वैशाख ३१ को विकल्प छैन

सोमबार, २१ चैत २०७३, १० : ०३ नागरिक


केही दिनअघि रोल्पाबाट काठमाडौँ फर्कने क्रममा पारिवारिक भेटघाटका लागि दाङ आएकी थिइन् सभामुख ओनसरी घर्ती । त्यही क्रममा संविधान संशोधनको ताजा अवस्था र स्थानीय निर्वाचन सम्बन्धमा नागरिकर्मी देवेन्द्र बस्नेतले उनीसँग गरेका छोटो संवाद।

मुलुकको समसामयिक अवस्थालाई कसरी लिनुभएको छ ?

संविधान घोषणापछि यसको कार्यान्वयन प्रक्रियाको तीव्र गतिमा मुलुक छ । यसक्रममा अहिले गर्नैपर्ने कार्य भनेको स्थानीय निर्वाचन हो । त्यसका लागि आवश्यक सबै ऐन संसद्बाट पारित गरिसकेका छौँ । निर्वाचन आयोगले पनि तयारी गरिरहेको छ । यसले निर्वाचनको मार्गप्रशस्त गरिसकेको छ । अहिले दलबीच पनि एकदमै राम्रो वातावरण बनेको छ । तीन ठूला दल त सहमतै छन् । यो खुशीको कुरा हो । मधेसकेन्द्रित दलले असन्तुष्टि व्यक्त गर्नाले मधेसमा वातावरण तयार भएको थिएन । अहिले भने एक प्रकारको वातावरण तयार भएको छ । एकदमै विश्वास छ– प्रमुख दलहरूले मधेसी दललाई निर्वाचनमा सहभागी गराउने छन् ।

मधेसकेन्द्रित दलहरूको भनाइ सुन्दा त तपाईँले भनेजस्तो वातावरण बनेको लाग्दैन त ?

एउटा कुरा के बुझ्नु जरुरी छ भने मधेसकेन्द्रित दलहरूले स्थानीय निर्वाचन नचाहेकै होइनन् । पटक पटकका कुराकानीमा उहाँहरू यो निर्वाचनको पक्षमा मत व्यक्त गर्नुहुन्छ । विवाद निर्वाचन गर्न हुन्छ र हुन्नको होइन । विवाद सैद्धान्तिक अडानको उपजमात्रै हो । दलका जहिले पनि आआफ्ना सैद्धान्तिक अडान हुन्छन् नै । उनीहरूका आफ्नो सैद्धान्तिक अडान भयो भन्दैमा कोही पनि आत्तिनुहुँदैन । किनकि आफ्नो आफ्नो विचारधारा भएर नै अलग राजनीतिक दल हुन्छ । लोकतन्त्रमा सबैको विचार, सबैको भावना कदर हुनुपर्छ । त्यसले स्थान पाउनुपर्छ । लोकतन्त्रको मूल मर्म नै त्यही हो । अहिले जजसले अडान राख्नुभाछ, सबै जना पछि हट्नै पर्छ । जसले निर्वाचन गछौँ भन्नुभाछ उहाँहरुले पनि मधेसी दलको हकमा, उनीहरूका मागका सवालमा केही लचिलो बन्नैपर्छ । मधेसी दलहरू पनि लचिलो हुनैपर्छ । उनीहरूप्रति राज्य, दलहरूले उदासीनता देखाउनुहुँदैन, महिनौँ आन्दोलन गरेका छन् जनताले, आन्दोलनका क्रममा दर्जन व्यक्ति मारिएका छन् । त्यसको सम्मान गर्नैपर्छ । 

के हो मधेसप्रतिको सम्मान ? संविधान संशोधन प्रक्रिया टुंग्याउने भन्न खोज्नुभएको हो ?

हजुर । त्यतिमात्रै होइन । उहाँहरूले संशोधन प्रस्तावमा पनि हाम्रा पुरै अजेन्डा परेका छैनन् भन्दै आउनुभएको छ । संशोधन यत्तिकै पास गर्न सकिँदैन भन्ने अडान पनि राख्दै आउनुभएको छ । त्यसलाई परिमार्जन गरिनुपर्छ भन्नुभएको छ । त्यसैले सबैलाई मान्य हुने गरी निकास निकालिनुपर्छ र निक्लन्छ पनि भन्ने विश्वास छ । र, यो बीचको निकास खोज्ने प्रक्रिया लगभग अन्तिम चरणमा छ भन्ने पनि म जानकारी गराउन चाहन्छु ।

के हो बीचको बाटो जसले यहाँले भनेजस्तै निकास दिँदैछ ?

