार गठनअघि वाम एकता सम्पन्न भएकामा सरकार गठन र सरकारप्रतिको आम दृष्टिकोण छुट्टै बन्ने र यदि सरकार गठनअघि वाम एकता हुन नसकेको खण्डमा सरकार गठनको स्वरूप अर्कै तरल र चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने परिस्थितिलाई पनि वामगठबन्धनका पक्षधरहरूले समयमै आँकलन गर्न जरुरी छ ।

नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना भएको लगभग ६०–६५ वर्षको अवधिमा नेपाली जनताले संघर्ष र आन्दोलनमा गरेको उत्सर्गको उचाइ धेरै माथि भए पनि कम्युनिस्ट आन्दोलनभित्र विद्यमान संकटग्रस्त अवस्थाले ती त्याग अन्तर्निहित आन्दोलनलाई एकत्रित रूपमा संस्थागत गर्न सकेन । परिणामतः कमजोर अवस्था व्यहोर्दै आउनुप¥यो । गत निर्वाचनमा परिणाम सन्तोषजनक हुन सकेन । कम्युनिस्ट जनमत मजबुत शक्तिशाली हुँदाहुँदै पनि २०४६ सालयताको सबै उपलब्धिमा नेपाली कांग्रेसले एकलौटी हैकम जमाउन सफल भयो । तर उसले पनि मुलुक र जनताको पक्षमा केही नीतिगत कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकेन ।

बहुदलको पुनस्र्थापनासँगै तत्कालीन मालेको ध्रुवीकरणबाट गठित एमालेले कांग्रेससँग टक्कर लिनका लागि बहुदलीय जनवादको कार्यदिशा पक्रे पनि त्यो कार्यदिशाले राज्यभित्र जरा गाड्न सकेन । अन्ततः मनमोहनको नेतृत्वको सरकारले गरेको संसद् भंगको निर्णयलाई अदालतले अनुमोदन गरेन । एमाले सरकारबाट अलग हुुनुपरेको त्यो संकटपूर्ण घडीसँगै २०५२ सालदेखि सुरु भएको जनयुद्धको चरणमा एमाले–कांग्रेसको पालैपालो सरकार परिवर्तन भए पनि एमालेलाई विश्वासिलो रूपमा सरकार गठन गर्न कहिल्यै दिएन । ज्ञानेन्द्रको शासनकालको उदयसँगै मुलुकमा विद्यमान माओवादी, संसद्वादी र राजतन्त्रको त्रिकोणात्मक भिडन्तको अवस्थालाई १२ बुँदे  सम्झौताले हल गरे पनि एमाले माओवादीको धुरी भने गत स्थानीय तहको निर्वाचनसम्म पनि नजिक हुन सकेन ।

२०६४–२०७० को संविधानसभाको निर्वाचन, २०७४ को स्थानीय तहको निर्वाचनमा कांग्रेस–माओवादी केन्द्रको संयुक्त चुनावी अभियानजस्ता परिदृश्यले माओवादी केन्द्र र एमाले नजिक हुने कुनै सम्भावनाको आँकलन गर्न सक्ने अवस्था भने थिएन । तर दसैँको मुडमा रहेका आफ्नै नेता–कार्यकर्तालाई समेत तीनछक पारेर एमाले–माओवादी केन्द्रका शीर्ष नेताहरूले पार्टी एकता र निर्वाचनका लागि गरेको वाम गठबन्धनले विभिन्न आशंकाबीचमा पनि समग्रमा सकारात्मक परिणाम देखाएरै छाड्यो । यो प्रस्थान विन्दुलाई नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनले हासिल गरेको सकारात्मक कडी र शृंखलामा जोड्न अनिवार्य हुन्छ ।

