‘स्थानीय चुनावमा व्यवस्था फेर्ने कुरा नगरौँ’

शुक्रबार, ३० भदौ २०७४, १० : १० सुरेश यादव


रामसागर रामस्वरूप क्याम्पस, जनकपुरमा ३७ वर्षसम्म अर्थशास्त्र विषय प्राध्यापन गरेका प्रा. डा. सुरेन्द्र लाभ बौद्धिक हुन् । उनी राजनीतिक विश्लेषकका रूपमा समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना दृष्टिकोण तथा विचार प्रस्तुत गर्दै आइरहेका छन् । असोज २ गते प्रदेश नम्बर २ मा हुन लागेको स्थानीय तह निर्वाचन तथा मधेसका विविध विषयबारे नागरिककर्मी सुरेश यादवले उनीसँग गरेको संवादः

 

यो चुनावलाई कसरी हेरिरहनुभएको छ ?
यस प्रदेशको चुनाव सम्पन्न भएपछि मुलुकको स्थानीय निर्वाचनले पूर्णता पाउनेछ । राष्ट्रिय स्तरमै यो चुनावको महत्व छ । यसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाल प्रजातान्त्रिक अभ्यासमा अगाडि बढेको सन्देश जानेछ ।

दुई दशकपछि हुन लागेको चुनावले स्थानीय तहमा के परिवर्तन ल्याउँछ ?
पछिल्लो स्थानीय चुनावको दिन जन्मेको बच्चा अहिले हुन लागेको चुनावमा मतदान गर्दैछन् । एक पुस्ता फेरिइसकेपछि स्थानीय तहको चुनाव हुँदैछ । यो चुनावमा मतदान गर्न जनता साँच्चै आतुर छन् । अर्को कुरो, विगतको चुनावभन्दा शासकीय स्वरूपमा परिवर्तन छ र स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि बढी अधिकारसम्पन्न हुने भएकाले चुनावपछि विकास निर्माणलगायत सबै दृष्टिकोणले समाजमा परिवर्तन ल्याउने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

दुई चरणको बहिष्कारपछि राजपा पनि चुनावमा आउनुलाई कसरी लिनुहुन्छ ?
यो महत्वपूर्ण मोड हो । दुई चरणमा बहिष्कारमा उत्रेको राजपा तेस्रो चरणमा चुनावमा भाग लिनुलाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्छ । राजपा चुनावमा सहभागी नभएको भए यो प्रदेशमा जबर्जस्ती चुनाव गराउन लागिएको जस्तो देखिन्थ्यो र त्यसले राम्रो सन्देश दिने थिएन । राजपा चुनावमा भाग लिएपछिको चुनावलाई सर्वस्वीकार्य भन्न सकिन्छ । राजपाको यो निर्णयलाई सबैले प्रोत्साहन गर्नुपर्छ ।

चुनावी प्रचारमा संविधान संशोधनका पक्षधर र विपक्षीको भूमिकामा के फरक छ ?
संविधान संशोधनको विषय आयो र असफल भयो, त्यसैको पृष्ठभूमिमा यो चुनाव हुँदैछ । निःसन्देह राजपाले यो मुद्दालाई क्यास गर्ने प्रयास गर्छ । तर, स्थानीय तहको निर्वाचन भएकाले राष्ट्रिय मुद्दाभन्दा पनि स्थानीय विकासको मुद्दा लिएर आउनुपर्ने हो । चुनावको माहोल हेर्दा सबै दलले आफ्नै अनुकूल एजेन्डा लिएर आइरहेका छन् । अन्य प्रदेशमा ठूलो बनेको दलले प्रतिष्ठा जोगाउनु छ, दोस्रो ठूलो दलले मधेसमा आफ्नो गढ नै भएको दाबी गरिरहेको छ । आन्दोलनबाट आएका दलले मधेसलाई आफ्नो प्रभाव भएको ठानिरहेका छन् र सबैभन्दा बढी जित्नैपर्ने दाबी गरिरहेका छन् ।