सीमा निर्धारणमा सबैभन्दा बढी विवाद भएको छ । यसलाई आयोगद्वारा अघि बढाउन सकिन्छ । अन्य बाँकी विषयलाई परिमार्जन गरेर पारित गर्न सकिन्छ । बाँकी विषयलाई संसद् वा विशेष समिति निर्माण गरेर टुंग्याउने भन्ने विषयले सहमतिको वातावरण निर्माण गरिरहेको छ । र, यो बाटोमा विवादरत दुई पक्ष नै नजिकिएका छन् । सीमांकनको विषय आयोगले तय गर्ने भन्ने विषयमा मोटामोटी सहमति भइसकेको भन्दा पनि हुन्छ । बाँकी विषयलाई कसरी टुंग्याउने भन्ने बहसमात्रै अब बाँकी हो । अबको दुई साताभित्रमा यो विषय टुंगिन्छ र स्थानीय चुनाव सर्वस्वीकार्य बन्दै सबै दलको सहभागितामा अगाडि बढ्नेछ । अब संविधान संशोधनका विषयमा संसद्मा आवश्यक प्रक्रिया पूरा भइसकेका छन् । यसलाई संसद्बाट पारित गर्ने वा विशेष समितिबाट पारित गर्ने भन्नेमात्रै हो । संसद्बाटै पारित गर्ने हो भने अब एक दिनको काममात्रै बाँकी छ । समिति निर्माण गरेर पास गर्ने अवस्थामा भने दुई सातासम्म लाग्छ ।

यो गृहकार्य त पहिलेदेखि भइरहेकै हो नि, होइन र ?

हो, यो विषयमा छलफल थालनी भएको केही समयअघिदेखि नै हो । तर पहिलाको कडा अडान अहिले मत्थर बन्दै गइरहेको छ । स्थानीय निर्वाचनको आवश्यक्तालाई मध्यनजर गर्दै विवादित दलहरू एकै ठाउँमा उभिने वातावरण अहिले बनिसकेको छ ।

मानौँ, सहमति भएन । निर्वाचन हुन्छ ?

यो कुरा कसैले पनि सोच्नै हुँदैन । वैशाख ३१ को विकल्पबारेमा सोच्न थालियो भने मुलुकमा स्थानीय निर्वाचन गर्न त्यति सहज हुने छैन र अहिलेसम्मका उपलब्धि गुम्ने खतरा पैदा हुन्छ । किनकि स्थानीय तहपछि प्रदेश र संसदीय निर्वाचन गर्ने अभिभारा संविधानले दिएको छ, त्यसलाई पूरा गर्नैपर्छ । निर्वाचनका लागि मधेसी दलहरूलाई सहमतिमा ल्याउनैपर्छ । उनीहरूको लामो आन्दोलनको उपलब्धिको महसुस राज्य र अरु पार्टीले गराएकै हुनुपर्छ । मधेसी दलहरू पनि निर्वाचनका सवालमा गम्भीर भएर संविधान कार्यान्वयनका सवालमा केही पछि हट्नैपर्छ । यसर्थ निर्वाचन सबै दलको सहभागितामा वैशाख ३१ मै हुन्छ र हुनुपर्छ  ।

यही विवादले गाउँ तहमा निर्वाचन हुनेबारे शंका उब्जेको छ त ?

कुरा सही हो । लामो समयदेखिको विवाद अन्त्य नहुँदा निर्वाचन के हुन्छ भन्ने शंका जाग्नु स्वाभाविकै पनि हो । तर मैले अघि भनेको बीचको निकासको बाटो धेरै अघि पुगिसकेको छ । त्यसैले अब आमजनमानसमा रहेको निर्वाचनसम्बन्धी शंका चिर्दै देशैभर निर्वाचनको माहोल बनाउने दायित्व हामी सबैले लिनुपर्छ । फेरि भन्छु– निर्वाचन हुन्छ ।

विवाद नमिलेको खण्डमा २ नं. प्र्रदेश छाडेर पनि निर्वाचन हुने सम्भावना कति छ ?

