कलमवीर गौरी लंकेश

शुक्रबार, २३ भदौ २०७४, ०९ : ४६ नागरिक


कुनै बेला नेपाली पत्रकारहरूले आफ्नो पेसाका निम्ति प्रेरक मुलुकका रुपमा लिने गरेको भारत अहिले अत्यन्तै प्रतिकूल अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ । स्वतन्त्र पत्रकारिताका निम्ति भारतको हावापानी अनुकूल देखिन छाडेको छ । भारतको कर्णाटका राज्यकी वरिष्ठ पत्रकार एवं अभियन्ता गौरी लंकेशको मंगलबार भएको हत्याले यस्तै प्रकृतिका विगत घटनालाई पुनः स्मरण गराएको छ । ‘संसारकै ठूलो लोकतन्त्र’ का रूपमा चिनिने भारत अहिले पत्रकारका निम्ति अत्यन्तै खतरनाक मुलुकका रूपमा चित्रित हुन थालेको छ । भारतमा मौलाउँदै गएको हिन्दु अतिवादविरुद्ध आवाज उठाएकै कारण उनको हत्या भएको निष्कर्ष त्यहाँका सञ्चारमाध्यमले निकालेका छन् । व्यक्तिगत सम्बन्धमा अत्यन्तै हार्दिक र विनम्र गौरीले राज्यका गलत नीति र व्यवहारविरुद्ध आगो ओकल्ने गरेकी थिइन् । यही नै उनको जीवनहरणको कारक बन्न पुगेको छ । यसै पनि पछिल्ला वर्षमा भारतका पत्रकारले प्रेस स्वतन्त्रताको कमजोर अवस्थाका कारण असजिलो अवस्थामा पत्रकारिता गरिरहेका छन् । राज्यसत्ता सञ्चालकलाई सहज हुने गरी त्यहाँका सञ्चारमाध्यमले फुकीफुकी हिँड्नुपर्ने अवस्था छ । भारतीय सञ्चारमाध्यमले विगतमा जति सशक्त भएर काम गर्ने गरेको थियो अहिले त्यो स्थिति देखिँदैन । त्यहाँ क्रियाशील पत्रकारले व्यक्तिगत रूपमा समेत मुलुकमा विद्यमान असजिलो स्थितिलाई यदाकदा चित्रण गर्ने गरेको पाइन्छ । यथार्थमा त्यहाँ सत्तालाई मन नपर्ने विषय उठाउन अघोषित प्रतिबन्ध छ । जसका कारण ‘आत्मनियन्त्रण’ को स्थितिमा सञ्चारमाध्यम रहेका छन् । कतिपय ख्यातिप्राप्त पत्रकारले आफ्नो पेसाबाट हात धुनुपरेका खबर पनि बेलाबेलामा सार्वजनिक हुन्छन् । गौरीजस्तै पत्रकार हत्या अहिले भारतमा एउटा नियमित आकस्मिकताजस्तो हुन पुगेको छ ।

कन्नड भाषाको साप्ताहिक पत्रिका ‘गौरी लंकेश पत्रिके’ की सम्पादक गौरीको तीन बन्दुकधारीले उनकै घरबाहिर हत्या गरेको घटनाले भारत मात्र होइन संसारभरिका उनका सहकर्मीलाई उद्वेलित तुल्याएको छ । त्यति मात्र होइन आलोचनात्मक आवाजलाई बन्दुकको बलमा सधैंका निम्ति बन्द गर्न सकिन्छ भन्ने एकथरी शासन सहयोगीको मूर्खतापूर्ण व्यवहार यसबाट प्रकट भएको छ । यो हत्याले सत्तालाई सहयोग गर्ने भन्दा पनि त्यसको मुखुण्डो उतार्ने काम गरेको छ । गौरीको हत्या भएको दुई वर्षअघि कन्नड ‘¥यास्नलिस्ट’ मालेसप्पा कालबुर्गीको उनकै घरमा हत्या भएको थियो । भारतमा पत्रकारको हत्या एउटा आम प्रचलनजस्तो हुन पुगेको छ । संसारभरिका पत्रकारको सुरक्षाका निम्ति क्रियाशील संस्था कमिटी टु प्रोटेक्ट जर्नालिस्ट (सिपिजे) को एक अनुसन्धानअनुसार भारतमा सन् १९९२ यता पत्रकारिता गरेकै कारण कम्तीमा २७ जना पत्रकारको हत्या भइसकेको छ । यसको पछिल्लो शृंखलामा गौरीलाई सिकार बनाइएको छ । यसले भारतमा निकै ठूलो हंगामा भइरहेको छ । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता खतरामा परेको घटनाका रूपमा यसलाई चित्रण गरिँदैछ । विवादास्पद धर्मगुरु राम रहिमको बलात्कारको मुद्दा सार्वजनिक जानकारी गराउने पत्रकार रामचन्दर छत्तरपतिको पनि यसै गरी हत्या गरिएको थियो । त्यहाँको अदालतले उनलाई दोषी ठहर गर्दै जेलचलान गरेपछि रामचन्दरको साहसिक कार्यलाई सबैले सम्झना गरेका थिए । राम रहिमजस्ता बलिष्ठ र राज्यसत्तासँग सीधा सम्बन्ध भएका व्यक्तिका बारेमा समाचार लेखेकै कारण उनको हत्या भएको थियो । आफ्ना कर्तुत सार्वजनिक हुन थालेपछि हत्यालाई आफ्नो रक्षा गर्ने साधनका रूपमा आततायी समूहले उपयोग गर्ने गरेको देखिएको छ । श्रीलंकाको सन्डे लिडरका प्रधानसम्पादक लसान्था विक्रमतुंगा ख्यातिप्राप्त पत्रकार थिए, जसलाई सन् २००९ मा कामका लागि गइरहँदा हत्या भएको थियो । त्यो बेला पनि नेपाललगायत यस क्षेत्रका पत्रकारले अपूरणीय क्षतिका रूपमा उनको सम्झना गरेका थिए । हत्या हुनुअघि उनले कुनै खास व्यक्ति, समुदाय वा धर्ममा आक्रमण हुँदा चुप लागेर बस्ने हो भने भोलि आफ्नै पालो आउने संकेत गरेका थिए । उनले सजग गराएजस्तै नियति भयो उनको । लसान्थाको हत्या भएपछि त्यसले संसारभरिका कलमजीवीमा आक्रोश उत्पन्न गराएको थियो ।