अहिले माओवादी र एमालेबीचको पार्टी एकतालाई जसले जुनसुकै कोणबाट विश्लेषण गरे पनि यसको समग्र र सार यी दुवै वृत्तमा यसको महत्व र उचाइ धेरै माथि छ । दुवै पार्टीका नेता–कार्यकर्ताहरूको स्वार्थ र हिसाब आफ्नो ठाउँमा होला । तर वस्तुगत अवस्थाले माओवादी–एमाले मात्र हैन, अब सबै वामशक्ति सँगोलमा रहन बाध्य हुने वस्तुगत अवस्था सिर्जना भएको छ । किनकि, विगतको वाम शक्ति निरंकुशताविरुद्धको लडाइँमा आफ्नै ढंगले अगाडि बढ्यो । त्यो आन्दोलनको क्षण थियो । अब शासकीय क्षणमा आवश्यकताको सिद्धान्तअनुसार एजेन्डा मिल्ने बीचमा एकता गर्नु पनि हो । तर यहाँनिर प्रश्न उठ्न सक्छ, विगतको पृष्ठभूमि र प्रतिबद्धतालाई आत्मसात् गर्ने हो भने मुलुक यथाशक्य आर्थिक समृद्धिको एजेन्डामा अगाडि बढ्न सक्छ । अन्यथा यदि नेता र कार्यकर्ताको व्यवस्थापन र बढोत्तरीमा मात्र ध्यान दिने हो भने अबको ५ वर्षपछि विगत कम्युनिस्ट आन्दोलनको ६८ वर्षमा नभोगेको संकट भोग्न कम्युनिस्टहरू बाध्य हुनेछन् । नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको गर्भबाट फेरि अर्को सशक्त पार्टी जन्मिने सबै सम्भावना समाप्त भएको हाम्रै पुस्ताले देख्न बाध्य हुनेछौँ ।

अहिले माओवादी–एमालेबीचको एकतालाई विभिन्न ढंगले विश्लेषण गरिरहेका छन् । विरोधीहरूले माओवादी केन्द्र र एमालेबीचको विगतको तिक्ततालाई आधार बनाएरर हेरेका छन् । एकता हुन नदिन उक्साइरहेका छन् । पार्टीभित्रैका कतिपय साथीहरू ठुस्किएको पनि देखिन्छ । यस विषयलाई बढी छलफलको विषय बनाएर एकता प्रक्रियामा बढी विवाद सिर्जना गरेर असफलताको अवस्थासम्म पनि पु¥याउन सक्छन् । तर दुवै पार्टीका एकता पक्षधरहरूबीच व्यापक छलफल र सहकार्य हुन जरुरी छ । त्यो सार्वजनिक र औपचारक रूपमै हुन जरुरी छ । माओवादी केन्द्र जनयुद्धकै पृष्ठभूमिबाट राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विचार, सिद्धान्त र संगठनात्मक रूपमा स्थापित भएको हो । फरक विचारका साथीहरूलाई चित्त नबुझ्न सक्छ । जनयुद्ध गलत थियो भनी कान समात्न लगाउने प्रयत्न गर्नुले पार्टी एकताको गन्तव्य सिधा हुँदैन । त्यसपछि बहस अन्तै जान सक्छ । त्यसो नगर्दा नै पार्टी एकता सहज बन्छ ।

अर्कोतर्फ एमालेले बहुदलीय जनवादको कार्यदिशा पारित गरेको भए पनि २०४६ यता जुन ढंगले संसदीय अभ्यासमा अभ्यस्त रह्यो, तर संसदीय प्रणालीबाट एमालेले सोचेजस्तो उपलब्धि हासिल भयो त ? कांग्रेसले तगारो हाल्या हल्यै छ । त्यति मात्र हैन, लोकतन्त्रको बखान गर्ने नेपाली कांग्रेसले संसदीय राजतन्त्रभित्र प्रजातन्त्र देखेको भए १२ बुँदे सहमतिमा किन प्रवेश गर्नुपथ्र्यो र ? संविधानसभाको पहिलो बैठकबाट गणतन्त्र पारित गर्न किन बाध्य हुनुप¥यो त ? नेपाली कांग्रेसका मित्रहरूले पनि वस्तुको गुण र आयतन सधैँ एउटै अवस्थामा रहँदैन भन्ने बुझ्न जरुरी छ । त्यसैले माओवादी केन्द्र र एमालेबीचमा हुने एकता विगतलाई कोट्याउन होइन, नयाँ राजनैतिक कार्यदिशा र नयाँ राजनैतिक कार्यभार पूरा गर्न हो भन्ने बुझ्न जरुरी छ ।