तपाईंको नजरमा चुनावमा संविधान संशोधनको मुद्दाले प्राथमिकता पाइरहेको छ कि विकासको ?
आम जनताको सहभागिताबाट स्थानीय व्यक्ति, स्थानीय मुद्दा र स्थानीय परिस्थितिबाट निर्वाचन हुन्छ । यो चुनावमा संविधान संशोधनको मुद्दा काम पनि लाग्दैन । यो मुद्दा प्रदेश र केन्द्रको निर्वाचनमा काम लाग्न सक्छ । यतिबेला स्थानीय स्तरमा विकास निर्माणसँग जोडिएका मुद्दाहरूको उठान भइरहेको छ । हुनुपर्ने पनि त्यही हो, जनताले खानेपानीको समस्या, सडक र ढल व्यवस्थापनको समस्या, सिँचाइको समस्या समाधान गर्न स्थानीय चुनावको माध्यमले जनप्रतिनिधि चयन गरिने हो । त्यसैले यो चुनावमा यस्तै स–साना मुद्दा नै उठ्नुपर्ने हो ।

चुनावमा जित्न दलको प्रभावले काम गर्छ कि उम्मेदवारको हैसियतले ?
दुवै परिस्थिति देखिँदै छ । उम्मेदवारको प्रभाव, जात र दलीय संगठनको अवस्थाले जीत–हारको निर्णय गर्छ । कुनै ठाउँमा पार्टी बलियो भए पनि उम्मेदवार कमजोर छ भने त्यो उम्मेदवार हार्न सक्छ । तर, बहुमत भएको जातभित्रका छन्, र जातमा पनि तिनको पकड राम्रो छ भने जित्न सक्छ । कुनै उम्मेदवारले एउटै खुबीले जित्न सक्दैन । त्यस्तै, झुटो आश्वासन, दारु र मासुको प्रभावले पनि केही काम गर्दो रहेछ ।

विगतको आन्दोलनले मधेसी–पहाडी समुदायबीच देखाएको तिक्तता चुनावपछि सुध्रिन्छ त ?
२०७२ मा भएको मधेस आन्दोलनका बेला राजपा वा फोरमका कार्यकर्ता मात्रै आन्दोलनमा थिएनन्, राष्ट्रिय राजनीतिमा आबद्ध कांग्रेस, माओवादी र एमाले समर्थित मधेसी जनता पनि सडकमा उत्रेका थिए । आज ती आन्दोलनमा सहभागी भएका ठूला दलका कार्यकर्ताहरू आ–आफ्नो घर फर्किसकेका छन् । यसलाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्छ । आन्दोलनका बेला मधेस आन्दोलनमा सहभागी भएका सबै दल आफ्नै पार्टीबाट चुनावमा सहभागी भइरहेका छन् । त्यसैले दुई समुदायबीचको मतभिन्नता अगामी दिनमा हटेर जाने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

स्थानीय चुनावमा स्थानीय मुद्दा कति छन् त ?
स्थानीय चुनावमा वास्तवमा स्थानीय विकासकै विषय प्रमुख मुद्दा बन्नुपर्ने हो । तर, त्यो हुन सकिरहेको छैन । कसैले विगतमा गरेको आन्दोलनको कुरा गर्छन्, कुनै दलले संविधान संशोधनको विषय उठाइरहेका छन् भने कसैले राजनीतिक व्यवस्था फेर्ने कुरो गरिरहेका छन् । व्यवस्था फेर्ने कुरा अहिले नगरौँ । खासमा यो चुनावमा त्यस्ता मुद्दाको कुनै अर्थ रहँदैन । स्थानीय तहको चुनावमा स्थानीय विकासका मुद्दाले नै प्राथमिकता पाउनुपर्ने हो । कुन मुद्दाले गाउँ, नगरको विकास सम्भव छ ? कतै पानीको अभाव, कतै बाढीको समस्या छ, सडक, ढलनिकास जस्ता मुद्दा उठ्नुपर्ने हो र यो साझा मुद्दा बन्नुपथ्र्यो ।