हेर्नुस् मधेस पनि नेपाल हो, मधेसी पनि नेपाली हुन् । र, अहिले हुन थालेको स्थानीय निर्वाचन नेपालको निर्वाचन हो । त्यसैले दुई नम्बरलाई बाँकी राखेर निर्वाचन गरिने कुरा जायज होइन । देशैभरको भूगोलमा एकै पटक निर्वाचन गराउनुपर्छ । यसर्थ वैशाख ३१ मा सबै प्रदेशमा निर्वाचन गराइनुपर्छ । लामो समयदेखि आन्दोलनरत मधेसले न्याय नपाएको अनुभूत गरिरहेको छ । यो अवस्थामा यो प्रदेशमा निर्वाचन भएन भने मधेसले झनै उपेक्षित महसुस गर्नेछ । राज्य र अन्य दललाई हेर्ने दृष्टिकोण झनै नकारात्मक बन्नेछ।

स्थानीय तह निर्वाचनमा भएको महिला सहभागिता र चुनौतीलाई कसरी लिनुभएको छ ?

आधारभूतरूपमा महिला सहभागिता ग्यारेन्टी गरेका छौँ । यो अधिकार संविधानमा मात्रै सीमित हुने हो कि भन्ने चुनौती देखिन्छ । यसको कार्यान्वयनका लागि ठूलो क्रान्ति आवश्यक पर्छ । यसर्थ संविधान कार्यान्वयनमा महिलामा जागरण नै आउनु जरुरी छ । यो संविधानको जानकारी हरेक तहका महिलासम्म पुग्न सकेन भने यसको कार्यान्वयनमा ठूलै चुनौती आइपर्छ । राज्यले नै केही विषयलाई बाध्यकारी बनाएको छ । यो व्यवस्थामा महिला स्वाभाविकैरूपमा माथि पुग्छन् तर आफ्नै पहलकदमीमा महिला माथि पुग्ने सोच राख्नु जरुरी छ । आफूले गर्ने प्रयासमा कमी नहोस् भन्ने चाहन्छु । महिलाले प्रतिस्पर्धाको मानसिकता राख्नु जरुरी छ । अवसर पाए प्रतिस्पर्धामै जान सक्छौँ भन्ने आँट र साहस देखिनुपर्छ । जहिले पनि आरक्षणको मुख ताकेर बस्ने मानसिकता रह्यो भने पक्कै यो सोचले महिला सशक्तीकरणमा टेवा पुग्न सक्दैन । 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तिहारको अन्तिम दिन शनिबार दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई र दाजुभाइले दिदी बहिनीलाई यश, ऐश्वर्य र दीर्घायुको कामना गर्दै आ–आफ्नो परम्पराअनुसार पञ्चरंगी वा...

मुसहरबासीले धुर्मुस सुन्तलीको पुजा गर्दै लक्ष्मी भित्र्याए

मुसहरबासीले धुर्मुस सुन्तलीको पुजा गर्दै लक्ष्मी भित्र्याए

धुर्मुस सुन्तलीले निर्माण गरेको एकिकृत नमूना मुसहर बस्तीमा बसिरहेका स्थानीयहरुले उनीहरुको तस्बिरमा पुजा गर्दै लक्ष्मी भित्र्याएका छन् । धुर्मुस सुन्तली...

तिहारलाई कोसेली ‘रानी’ र ‘रुद्रप्रिया’

तिहारलाई कोसेली ‘रानी’ र ‘रुद्रप्रिया’

तिहारलाई लक्षित गर्दै बिहीबार अर्थात लक्ष्मीपूजाको दिनबाट दुई फिल्म ‘रुद्रप्रिया’ र ‘रानी’ प्रदर्शनमा आउँदैछन् । चाडबाडलाई लक्षित गरी फिल्म प्रदर्शन...

कार्यक्रमको सभापति नै आलु  !

कार्यक्रमको सभापति नै आलु !

कुनै पनि औपचारिक कार्यक्रममा उद्घोषकले विशिष्ट व्यक्तिलाई प्रमुख अतिथी वा सभापति राखेर कार्यक्रम सञ्चालन गर्छन् । तर, मंगलबार यस्तो परम्पराभन्दा...