दुवै राजनैतिक पार्टीलाई सुझबुझ र सचेतताका आधारमा विघटन गरेर भत्काएर नयाँ परिवर्तित अवस्थालाई चलायमान बनाउन पार्टी एकता हो भन्ने तीतो यथार्थले मात्र पार्टी एकताको मर्मलाई बोध गराउन सक्छ । अन्यथा, माओवादी केन्द्रले जनयुद्धबाट गणतन्त्र ल्याएको पुरानै कुरा र एमालेले आफ्नो संगठन सुदृढ र बाक्लो छ भन्ने दम्भलाई आधार बनाउने हो भने पार्टी एकताको विषय गम्भीर र विचारणीय विषय बन्न सक्छ । त्यसबाट फाइदा नेपाली कांग्रेसलाई र घाटा नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई सिधा पर्नेछ ।

माओवादी केन्द्र र एमालेबीच पानी बाराबारको अवस्था सिर्जना हुन बेर छैन । अबको एकताले नयाँ अभियान र नयाँ वैचारिक सन्देशसहित अगाडि बढ्नेछ । निर्वाचनमा जनताको बीचमा वितरण र अनुमोदन भइसकेको संयुक्त प्रतिबद्धतापत्रलाई वैचारिक आधारशिला बनाउन जरुरी छ । पार्टी एकताको नाममा आफ्नो विगतको योगदान र निष्ठालाई गलत थियो भन्न लगाउनु हुँदैन । आफ्नो जीवनको प्रतिबद्धता र इतिहास कसैले ध्वंस गर्दैन, त्यसलाई विकास गर्ने हो । गल्ती प्रमाणित भएमा त्यसलाई सच्याउने यो माक्र्सवादले निर्देशित गरेको सच्याइएको बाटो हो । नयाँ सोचमा नयाँ आधार ग्रहण गर्ने हो । पुरानो सोचमा नयाँ आधार कहिल्यै निर्माण हुन सक्तैन ।

विरोधीहरूले माओवादी केन्द्र र एमालेबीचको विगतको तिक्ततालाई आधार बनाएर हेरेका छन् । एकता हुन नदिन उक्साइरहेका छन् । पार्टीभित्रैका कतिपय साथीहरू पनि ठुस्किएको देखिन्छ ।

पार्टी एकताको पूर्णता पद बाँडफाँट वा शक्तिको सन्तुलनका रूपमा धेरैले विश्लेषण गरेको देखिन्छ । तर, मुख्य विषय संस्थागत नेतृत्व र आवश्यताबीचको सन्तुलनबाट जिम्मेवारीको बाँडफाँट गर्ने हो । अबको सरकारको नेतृत्व कुन नेताले गर्दा उपयुक्त हुन्छ ? पार्टीको नेतृत्व कुन नेताले गर्दा उपयुक्त हुन्छ । कमरेड केपी वली, कमरेड प्रचण्ड र क्रमशः अन्य नेताहरूको वरियता विगतकै आँखाले हेर्ने होइन, वर्तमान आँखाले हेर्न जरुरी छ । पार्टी एकता गर्ने तर आफ्नो नेता पुरानै पार्टीको छान्ने प्रवृत्तिले पार्टी एकता नजिक होइन, झन्झन् टाढा जान्छ । व्यक्ति चयन आवश्यकताले हुन्छ ।

कुन पदका लागि कुन नेता उपयुक्त हुन्छ ? त्यो छलफलको विषय बनाउनुपर्छ । निगाहाबाट पद लिन–दिन पनि मिल्दैन । लिने र पाउने दुवैलाई असहज नहोओस् । कुनै अमुक स्वार्थमा अल्झेर पार्टी एकता हँुदैन । त्यागकै धरातलमा पार्टी एकता हुन जरुरी छ । यसमा त्यागको कार्यकुशलता र परिदृश्य जसले देखाउँछ । उही नयाँ पार्टीको नेता बन्न सक्छ । पार्टीलाई उसैले नेतृत्व दिन सक्छ । स्वार्थमा ढुलमुलेर पार्टी हुनै सक्तैन ।

नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनजस्तो टुटफुट, गुट र उपगुटबीचको तिक्तताको शृंखला बोकेको आन्दोलनले छोटो समयमा वाम गठनबन्धनको घोषणा गरी एक महिनाको अन्तरालमा नेपाली श्रमजीवी र परिवर्ननका पक्षमा जनताले दिएको मत र निर्वाचन परिणामलाई सामान्य उपलब्धिका रूपमा लिनु हुँदैन । जनता र कार्यकर्ताले आफ्नो कार्यभार पूरा गर्न निर्वाचनबाटै सुरु गरिसकेका छन् । उनीहरू प्रतीक्षारत छन्, अब नेतृत्व तहको राजनैतिक संस्कार, त्याग र प्रतिबद्धताको उचाइ कति छ ? वाम एकताको पूर्णताका लागि यही मर्मलाई आत्मसात् गरौँ । नेपाली श्रमजीवी जनताको समृद्धिको ढोका यसैबाट खुल्नेछ ।

 






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि र सेल्फि फोनको लहर

सेल्फि फोनको ट्रेन्डलाई नियालेर हेर्दै र सेल्फि क्यामरा राम्रो हुनलाई केको आवश्यकता पर्छ भन्ने विषयमा टिप्पणी । ...

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

ट्याब्लेट रोज्दा खोज्नुपर्ने उत्तरहरु

सानदार स्क्रिन हुने, बोक्न गाह्रो नहुने र चलाउन सजिलो हुने भएकाले ट्याब्लेट छोटो समयमा नै अत्यधिक लोकप्रिय भएको छ ।...

ल्यापटप छान्न सरल

ल्यापटप छान्न सरल

गाह्रोभन्दा गाह्रो कामहरु पनि सजिलै गर्न मिल्ने तर जता पनि सजिलै बोकेर हिंड्न मिल्ने भएकाले ल्यापटप अहिले पुराना शैलीका डेस्कटप...

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभीको नयाँ रुपलाई नियाल्दा

टिभी हेर्न सजिलो छ । किन्न भने त्यति सरल नहुन सक्छ । अहिले पुराना शैलीका सिआरटि टिभीहरु उत्पादन हुन छोडिसके...

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

बसन्त पञ्चमीमा साँगीतिक कन्सर्ट

झण्डै डेढ महिनादेखी बढेको चिसोविच सोमवार मनाइएको बसन्तपञ्चमीको अवरमा वीरगन्जस्थित ठाकुरराम बहुमुखि क्याम्पसमा आयोजित साँगितिक कन्सर्टले माहोल ततायो। ...

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

‘हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्ट’को पोखरामा अडिसन

दोस्रो सिजनको हस्पिटालिटी नेपाल कन्टेस्टको पहिलो अडिसन पोखरामा भएको छ। शनिबार पोखरामा भएको अडिसनमा कुल २८ जनाले सहभागिता जनाएका थिए।...

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

चीनमा रुचाइयो आमिरको पछिल्लो फिल्म

बलिउडका ‘मिस्टर परफेक्शनिष्ट’ आमिर खानको पछिल्लो फिल्म ‘सिक्रेट सुपरस्टार’लाई चीनमा रुचाइएको छ। भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार यो फिल्मले चिनियाँ बक्स अफिसमा...

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

प्रदर्शन मिति नजिकिँदा ‘पद्मावत’ को विरोध बढ्दो

सञ्जयलिला भन्सालीको विवादित फिल्म ‘पद्मावती’को विरोध बढिरहेको छ। जनवरी २५ मा प्रदर्शन हुने फिल्मको रिलिज मिति नजिकिँदा भारतका विभिन्न राज्यमा...