ठूला दलले मधेसको समस्या समाधान गर्न ठूलै दल जित्नुपर्ने दाबी गरिरहेका छन्, मधेस केन्द्रित दलहरूले भने उनीहरूलाई मधेसमा भोट माग्ने अधिकार नै छैन भनिरहेका छन् । तपाईं के भन्नुहुन्छ ?
यतिबेला कसैले कसैलाई निषेध गर्नुहुन्न । आरोप प्रत्यारोपलाई मत्थर गरी भ्रमबाट माथि उठेर निष्पक्षतासाथ आफ्ना जनप्रतिनिधि चयन गर्नुपर्छ । कसलाई जिताइयो भने आफ्नो क्षेत्रको विकासमा निःस्वार्थ भएर काम गर्नेछ भनेर छुट्याउन सक्नुपर्छ । मतदाता सचेत हुनुपर्ने बेला हो यो ।

राजपा र संघीय फोरमबीच चुनावमा एकता देखिएन नि ?
यो विडम्बनापूर्ण स्थिति हो । हिजो उपेन्द्र यादवको नेतृत्वमा ठूलो आन्दोलन भयो, भोलि पनि हुनसक्छ । भविष्यमा फोरम र राजपा एकै ठाउँमा फेरि उभिन सक्छ । म त भन्छु, मधेसी दलहरू मात्रै होइन, मधेसको मुद्दालाई सम्बोधन गर्न राष्ट्रिय राजनीतिमा रहेका दलहरूबीच पनि तालमेल हुनु आवश्यक थियो । मधेसको समस्यालाई समाधान गर्न सबै दल मिल्नुको विकल्प छैन ।

तालमेल नहुनुमा नेताहरूको प्रतिष्ठा कारण हो कि परिपक्वतामा कमी ?
दुवै हो । प्रमुख कारण चाहिँ वर्चश्वको लडाइँ नै हो । मधेसको मुद्दालाई राष्ट्रिय राजनीतिमा ल्याउन उपेन्द्र यादवको र राजपाको आ–आफ्नै किसिमको योगदान छ । यादवले अशोक राईसँग एकता गरेर मधेसी र पहाडी समुदायका उत्पीडित वर्गलाई जोड्ने काम गरेका छन् भने पछिल्लो समय राजपाले पनि मधेसको मुद्दालाई बलियो बनाउन योगदान दिएको छ । यो विषयलाई दुवै पक्षले सकारात्मक रूपमा लिएर एकजुट हुनैपर्छ ।

मधेसी मोर्चामा आबद्ध सातमध्ये छ दल एउटैमा समाहित भए, फोरम मात्रै किन हुन सकेन ?
वैचारिक विभेद खासै मैले देख्न सकिनँ । समाजवादलाई फोरमले पार्टीकै नामसँग जोडेको छ, राजपाले पनि मानेकै हो । गरिबको पक्षमा बोल्छु र काम गर्छु, प्रजातन्त्रलाई मान्छु र संसदीय व्यवस्थालाई मानेको विषयमा दुवै दलको विचार उस्तै हो । यो जुँगाकै लडाइँ हो । कलान्तरमा दुवै पार्टी एकै कित्तामा आउँछन् जस्तो लाग्छ ।

अगामी मंसिरमा हुन लागको प्रदेश र संसदीय निर्वाचनले क्षेत्रीय दलहरूको अवस्था के हुन्छ ?
चुनाव हरेक पार्टीका लागि परीक्षा पनि हो । जनताको बीचमा कसरी जाने, कस्ता चुनावी एजेन्डा बनाउने, संघीयताको विषयलाई कसरी बुझ्ने जस्ता विषयमा क्षेत्रीय दलहरूका लागि सिकाइ हुनेछ । मधेसी दलहरूको कोर एरिया भएको हुनाले दुई नम्बर प्रदेशमा को कति सिट जित्छन्, त्यो सबै पार्टीको प्रतिष्ठासँग जोडिन्छ । यो चुनावले सबैलाई पाठ सिकाउँछ र यसबाट सिकेर उनीहरूले अगामी रणनीति बनाउनेछन् ।