अहिले भारतीय पत्रकार गौरी लंकेशका सन्दर्भमा पनि यस्तै अवस्था देखिएको छ । धेरै निकट सम्बन्ध र चासो नभएको भारतको कर्णाटक राज्यकी यी पत्रकारको निधनले यतिबेला नेपाली पत्रकारको मनलाई पनि त्यसै गरी हल्लाइदिएको छ, जसरी एउटा परिवारको सदस्यको हत्या हुन्छ । नेपालमा सशस्त्र द्वन्द्वका बेला सत्ता र विद्रोही पक्षले १५ जना पत्रकारको हत्या गरेका थिए । त्यतिबेला नेपाललाई समेत पत्रकारका निम्ति खतरनाक मुलुकका रूपमा विश्वका पत्रकार पहरेदार संस्थाले चित्रण गरेका थिए । मुलुकमा लोकतन्त्र स्थापनापछि पत्रकारको अवस्थामा सुधार आएको महसुस गरिएको छ । तर, मुलुकका विकृति र विसंगतिमाथि कलम चल्नुसँगै पत्रकारमाथि यहाँ पनि दबाबको वातावरण बन्ने अवस्था देखिन थालेको छ । हाम्रो मुलुकमा पनि एकथरी भुइँफुट्टावर्गले नाजायज कमाइ गर्न थालेका छन् । राज्य संयन्त्रको दोहन गर्न पल्किएकालाई खोजपूर्ण सामग्री र निगरानीले पक्कै पनि गाह्रो पर्नेछ । पत्रकारले मेहनत गर्न थाले र खराबी गर्नेहरूलाई अप्ठ्यारो पर्न थाल्यो भने त्यसले यहाँ पनि खतराको स्थिति अवस्य आउँछ । अहिलेसम्म ‘सेटिङ’ मा कमाइ गर्ने एकथरीलाई पत्रकारले जेसुकै लेख्छन् भन्ने परिरहेको छ । पत्रकारले जेसुकै लेख्ने होइनन् बरु राज्यशक्ति दुरुपयोग गरेर व्यक्तिगत फाइदा उठाउन चाहनेले जे पायो त्यही गरिरहेका छन् । हो, यहींनिर आइपुगे पनि असल र खराबबीचको द्वन्द्व हुन थाल्नेछ । त्यसका लक्षण यहाँ पनि देखिन थालिसकेका छन् । भारतजस्तो लोकतान्त्रिक ठूलो र पुरानो लोकतन्त्रमा त पत्रकारका निम्ति असजिलो अवस्था छ भने संस्था निर्माण नै हुन नसकेको हाम्रो मुलुकको अवस्था झनै कठिन हुनेछ । भारतमा भएको यो घटनाबाट पाठ सिकेर पनि नेपाली प्रेसले भूमिका निर्वाह गर्न कटिबद्ध हुनुपर्छ । यही नै हाम्री भारतीय सहकर्मीप्रतिको सच्चा श्रद्धाञ्जली हुनेछ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

‘मिस युनिभर्स’मा नग्मा

‘मिस युनिभर्स’मा नग्मा

अमेरिकाको लसभेगासमा आगामी २६ नोभेम्बरमा आयोजना हुन लागेको ६६ औं संस्करणको ‘मिस युनिभर्स’मा नेपालबाट नग्मा श्रेष्ठले सहभागिता जनाउने भएकी छन्...

कँडेललाई ‘मदन’, वात्स्यायनलाई ‘जगदम्बाश्री’

कँडेललाई ‘मदन’, वात्स्यायनलाई ‘जगदम्बाश्री’

मदन पुरस्कार गुठीले ‘धृतराष्ट्र’ खण्डकाव्यका लागि कवि घनश्याम कँडेललाई वर्ष २०७३ को ‘मदन पुरस्कार’ प्रदान गरेको छ भने व्यंग्य चित्रकार...

सोलमा सुनिँदै नेपथ्य

सोलमा सुनिँदै नेपथ्य

प्रसिद्ध सांगितक ब्यान्ड नेपथ्य दक्षिण कोरियाको राजधानी सोलमा गुञ्जिने भएको छ । नेपथ्य ओलम्पिक पार्कमा रहेको ओलम्पिक हलमा आगामी असोज...

दीपिकाका लागि रमेश र प्रशान्तको टक्कर

दीपिकाका लागि रमेश र प्रशान्तको टक्कर

केही महिना अघि राजधानीमा भएको एक कार्यक्रममा अभिनेता रमेश उप्रेतीले आत्मआलोचना गर्दै आफू कलाकार हुँदा निर्मातालाई हरेक कुरामा दिएको दुःख...