प्रादेशिक राजधानीको एजेन्डा कुन रूपमा उठेको छ ?
जनकपुर सम्भावित राजधानी सहर हो । वीरगन्ज भर्सेज जनकपुर पनि हुन सक्छ । संविधानले दुई तीनटा झगडा लगाएको छ, तीमध्ये यो राजधानीको विषय पनि हो । न राजधानी सहर तोकेको छ, न प्रदेशको नामकरण । जनकपुर राजधानीका लागि धेरै आधारबाट उपयुक्त रहेको पुष्टि भइसकेको छ । तर, यसका लागि चुनावपछि केही दिनसम्म रस्साकस्सी चल्नेछ ।

यो चुनावपछिको राजनीतिक परिदृश्य कसरी परिवर्तन होला ?
स्थानीय निर्वाचनले जुन किसिमको कोर्सको डिजाइन गर्छ, त्यसैअनुसार दलहरू होमिनेछन् । सबै पार्टीको हैसियत पत्ता लाग्नेछ । ०७० सालको चुनावले जुन सिनारियो देखाएको थियो, स्थानीय चुनाव सम्पन्न भएपछि अर्कै माहोल बन्नेछ र सोही आधारमा अगामी प्रदेश र संसदीय निर्वाचनको माहोल तय हुनेछ । सबै दलहरूले आ–आफ्नो रणनीति फेर्नेछन् र नयाँ आवरणमा चुनाव हुनेछ भन्ने मलाई लाग्छ ।

नागरिक समाजले चुनावको पूर्वसन्ध्यामा के सन्देश दिन्छ ?
हामी एउटै कुरा भन्छौँ, निष्पक्ष रूपमा उम्मेदवारको पहिचान गरी मतदान गर्नुहोस् । जनकपुरमा व्यापक रूपमा आचारसंहिताको उल्लंघन भइरहेको छ । आचारसंहिता उल्लंघन गर्ने उम्मेदवारलाई पनि चिनी राखौँ । सबैले चुनावको गरिमा बढाउनुपर्छ । त्यसै पनि दुई नम्बर प्रदेश काठमाडौँको नजरमा बदनाम छ । मतदाताले विकासका लागि कटिबद्ध नेतालाई जिताउनुपर्छ ।

मधेसको चुनाव निकै खर्चिलो भयो भन्छन् नि ?
पहिलाभन्दा निकै भड्किलो हुँदैछ । अब दुईवटा वर्ग स्थापित हुने भयो । एउटा, चुनाव लड्ने र अर्को खालि मतदान गर्ने । एउटा परिवारको भोट लिन दश हजारको दरले पैसा बाँडिदै छ रे । रक्सी, मासु, पैसा कहाँ गरिबले व्यवस्था गर्न सक्छ ? यसको मतलब गरिबले उम्मेदवारी दिनै पाउँदैन, त्यसैले जनप्रतिनिधि गरिब मान्छे हुन पाउँदैन । धनी व्यक्ति मात्रै जनप्रतिनिधि चुनिनेछन् । यसले वर्गीय विभाजन पनि गर्नेछ । यसले कुनै हालतमा राम्रो सन्देश दिँदैन ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

सुटिङका लागि नेपाल आउँदै अर्जुन-परिणिती

सुटिङका लागि नेपाल आउँदै अर्जुन-परिणिती

अभिनेता अर्जुन कपुर र अभिनेत्री परिणिती चोपडाको अभिनय रहने नयाँ फिल्म ‘सन्दीप और पिंकी फरार’ को सुटिङ नेपालमा पनि गरिने...

सकियो श्वेताको ‘कान्छी’

सकियो श्वेताको ‘कान्छी’

नायिका तथा निर्मात्री श्वेता खड्काले निर्माण गरेको फिल्म ‘कान्छी’ को छायांकन सकिएको छ । आकाश अधिकारी निर्देशित फिल्मले ५० दिनको...

‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

दुई दशक अघिसम्म खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–३ च्यास्मीटारका टोल–टोलमा बिनायो र मुर्चुङ्गा बज्थे । मेलापात घाँस–दाउरा, हाटबजार, अर्मपर्मका बेला घन्किने...

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तस्विरमा कलाकारको भाइटीका

तिहारको अन्तिम दिन शनिबार दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई र दाजुभाइले दिदी बहिनीलाई यश, ऐश्वर्य र दीर्घायुको कामना गर्दै आ–आफ्नो परम्पराअनुसार पञ्चरंगी वा...